profil

Wiadomości z geografii - powtórzenie do matury

2021-05-13
poleca 82% 1539 głosów

Treść Grafika
Filmy
Komentarze
Tundra

WIADOMOŚCI O POLSCE


1. Pasy rzeźby w Polsce (z północy na południe)
- Pobrzeża Południowobałtyckie:Nizina Szczecińska, Pobrzeże Słowińskie, Żuławy Wiślane.
- Pojezierza Polskie: Pomorskie, Wielkopolskie, Mazurskie.
- Niziny Środkowopolskie: Wielkopolska, Śląska,Mazowiecka, Podlaska, Polesie Lubelskie.
- Wyżyny Polskie: Śląska, Krakowsko - Częstochowska, Kielecko - Sandomierska (z Górami Świętokrzyskimi), Lubelska z Roztoczem, Niecka Nidziańska.
- Kotliny Podkarpackie: Oświęcimska, Sandomierska.
- Góry: Sudety, Karpaty.

2. Polska sąsiaduje z: Niemcami, Czechami, Słowacją,Ukrainą, Białorusią, Litwą, Rosją.

3. Główne bogactwa mineralne Polski:
- węgiel kamienny - Wyż. Śląska, Lubelska
- węgiel brunatny - Niz. Wielkopolska, Sudety (Konin, Bełchatów, Turoszów)
- rudy miedzi - Niz. Śląska (Lubin, Legnica)
- rudy cynku i ołowiu - Wyż. Krakowsko - Częstochowska (Olkusz)
- siarka - Kotlina Sandomierska (Tarnobrzeg)
- sól kamienna - Kot. Sandomierska (Bochnia), Poj.Wielkopolskie (Kłodawa)

5. Klimat Polski to umiarkowany przejściowy. Ścierają się nad Polską wpływy klimatu morskiego z zachodu i lądowego ze wschodu. Stąd duża zmienność pogody.

6. Środkową i północną część Polski trzykrotnie pokrywały lądolody. Najwyraźniejszy krajobraz polodowcowy zachował się na pojezierzach: pagórki moreny czołowej, zagłębienia jezior, sandry, pradoliny. Na powierzchni występują polodowcowe gliny, piaski, żwiry, głazy narzutowe.

7. Przyrost naturalny (różnica miedzy wielkością urodzeń,a wielkością zgonów wyrażona na 1000 mieszkańców) jest niski 2,5 promila co może powodować starzenie się społeczeństwa (zmniejszanie się liczby dzieci i młodzieży, zwiększanie się liczby ludzi starych)

WIADOMOŚCI O MAPIE


1. Znaki topograficzne:
- punktowe np. dom, przystanek, most
- liniowe np. droga, linia kolejowa, rzeka
- powierzchniowe np. łąka, las, jezioro
Objaśnienie znaków to legenda mapy

2. Orientowanie mapy polega na takim jej ustawieniu, aby kierunek północny na mapie pokrywał się z kierunkiem północnym w terenie.

3. Poziomica to linia łącząca punkty o takiej samej wysokości nad poziomem morza(npm) Brzeg morza to poziomica 0 m. Gdy poziomice są blisko siebie to oznacza to teren stromy, górzysty.

4. Wysokość bezwzględna - wysokość terenu mierzona od poziomu morza

5. Elementy ukształtowania powierzchni lądów:
- nizina - teren od 0 m npm do 300 m npm
- wyżyna - teren ponad 300 m npm, o małych różnicach wysokości względnej
- góry - teren o dużych różnicach wysokości, ostrych szczytach
- depresja - teren poniżej poziomu morza, niezalany

6. Kontynenty według wielkości: Azja, Afryka, Ameryka Północna, Ameryka Południowa, Antarktyda, Europa, Australia z Oceanią.

7. Elementy ukształtowania dna oceanów:
- szelf - płytkie morze do głębokości 100 m
- baseny oceaniczne
- rowy podmorskie
- grzbiety podmorskie

8. Morza dzielimy na:
- środziemne np. Bałtyk, Czarne, Czerwone
- przybrzeżne np. Północne, Beringa, Norweskie

9. Oceany zajmują 71 % , a lądy 29 % powierzchni Ziemi.

10. Archipelag to grupa wysp leżących blisko siebie np. Archipelag Malajski

11. Najwyższe wzniesienie na lądzie to Mt.Everest (Czomolungma) 8848 m npm
Najgłębsze miejsce oceanu to Rów Mariański 11022 m głębokości.

