profil

Renesans : Literatura polska

drukuj
poleca 69% 147 głosów

Dworzanin polski (Łukasz Górnicki) – ze spotkania i rozmów dworzan Zygmunta Augusta w willi biskupa Maciejowskiego w Prądniku pod Krakowem w 1549 r. wyłonił się obraz idealnego, wzorcowego dworzanina. Powinien być doskonale wykształcony (znać nie tylko łacinę, ale też język niemiecki, angielski, włoski i hiszpański), umieć posługiwać się w przemówieniach retoryką oraz grać na lutni i śpiewać. Konieczne są też wytworne maniery, posługiwanie się bronią,a także wierność, męstwo i dbanie o honor.

Fraszki Jana Kochanowskiego – pisał je przez całe życie,zawierając w tych krótkich utworach renesansowy obraz świata. Dominuje tu tematyka kondycji ludzkiej, oczywiście w różnym ujęciu, co pozwala podzielić fraszki na:

— biesiadne, np. O doktorze Hiszpanie – obrazek, którego bohaterem jest prawnik królewski, który nie chciał świętować z kompanami; biesiadnicy wyłamali jednak jego drzwi i zmusili nieszczęśnika do zabawy,
— filozoficzne, np. Na swoje księgi (fraszka programowa,w której autor bagatelizuje swoją twórczość, bo sensem życia nie jest sława, ale radość) i Na lipę (życie w zgodzie z prawami natury zapewnia człowiekowi spokój i szczęście),
— miłosne, np. O miłości – poeta podkreśla potęgę tego uczucia, używając antytezy dla wzmocnienia obrazu,
patriotyczne, np. Na sokalskie mogiły – zbiorowy bohater tekstu (polegli pod Sokalem w 1519 r.) poucza odwiedzającego groby, że nie powinien niepotrzebnie „łez nad nimi tracić”.
Kazania sejmowe (Piotr Skarga) – nie były wygłoszone na żadnym sejmie, choć są doskonale (także retorycznie) ułożonym programem politycznym dla Polski. W cyklu ośmiu kazań autor pokazał, że opowiada się za silną władzą króla, protestuje przeciwko szlacheckiemu rozpasaniu i przyznawaniu szlachcie zbyt wielu przywilejów. Wady społeczeństwa polskiego nazwał „sześcioma chorobami Rzeczypospolitej”. Nawiązywał do proroctw Starego Testamentu, zapowiadających przyszły upadek grzesznej Jerozolimy i narodu izraelskiego, dlatego po rozbiorach mówiono o nim jak o proroku, choć jemu współcześni nazywali go jedynie „tyranem dusz i złotoustym kaznodzieją”.
Krótka rozprawa między trzema osobami: Panem, Wójtem a Plebanem (Mikołaj Rej) – jesteśmy świadkami rozmowy przedstawicieli trzech stanów społecznych: kleru (Pleban), szlachty (Pan) i chłopstwa (Wójt). Wytykają sobie wady, przez co mamy okazję przyjrzeć się panoramie stosunków społecznych w XVI w. Oczywiście okazuje się, że najbardziej uciskany jest chłop.
Odprawa posłów greckich (Jan Kochanowski) – pierwszy polski dramat nowożytny to opowieść o tym, co się działo w Troi, gdy król Menelaos wysłał posłów greckich do Priama i Parysa, by ten ostatni oddał mu porwaną żonę, Helenę. Utwór ma oczywiście także przesłanie ukryte – Kochanowski posługuje się aluzjami, by akcję przenieść do XVI-wiecznej Polski; przestrzega władców i posłów oraz gromi prywatę.W kompozycji dramatu zachowano reguły klasycznej tragedii greckiej (zasadę trzech jedności, obecność chóru, podział na epizody, komentarz oraz zasadę decorum, czyli dopasowanie stylu wypowiedzi do wagi tematu i osoby przemawiającej).
O poprawie Rzeczypospolitej (Andrzej Frycz Modrzewski)– jest to pięć ksiąg wydanych w 1554 r., zawierających śmiały program reform społeczno-politycznych, w tym demokratyczny postulat równości wszystkich obywateli wobec prawa.
Pieśni Jana Kochanowskiego – pisał je przez całe swoje życie, a bogata tematyka pozwala podzielić je na filozoficzno-refleksyjne, miłosne, biesiadne, religijne (ale i chwalące świeckie postacie). Największy ich zbiór został wydany w 1586 r.
— „Czego chcesz od nas, Panie...” – pieśń o charakterze modlitewnym, która wylicza przykłady dobroci i władzy Boga. To dzięki Niemu człowiek może być szczęśliwy i spokojny.
— Muza – manifest poetycki Kochanowskiego, w którym krytycznie ocenia pogoń za sukcesem i pieniędzmi, wyrzeka się dworskich przyjemności oraz zapewnia, że nie będzie rywalizowało sławę i laur pierwszeństwa na niwie literackiej.
— O spustoszeniu Podola przez Tatarów – przejmujący obraz klęski, jaka spotkała Polskę podczas najazdu tatarskiego.Według źródeł historycznych Tatarzy pojmali wtedy ponad 50 000 jeńców.
— Pieśń świętojańska o Sobótce – jest to cykl 12 sielankowo-tanecznych pieśni opartych na motywach pogańskiego święta obchodzonego 23 czerwca, w wigilię św. Jana. Utwory chwalą życie ziemiańskie, a najpopularniejsza z całego cyklu jest pieśń „Wsi spokojna, wsi wesoła...”.
Sonety Mikołaja Sępa-Szarzyńskiego – to utwory renesansowo-barokowe – nową epokę zapowiada zmiana tematyki. Cechy renesansowe to: obraz silnego i szlachetnego człowieka i doskonałość formy. Natomiast barok zapowiada motyw szatana, śmierci i znikomości spraw ziemskich, widzenia życia jako obowiązku, który trzeba wypełnić. Dominuje też niepokój i poczucie zagubienia. Nową epokę zapowiada też język utworów:zmiana szyku zdania, zabawy słowne i używanie paradoksów.
— O nietrwałej miłości rzeczy świata tego – miłość jest niepewna i na pewno nie dana nam na zawsze. To, co możemy posiąść za życia – pieniądze, władza – jest nieważne, bowiem liczy się tylko miłość Boga. Wyłącznie ona może rozprawić się z naszymi niepokojami i dać nam coś, co zastąpi wszystko, co przemija. Jak widać, tylko miłość boska jest trwała i wieczna.
— O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem – ta walka toczy się o zbawienie duszy po śmierci. Szatan stwarza pokusy i namawia do czynienia zła, by odsunąć człowieka od szansy na zbawienie. Walka ta jest o tyle trudna, że człowiek ma dwojaką naturę – jedna chce korzystać z ziemskich, cielesnych, przemijających atrakcji, a druga zwraca się do Boga, ale gubi się między wartościami najwyższymi a chwilowymi.
Treny (Jan Kochanowski) – bohaterką trenów jest zmarła córeczka Kochanowskiego, Urszulka, ale też i sam poeta zmagający się z cierpieniem, które wiele zmieniło w jego życiu.Kochanowski czuje się „ze stopni ostatnich zrzucony” i zaczyna wątpić w przyszłe życie. Z bliska obserwujemy, jak dotychczasowe stoickie zasady rozsypują się w starciu z osobistą tragedią.Pęknięcie tej gładkiej renesansowej filozofii zapowiada lęk, obawy i problemy egzystencjalne następnej epoki, baroku.Cykl trenów obejmuje 19 utworów – w pierwszych dominują opisy córki, jej talentów, wyglądu, przedmiotów, które lubiła.Cierpienie ojca narasta, by osiągnąć największe natężenie w trenach IX i X, gdzie prawie buntuje się przeciwko Bogu. Po przesileniu powoli przychodzi uspokojenie (jak w naturalnym cyklu żałoby po stracie bliskiej osoby), które w końcu prowadzi do powrotu do Boga (w trenie XIX we śnie przychodzi do Kochanowskiego jego matka z Urszulką na ręku).
Żeńcy (Szymon Szymonowic) – przykład antysielanki, gdzie na pierwszym planie przedstawiono trudy pracy, okrucieństwo stosowane przez dozorcę i konflikty społeczne. Jedna z bohaterek – Pietrucha, młoda wiejska dziewczyna, śpiewa przekorną piosenkę o słoneczku, która wyraża jej stosunek do nadzorcy. Piosenka nieco łagodzi antyfeudalną wymowę tekstu, bo posługuje się obrazem ładu przyrody, która może stać się przykładem na uporządkowanie stosunków między ludźmi.
Żywot człowieka poczciwego (Mikołaj Rej) – utwór parenetyczny,czyli pouczający, jak wychowywać młodzież, jak żyć i gospodarować, czyli jak być poczciwym człowiekiem. Rej porównuje cztery okresy życia człowieka z porami roku i czterema żywiołami. Pokazuje, że życie w harmonii z naturą może ukoić wszystkie lęki człowieka, także ten przed śmiercią, która jest naturalną częścią życia. Utwór składa się z trzech części – w pierwszej dominują wskazówki wychowawcze, w kolejnej Rej omawia wiek dojrzały, a w nim małżeństwo,obowiązki obywatelskie i rozrywki. Ostatnia księga to rozważania o starości i spokojnym pożegnaniu z życiem.

