Partenon
Partenon jest słynną świątynią Ateny Partenos (partenos oznacza dziewicę) zbudowaną na Akropolisu w Atenach. Wzniesiona została w latach 447–432 p.n.e. (przybliżona data) przez Iktinosa i Kallikratesa z inicjatywy Peryklesa. Świątynia stoi w miejscu dwóch innych świątyń: Hekatompedonu oraz niedokończonego tzw. starszego Partenonu, który został zburzony przez Persów.
Jest dziełem architektury attyckiej, łączącym w sobie styl dorycki (prostota i logika) z elementami jońskimi (dekoracyjność, lekkość proporcji i smukłość). Partenon został wzniesiony z marmuru na trzystopniowej podbudowie (fachowo-stylobacie) w typie doryckiego peripterosu (8 kolumn na fasadzie na 17 w rzędzie) z płytkim pronaosem oraz opistodomosem składającym się z 6 kolumn.
Wymiary świątyni: 69,51 m na 30,86 m. Wnętrze Partenonu dzieliło się na dwie części:
- Trójnawowa cela o długości 100 stóp (gdzie przechowywano posąg Ateny, bogini mądrości, dzieła Fidiasza)
- Partenon właściwy – sala z 4 jońskimi kolumnami dla dziewcząt w służbie bogini
Dekoracje wykonali artyści pod czujnym okiem Fidiasza.
Burzliwe dzieje Partenonu
Partenon ma burzliwe dzieje. We wczesnym średniowieczu świątynia została zamieniona na kościół chrześcijański, a w 1460 roku, po wybudowaniu minaretu, na meczet. W 1674 roku ambasador Ludwika XIV przy Wysokiej Porcie, markiz C.M.F. de Nointel, polecił sporządzić rysunki detali Partenonu. Rysownikami byli:
- Nieznany z imienia Carrey, prawdopodobnie Flamandczyk
- Tzw. anonim Nointel, o którym nic nie wiadomo
Partenon uległ częściowemu zniszczeniu w czasie oblężenia Aten przez wojska weneckie w 1687 roku (Partenon był wtedy arsenałem), kiedy to oficer floty Wenecji trafił z działa okrętu w zgromadzone tam prochy. Rysunki Carreya i Nointela mają ogromne znaczenie dla poznania wyglądu zabytku i jego rekonstrukcji.
W latach 1802–1812 część zachowanych rzeźb Partenonu wywiózł (wyrywając je z ich naturalnych miejsc i niszcząc przy tym) do Londynu (dziś w British Museum) lord T.B. Elgin (marmury Elgina).
Konserwacja i rekonstrukcja
Ruiny Partenonu poddano wstępnej konserwacji w połowie XIX wieku. W 1929–1930 roku dokonano częściowej rekonstrukcji kolumnady północnej. W miejsce wywiezionych przez Elgina metop (rząd Grecji stara się od lat o zwrot rzeźb) wmontowano kopie. Obecnie w Partenonie trwają bardzo szeroko zakrojone prace restauracyjne, które w wielu środowiskach wywołują polemiki nad granicą odbudowy zabytków.