12. Skala wskazuje ile razy odległość na mapie jest mniejsza od odległości w terenie.

13. Rodzaje skali:
- liczbowa np. 1:10000
- mianowana np. 1 cm na mapie odpowiada 30 km w terenie
- liniowa

14. Skala 1:10000 jest większa od skali 1:100000. Im mniejsza skala tym mniej dokładna jest mapa.

15. Obliczanie odległości rzeczywistej: mnożymy odległość z mapy przez mianownik skali mapy np. 5 cm x 100000 = 500000 cm = 5 km

16. Wysokość względną mierzymy od podnóża wzniesienia lub od dna doliny.

17. Rodzaje map:
- ogólnogeograficzne (rzeźba terenu, rzeki, drogi, koleje, miejscowości)
- tematyczne np.klimatyczne, rolnictwa, gospodarcze, gleb, roślinności, zaludnienia, podział polityczny.

WIADOMOŚCI Z ASTRONOMII


1. Ciała niebieskie: gwiazdy, planety, satelity, komety, meteory.

2. Gwiazda (np. Słońce) świeci własnym światłem, a planeta (np. Ziemia) światłem odbitym.

3. Satelita to ciało krążące wokół planety. Może być naturalny (np. Księżyc wokół Ziemi) lub sztuczny (wysłany przez człowieka)

4. 1957 - wystrzelenie pierwszego sztucznego satelity
1961 - pierwszy człowiek w Kosmosie (Jurij Gagarin)
1969 - pierwsi ludzie na Księżycu

5. Elementy sfery niebieskiej: bieguny, oś świata, zenit, południk niebieski

6. Słońce osiąga największą wysokość nad horyzontem wtedy, gdy jest na południku niebieskim. Mówimy, że Słońce góruje. Przedmioty rzucają najkrótszy cień. Jest południe, godz.12.00

7. Za pomocą gnomonu możemy:
- zmierzyć wysokość Słońca w momencie górowania
- wyznaczyć miejscowy południk geo. (linia Północ - Południe)
- określić kiedy przypada moment południa

8. Średni promień Ziemi wynosi 6371 km, a obwód Ziemi (długość równika) to 40000 km.

9. Ziemia ma kształt zbliżony do kuli. Dowody:
- zmiana wysokości Gwiazdy Polarnej przy przesuwaniu się na północ
- ''zanurzanie się''statków w morzu (najpierw znika kadłub)
- podróż F.Magellana dookoła Ziemi w XVI wieku
- kolisty kształt cienia Ziemi przy zaćmieniu Księżyca

10. Sfera niebieska to wyobrażana sobie przez nas kula otaczająca Ziemię, z leżącymi na niej gwiazdami. Obraca się ze wschodu na zachód.

11. Ruch obrotowy Ziemi to ruch Ziemi wokół własnej osi (przechodzącej przez bieguny i środek Ziemi), z zachodu na wschód. Trwa 24 godz. (doba)

12. Skutki ruchu obrotowego Ziemi:
- zmiana dnia i nocy
- pozorny ruch sfery niebieskiej ze wschodu na zachód
- spłaszczenie Ziemi

13. Czas miejscowy (słoneczny) określamy na podstawie górowania Słońca w danej miejscowości. Gdy Słońce góruje to jest godz.12 we wszystkich miejscowościach leżących na tym samym południku.

14. Miejscowości leżące na wschód od danej mają czas miejscowy większy (różnica 4 minut co 1 stopień długości geo. czyli 1 godz. co 15 stopni), a leżące na zachód czas mniejszy.

15. Na Ziemi obowiązują 24 strefy czasu (co 15 stopni długości geo.) Granice stref dopasowano do granic krajów. W kolejnych strefach czas różni się o 1 godz. Na wschód od strefy południka 0 stopni czas się zwiększa , na zachód zmniejsza.

16. Czas strefy południka 0 stopni to czas uniwersalny.

17. Zimą Polska ma czas zimowy (środkowoeuropejski) różny o 1 godz. od czasu uniwersalnego. Natomiast latem czas letni (wschodnioeuropejski) różny o 2 godz.

18. W ciągu roku zmienia się:
- miejsce wschodu i zachodu Słońca
- wysokość Słońca nad horyzontem
- długość dnia i nocy

19. 21 III i 23 IX Słońce wschodzi dokładnie w punkcie wschodnim widnokręgu a zachodzi w punkcie zachodnim.

20. 21 III (równonoc wiosenna) i 23 IX (równonoc jesienna) dzień i noc mają po 12 godz.

21. 21 VI (przesilenie letnie) dzień jest najdłuższy (Słońce najwyżej) 21 XII (przesilenie zimowe) dzień jest najkrótszy (Słońce najniżej)

22. Im większa jest wysokość Słońca nad horyzontem tym większe nagrzewanie terenu (dlatego latem jest cieplej niż zimą)

23. Ruch obiegowy to ruch Ziemi wokół Słońca, po orbicie.Trwa 365 dni i 6 godzin (rok)

24.Rok kalendarzowy trwa 365 dni, przestępny 366 dni dodatkowy dzień 28 II

25. Oś obrotu Ziemi nachylona jest pod kątem 66 i pół stopnia do płaszczyzny orbity i zachowuje to nachylenie cały czas. Dzięki temu przez 6 miesięcy bardziej ku Słońcu
pochylona jest półkula północna, a przez drugie 6 południowa.