poleca 60% 22 głosów

Renesans : Literatura powszechna

• Dekameron (Giovanni Boccaccio) – jest to zbiór 100 nowel– opowieści, które snuło przez 10 dni 10 osób (siedem kobiet i trzech mężczyzn), którzy uciekli z miasta przed szalejącą tam zarazą. Tematyka tych opowieści to mieszanka miłości (duchowej i cielesnej), zdrad, ekscesów zakonników, mnichów,a także sposobów na zdobycie kochanki. • Hamlet (William Szekspir) – Hamlet jest księciem duńskim;jego stryj zamordował mu ojca i poślubił jego matkę. Jest też narzeczonym Ofelii, którą...

poleca 41% 22 głosów

Renesans : Ważni bohaterowie literaccy

Patriota – obywatel, który kocha swoją ojczyznę i jej dobro stawia ponad swoje prywatne sprawy i nie żałuje dla jej dobra ani sił, ani pieniędzy. Takiego wzorowego bohatera wpisał w swoje Kazania sejmowe Piotr Skarga. Twórca renesansowy – to człowiek wszechstronny, który nie ogranicza się do jednej dziedziny. Zna języki, ma solidne wykształcenie, a do tego jest np. utalentowanym poetą. Do tego opisu pasują biografie Jana Kochanowskiego oraz Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Wzorowy...

Przydatne hasło? Tak Nie