26. 21 III i 23 IX obie półkule oświetlone są jednakowo. Słońce świeci w zenicie nad równikiem. Dzień i noc na całej Ziemi mają po 12 godz.

27. 21 XII silniej oświetlona jest półkula południowa. Słońce świeci w zenicie nad zwrotnikiem Koziorożca. Za kołem podbiegunowym południowym jest dzień polarny.

28. 21 VI silniej oświetlona jest półkula północna. Słońce świeci w zenicie nad zwrotnikiem Raka. Za kołem podbiegunowym północnym jest dzień polarny, a za południowym noc polarna.

29. Dzień i noc polarna to taki dzień i noc które mają więcej niż 24 godz.

30. Strefy oświetlenia Ziemi:
- międzyzwrotnikowa - Słońce 2 razy w roku świeci w zenicie
- umiarkowana - Słońce nigdy nie świeci w zenicie, nie ma dni i nocy polarnych
- podbiegunowa - występują dni i noce polarne

31. Zwrotniki mają szerokość geo. 23 i pół stopnia, a koła podbiegunowe 66 i pół stopnia.

32. Kalendarzowe pory roku na półkuli południowej są przesunięte o pół roku w stosunku do pór astronomicznych. Kalendarzowa zima jest tam od 21 VI do 21 III itd.

33. Mikołaj Kopernik sformułował teorię heliocentryczną - Słońce w środku Wszechświata i planety krążące wokół niego.

34. Kierunek północny wyznacza:
- cień przedmiotu w południe
- Gwiazda Polarna
- niebieski koniec igły kompasu

35. Planety Układu Słonecznego: Merkury, Wenus, Ziemia, Mars, Jowisz, Saturn, Uran, Neptun, Pluton.

WIADOMOŚCI O WSPÓŁRZĘDNYCH GEOGRAFICZNYCH


1. Skróty kierunków: N - północ S - południe E - wschód W - zachód
2. Południki na globusie: łączą bieguny, są półokręgami, są tej samej długości (20000 km), wskazują kierunek północ - południe.
3. Równoleżniki na globusie: są okręgami, najdłuższy to równik, są do siebie równoległe, im dalej od równika tym są coraz mniejsze, wskazują kierunek wschód - zachód.
4. Szerokość geo. - odleglość punktu na Ziemi w stopniach na północ i południe od równika, od 0 (równik) do 90 stopni (bieguny)
Długość geo. - odległość punktu na Ziemi w stopniach na wschód i na zachód od południka O, od 0 do 180 stopni.
5. 30 S lub N oznacza równoleżnik (szerokość geo. południową lub północną)
20 E lub W oznacza południk (długość geo. wschodnią lub zachodnią)
6. 40 20 S, 60 10 W czytamy: czterdzieści stopni i dwadzieścia minut szerokości geo. południowej, sześćdziesiąt stopni dziesięć minut długości geo. zachodniej.
7. Południki i równoleżniki na globusie to siatka geograficzna. Południki i równoleżniki na mapie to siatka kartograficzna.

WIADOMOŚCI Z GEOLOGII


1. Sfery powłoki ziemskiej:
Atmosfera - gazowa powłoka Ziemi.
Litosfera - skalna skorupa Ziemi.
Hydrosfera - wody oceanów, mórz, jezior, rzek i lodowców.
Biosfera - organizmy żywe na powierzchni Ziemi (rośliny i zwierzęta)
2. Procesy geologiczne zewnętrzne (erozja, wietrzenie, ruchy masowe, akumulacja) dążą do obniżania i wyrównywania powierzchni Ziemi. Oddziaływują tutaj: wiatr, wody płynące, lodowce, zmiany temperatury, organizmy żywe.
3. Procesy geologiczne wewnętrzne (wulkanizm, trzęsienia ziemi, ruchy górotwórcze, ruchy lądotwórcze, przeobrażenia skał) tworzą na Ziemi wyniosłości (góry, wyżyny)
4. Podział skał:
- magmowe - np: granit, bazalt, andezyt
- osadowe - np:piaskowiec, wapień, sól kamienna, węgiel kamienny
- przeobrażone - np: marmur, gnejs
5. Dzieje Ziemi poznajemy na podstawie skamieniałości (np: amonity, trylobity) oraz rodzaju i ułożenia skał.
6. Dzieje Ziemi liczą około 5 miliardów lat. Dzielą się na ery i okresy. Ery: prekambryjska, paleozoiczna, mezozoiczna, kenozoiczna.
7. Obecnie mamy erę kenozoiczną, okres czwartorzęd.
8. Stare góry (np: Ural, Sudety) pochodzą z fałdowań kaledońskiego i hercyńskiego z ery paleozoicznej. Młode góry (np:Alpy, Karpaty, Himalaje) pochodzą z fałdowania alpejskiego w erze kenozoicznej.
9. W czwartorzędzie na półkuli północnej miało miejsce wielkie zlodowacenie. Lądolody pozostawiły liczne ślady min. w Polsce środkowej i północnej: głazy narzutowe, pagórki morenowe, piaski i gliny, zagłębienia jezior, sandry, pradoliny.
10. Geologia to nauka zajmująca się budową i historią Ziemi.

WIADOMOŚCI O POGODZIE


1. Składniki pogody (klimatu): temperatura powietrza, ciśnienie powietrza, zachmurzenie, opady, wiatry, nasłonecznienie, wilgotność powietrza.
2. Temp. powietrza mierzymy termometrem (w stopniach Celsjusza) umieszczonym w cieniu.Wielkość opadów deszczomierzem (w milimetrach) Ciśnienie powietrza za pomocą barometru (w hektopaskalach) Kierunek (skąd wieje) i siłę wiatru wiatromierzem.
3. Badaniem i wyjaśnianiem zjawisk pogodowych zajmuje się meteorologia.
4. Amplituda temp. to różnica między najwyższą, a najniższą temperaturą.
5. Wraz ze wzrostem wysokości npm temperatura powietrza spada o 0,5 stopnia na każde 100 m wzniesienia.
6. Klimat to normalny przebieg pogody na danym obszarze obliczony na podstawie wieloletnich obserwacji. Zmienia się bardzo powoli.
7. Linie na mapach klimatu łączące miejsca o jednakowej:
a) temp. powietrza to izotermy
b) ciśnieniu atmosferycznym to izobary
c) wielkości opadów to izohiety
8. Wyż baryczny to obszar w którego środku ciśnienie powietrza jest najwyższe. W niżu odwrotnie. Wiatry wieją od wyżu do niżu.
9. Nad równikiem, gdzie Słońce silnie ogrzewa powierzchnię Ziemi, powietrze się rozgrzewa, rozszerza i jako lżejsze unosi do góry. Powstaje niż baryczny. Zawarta w powietrzu para wodna skrapla się (deszcz zenitalny) Suche powietrze odpływa w kierunku zwrotników. Nad zwrotnikami powietrze zagęszcza się, opada w dół. Tworzy się wyż. Od wyżów zwrotnikowych powietrze powraca w kierunku równika. Są to stałe wiatry - pasaty. Na półkuli północnej wieją z kierunku NE, a na południowej z SE.
10. W strefie umiarkowanej wieją wiatry przeważnie z zachodu.
11. Nad lądem zimą wytwarza się wyż baryczny (ciężkie, zimne powietrze nad wychłodzonym lądem osiada w dół) Nad morzem w tym czasie powstaje niż (morze powoli oddaje ciepło) Zimą wiatry wieją z lądu na morze, a latem odwrotnie. Te sezonowe wiatry to monsuny (głównie w południowej i wschodniej części Azji) Monsun letni przynosi obfite opady.
12. Prądy morskie tworzą się głównie pod wpływem stałych wiatrów (pasatów i wiatrów zachodnich) Ciepłe prądy podnoszą temp. i ilość opadów na wybrzeżach gdzie przepływają (np. prąd Zatokowy w Europie), zimne odwrotnie (np. prąd Peruwiański w zachodniej części Ameryki Południowej)
13. Opady powstają gdy wilgotne powietrze unosi się do góry a zawarta w nim para wodna skrapla się. Największe opady są w strefie równikowej oraz tam gdzie dociera monsun letni. Najniższe opady są w okolicach zwrotników i w strefie podbiegunowej.
14. Czynniki wpływające na klimat:
- szerokość geo. (wysokość Słońca i stopień nagrzewania
- terenu)
- ukształtowanie terenu i wysokość nmp
- odległość od morza
- prądy morskie
15. Strefy klimatyczne: równikowa, zwrotnikowa, podzwrotnikowa, umiarkowana, podbiegunowa.
16. Klimat morski: mała roczna amplituda temp. (łagodna zima, niezbyt ciepłe lato), duże opady.
17. Klimat lądowy:duża roczna amplituda temp. (mroźna zima, ciepłe lato) niewysokie opady.

WIADOMOŚCI Z GEOGRAFII REGIONALNEJ


Strefy krajobrazowe to rozległe obszary o podobnym typie krajobrazu.Nazwy stref związane są z szerokością geograficzną i typową dla nich roślinnością. Strefy te układają się mniej więcej symetrycznie względem równika.
1. Krajobraz lasów równikowych
Wysoka i stała temperatura powietrza przez cały rok (ponad 20 stopni C), duże opady ównomiernie w ciągu roku, duża wilgotność powietrza. Bujne, wieczniezielone lasy równikowe (wielkie bogactwo gatunków roślin i zwierząt - zwłaszcza owadów) Obszary słabo wykorzystane ze względu na nieurodzajne gleby i trudny dla człowieka klimat. Nizina Amazonki, Kotlina Kongo, Archipelag Malajski, Nowa Gwinea.
2. Krajobraz sawanny
Stale wysoka temperatura powietrza, nierównomierne opady (pora sucha i deszczowa) Przeważają trawy, zarośla i nieliczne drzewa (np: baobaby, akacje, palmy) Bogaty świat zwierząt (liczne ssaki na sawannie afrykańskiej) Tereny zagrożone przez nadmierny wypas bydła i wypalanie roślinności. Obszary Sudanu w Afryce, Wyżyna Brazylijska, północna Australia.
3. Krajobraz pustynny
Niewielkie i bardzo nieregularne opady, wielkie dobowe amplitudy temperatury powietrza (gorące dni i chłodne noce), mała wilgotność powietrza. Pustynie kamieniste, żwirowe i piaszczyste. Silna działalność wiatru (niszczenie skał, usypywanie wydm) Roślinność uboga (bogatsza w oazach) Sahara, Płw.Arabski, wnętrze Australii, Niz.Turańska, Gobi, Atacama.
4. Krajobraz śródziemnomorski
Upalne, suche lata oraz łagodne, deszczowe zimy. Roślinność to lasy i zarośla krzewiaste - makia. Obszary wokół Morza Śródziemnego, południowy kraniec Afryki, Kalifornia, południowa Australia.
5. Krajobraz lasów liściastych i mieszanych
Niezbyt mroźne zimy, ciepłe lata, duże opady (klimat morski) Lasy zrzucające liście na zimę. Obszary silnie przekształcone przez człowieka (tereny rolnicze i przemysłowe) Zachodnia i Środkowa Europa (Polska), wschodnia część Stanów Zjednoczonych, wschodnie Chiny, Japonia.
6. Krajobraz stepów
Lata gorące i suche, zimy mroźne z małą ilością śniegu. Roślinność rozwija się na wiosnę i jesienią. Trawy, niewielkie krzewy, brak drzew. Bardzo żyzne gleby - czarnoziemy, wykorzystywane rolniczo. Ukraina, Kazachstan, Mongolia, Wielka Równina Prerii, Pampa.
7. Krajobraz tajgi
Długa i bardzo mroźna zima, krótkie, ale ciepłe lato. Wielkie roczne amplitudy temperatury powietrza (klimat kontynentalny) Lasy iglaste (świerki, sosny, modrzewie, jodły, limby) z domieszką brzóz i wierzb. Duże obszary bagien. Tereny słabo wykorzystane. Kanada, Pół.Skandynawski, Syberia.
8. Krajobraz tundry
Mroźna, długa zima, chłodne, krótkie lato (poniżej 10 stopni C), niewielkie opady, ale duże zachmurzenie i wilgotność powietrza.Obszary bezleśne, mchy i porosty. Liczne bagna na obszarze wiecznej zmarzliny. Północne krańce Europy, Azji i Ameryki Północnej.
9. Krajobraz pustyń lodowych
Przez cały rok temperatury poniżej 0 stopni C. Opady wyłącznie w postaci śniegu.Wieczne śniegi i lodowce. Grenlandia i Antarktyda.

REGIONY ŚWIATA


1. Kraje kultury europejskiej Europa i Azja Północna np: Francja, Niemcy, Polska, Rosja, Ukraina, Szwecja, Litwa, Czechy i inne.
2. Świat islamu Północna Afryka, Zachodnia i Środkowa Azja np: Egipt, Irak, Kazachstan.
3. Daleki Wschód np: Chiny, Japonia, Korea.
4. Azja Południowa i Południowo - wschodnia np: Indie, Indonezja, Tajlandia.
5. Czarna Afryka (na południe od Sahary) np: Nigeria, Zair, Kenia.
6. Ameryka Północna : Stany Zjednoczone i Kanada.
7. Ameryka Łacińska np: Meksyk, Brazylia, Argentyna.
8. Australia i Oceania

STOPIEŃ ROZWOJU I ZAMOŻNOŚCI


O stopniu rozwoju decyduje wiele czynników: dochód narodowy na 1 mieszkańca, wielkość eksportu, produkcja energii elektrycznej, stopa bezrobocia, liczba ludzi wykształconych, jakość wyżywienia i inne.
1. Kraje wysoko rozwinięte: Stany Zjednoczone, Niemcy, Francja, Japonia, Kanada, Szwecja, Australia, Włochy, Wielka Brytania.
2. Kraje średniorozwinięte np: Meksyk, Brazylia
3. Kraje socjalistyczne i byłe socjalistyczne np: Chiny, Rosja, Polska.
4. Kraje nowouprzemysłowione np: Korea Południowa, Tajwan, Singapur.
5. Kraje naftowe np: Libia, Kuwejt, Arabia Saudyjska.
6. Kraje słabo rozwinięte np: Egipt, Indie, Nigeria, Bangladesz.
ORGANIZACJE MIĘDZYNARODOWE
Unia Europejska - Portugalia, Hiszpania, Francja, Niemcy,Luksemburg, Belgia, Holandia, Włochy, Irlandia, Wielka Brytania, Dania, Grecja,Szwecja, Finlandia, Austria, Polska, Słowacja, Czechy, Wegry, Litwa, Estonia, Słowenia, Malta, Cypr
Nato (Pakt Północnoatlantycki) - Belgia, Dania, Francja, Grecja, Niemcy, Norwegia, Hiszpania, Holandia, Islandia, Kanada, Luksemburg, Portugalia, Turcja, USA, Wielka Brytania, Włochy, Polska, Czechy, Węgry, Słowacja
Eksplozja demograficzna - to szybki przyrost liczby ludności w drugiej połowie XX wieku w krajach słabo rozwiniętych. Spowodowany jest bardzo dużą liczbą urodzeń, a zmniejszeniem się liczby zgonów (dzięki postępom medycyny) Powoduje to liczne problemy (przeludnienie, brak pracy, dostępu do szkół, niedożywienie) Związany jest z tym gwałtowny rozwój miast w krajach słabo rozwiniętych (powstają dzielnice nędzy) oraz postępujące niszczenie środowiska naturalnego (wycinanie lasów tropikalnych, pustynnienie ziem uprawnych, brak wody)

NAZWY GEOGRAFICZNE


Spis nazw geograficznych, które należy znać i umieć wskazać obiekty na mapie
Z mapy świata
Kraje:
KANADA, STANY ZJEDNOCZONE AMERYKI, MEKSYK, BRAZYLIA, EGIPT, REPUBLIKA POŁUDNIOWEJ AFRYKI, ARGENTYNA, AUSTRALIA, NOWA ZELANDIA, JAPONIA, CHINY, INDIE, NIEMCY, ROSJA.
Wyspy:
GRENLANDIA, BORNEO, ZIEMIA OGNISTA, WIELKA BRYTANIA, TASMANIA, MADAGASKAR, NOWA GWINEA.
Morza:
ARKTYCZNE, BAŁTYCKIE, ŚRÓDZIEMNE, CZERWONE, PÓŁNOCNE, JAPOŃSKIE, KARAIBSKIE.
Zatoki:
MEKSYKAŃSKA, HUDSONA, GWINEJSKA, PERSKA.
Półwyspy:
LABRADOR, SOMALIJSKI, INDOCHIŃSKI, INDYJSKI, ARABSKI, YORK, SKANDYNAWSKI.
Cieśniny:
BERINGA, GIBRALTARSKA, MALAKKA.
Góry:
ANDY, KORDYLIERY, ALPY, ATLAS, WODODZIAŁOWE, HIMALAJE, KARPATY, URAL, APPALACHY.
Wyżyny:
BRAZYLIJSKA, TYBET, ABISYŃSKA.
Niziny:
AMAZONKI, WSCHODNIOEUROPEJSKA, ZACHODNIOSYBERYJSKA, GANGESU, MEZOPOTAMII, WIELKI BASEN ARTEZYJSKI.
Rzeki:
MURRAY, MISSISIPI, ZAIR, AMAZONKA, WOŁGA, JANGCY, DUNAJ, KOLORADO, NIL, JENISEJ.
Jeziora:
ŁADOGA, WIKTORII, EYRE, GÓRNE, ARALSKIE, TITICACA, MORZE KASPIJSKIE, BAJKAŁ.
Szczyty:
MONT BLANC, MOUNT EVEREST, MC KINLEY, GÓRA KOŚCIUSZKI, KILIMANDŻARO, ACONCAGUA.
Inne:
RÓW MARIAŃSKI, KANAŁ SUESKI, KANAŁ PANAMSKI
Z mapy Polski
Krainy geo:
POBRZEŻE SŁOWIŃSKIE, ŻUŁAWY WIŚLANE, POJEZIERZA POMORSKIE, MAZURSKIE, WIELKOPOLSKIE, NIZINA WIELKOPOLSKA, ŚLĄSKA, MAZOWIECKA, PODLASKA, POLESIE LUBELSKIE, WYŻYNA ŚLĄSKA, KRAKOWSKO - CZĘSTOCHOWSKA, LUBELSKA, GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE, ROZTOCZE, NIECKA NIDZIAŃSKA, KOTLINA OŚWIĘCIMSKA, SANDOMIERSKA, SUDETY, KARKONOSZE, KARPATY, TATRY, PIENINY, BIESZCZADY.
Rzeki:
WISŁA, ODRA, DUNAJEC, SAN, BUG, NAREW, PILICA, NYSA KŁODZKA, NYSA ŁUŻYCKA, WARTY, NOTEĆ.
Jeziora:
ŚNIARDWY, GOPŁO, HAŃCZA, ŁEBSKO, ZBIORNIK WŁOCŁAWSKI, SOLIŃSKI.
Szczyty:
WIEŻYCA, ŁYSICA, ŚNIEŻKA, RYSY, BABIA GÓRA.
Puszcze:
BIAŁOWIESKA, AUGUSTOWSKA, BORY TUCHOLSKIE.
Miasta:
WARSZAWA, KRAKÓW, ŁÓDŹ, GDAŃSK, WROCŁAW, POZNAŃ, KATOWICE, NOWY SĄCZ.
Inne:
KANAŁ BYDGOSKI, WOLIN, UZNAM, MIERZEJA HELSKA, WIŚLANA, ZALEW SZCZECIŃSKI, PRZYLĄDEK ROZEWIE, PRZEŁĘCZ UŻOCKA.

Pojęcia geograficzne


1. Widnokrąg - linia pozornego zetknięcia się nieba z ziemią, tworzy okrąg, w którego środku się znajdujemy.
2. Wysokość bezwzględna - wysokość terenu mierzona od poziomu morza
3. Skała - naturalny zespół minerałów tworzący pewną całość w skorupie ziemskiej.
4. Kras - formy terenu utworzone w wapieniach rozpuszczanych przez wodę.
5. Wietrzenie - proces rozpadu skał na okruchy pod wpływem wody płynącej, Słońca, roślinności .
6. Erozja - proces obniżania i niszczenia powierzchni terenu pod wpływem wody płynącej, lodowców i wiatru.
7. Dorzecze - obszar z którego wody spływają do jednej rzeki.
8. Skala - stosunek długości na mapie, do odpowiadającej jej długości w terenie.
9. Poziomica - linia na mapie łącząca punkty leżące na tej samej wysokości nad poziomem morza (npm)
10. Nizina - teren położony na wysokości 0-300 m npm.
11. Wyżyna - teren wzniesiony powyżej 300 m npm, równinny lub falisty
12. Depresja - teren położony poniżej poziomu morza, niezalany
13. Amplituda temperatury - różnica między temp. naj-wyższą a najniższą, wyrażona w stopniach.
14. Pogoda - stan atmosfery i jej czynników w danej chwili.
15. Klimat - normalny przebieg pogody, powtarzający się co roku, ustalony na podstawie wieloletnich obserwacji.
16. Wieś - osiedle bez praw miejskich, zamieszkałe przez ludność zajmującą się głównie rolnictwem.
17. Miasto - osiedle, którego ludność pracuje głównie poza rolnictwem, z dużym skupieniem budynków, prawami miejskimi.
18. Urbanizacja - proces polegający na zwiększaniu się roli miast ich rozbudowie, upowszechnianie się miejskiego sposobu życia.
19. Usługi - dział gospodarki, nie wytwarzający nowych dóbr materialnych np: sądownictwo, oświata, służba zdrowia.
20. Przyrost naturalny - różnica miedzy wielkością urodzeń, a wielkością zgonów, wyrażona na 1000 mieszkańców.
21. Migracja - przemieszczanie się ludności wewnątrz kraju i poza jego granice (imigracja-przyjazd, emigracja- wyjazd)
22. Polonia - ludność pochodzenia polskiego zamieszkała za granicą.
23. Import - przywóz towarów z zagranicy(przeciwieństwo eksportu)
24. Gwiazda -ciało niebieskie świecące własnym światłem.
25. Planeta - ciało niebieskie świecące światłem odbitym, krążące wokół gwiazdy, po orbicie.
26. Równoleżnik - linia na globusie, równolegla do równi-ka, o przebiegu wschód-zachód.
27. Południk - linia na globusie łącząca bieguny, o przebie-gu północ-południe.
28. Szerokość geo. - odleglość punktu na Ziemi w sto-pniach na północ i południe od równika, od 0 do 90 stopni.
29. Długość geo. - odległość punktu na Ziemi w stopniach na wschód i na zachód od południka O, od 0 do 180 stopni.
30. Oznaczenie kierunków - Północ-N Południe-S Wschód-E Zachód-W
31. Południe - moment czasu, gdy Słońce jest najwyżej nad widnokręgiem, tzn.góruje, jest wtedy godz. 12.00 czasu słonecznego.
32. Rok kalendarzowy - okres czasu potrzebny Ziemi na obiegnięcie Słońca, trwa 365 dni i 6 godzin(co daje co 4 lata rok przestępny)
33. Wyż baryczny - taki układ w którego środku ciśnienie powietrza jest największe i maleje ku brzegom (przeciwnie jest w niżu)
34. Front atmosferyczny - powierzchnia zetknięcia się dwu mas powietrza różniących się temp.i wilgotnością (front ciepły i zimny)
35. Eksplozja demograficzna - szybki wzrost liczby ludności w krajach rozwijających się, spowodowany dużym przyrostem naturalnym i ograniczeniem śmier-telności.
36. Aglomeracja - wielkie skupisko osadnicze, złożone z jednego dużego miasta oraz wielu mniejszych.
37. Atmosfera - gazowa powłoka Ziemi.
38. Hydrosfera - wody oceanów, mórz, jezior, rzek i lodow-ców.
39. Litosfera - skalna skorupa Ziemi.
40. Biosfera - organizmy żywe na powierzchni Ziemi-(rośliny i zwierzęta)
41. Równonoc - dzień i noc mają po 12 godzin (21III i 23 IX)
42. Przesilenie(letnie i zimowe) - najdłuższy (21VI) i najkrótszy (21XII) dzień w roku.
43. Satelita - ciało niebieskie obiegające planetę-(np.Księżyc).Wysłane przez człowieka obiekty noszą nazwę sztuczne satelity.
44. Zenit - punkt na niebie dokładnie nad naszymi głow-ami, w przedłużeniu linii pionu.
45. Ruch obrotowy Ziemi - ruch dookoła osi ziemskiej.
46. Ruch obiegowy Ziemi - ruch dookoła Słońca.
47. Kraj federalny - składający się z kilku części (krajów, republik obwodów) posiadających dużą samo-dzielność gosp.i kulturalną, np.Rosja, Niemcy.
48. Meteorologia - nauka zajmująca się zjawiskami w atmosferze.
49. Szelf - płytka część morza(do 100-300 m głębokości), będąca przedłużeniem lądu.
50. Monokultura - system gospodarki polegający na stosowaniu do uprawy tej samej rośliny przez długi czas, wyjaławia glebę.
51. Izotermy - linie, łączące punkty posiadające tę samą temp.powietrza.
52. Izobary - " " " "" to samo ciśnienie .atmosferyczne
53. Morena - forma terenu utworzona przez lodowiec.Także materiał lodowcowy(glina, żwiry, pia-ski)
54. Okres wegetacyjny - okres z temp.powyzej 5 stopni C, podczas którego rozwijają się rośliny.
55. Mulat - mieszaniec rasy czarnej i białej.
56. Metys - " białego z Indianką.
57. Plan - obraz niewielkiego obszaru powierzchni Ziemi wykonany w dużej skali.
58. Promień Ziemi = 6371 km.
59. Długość równika = około 40 000km.
60. Powierzchnia Polski = 312 tys.km.kwadratowych.
61. Geologia - nauka o skorupie ziemskiej i procesach w niej zachodzących.
62. Pasaty - stałe wiatry w strefie międzyzwrotnikowej, wiejące od zwrotników w kierunku równika, odchylane przez ruch wirowy Ziemi.
63. Monsuny - wiatry wiejące zimą z lądu nad morze, a latem z morza na ląd.Występują głównie w Azji Południowej i Wschodniej.Monsun letni przynosi obfite opady deszczu.
64. Piętra roślinne - pasy roślinności w górach zmieniające się wraz ze spadającą temperaturą.W Tatrach:pola uprawne, regiel dolny, regiel górny, kosodrzewina, hale, turnie.
65. Tajga - las iglasty w klimacie umiarkowanym chło-dnym, na Syberii, w Kanadzie.
66. Tundra - roślinność w klimacie podbiegunowym, złożona z mchów, porostów, niewielkich krzewów, bezdrzewna.
67. Sawanna - roślinność w klimacie gorącym z porą suchą i wilgotną.Złożona z traw, krzewów i nielicznych drzew.
68. Step - bezdrzewny obszar trawiasty w klimacie konty-nentalnym z suchym latem i chłodną zimą.
69. Flisz - skała złożona z warstw piaskowców i łupków, powszechna w Karpatach.
70. Liczba ludności Polski = 38 milionów.
71. Zwrotniki - równoleżniki (23,5 stopnia) nad którymi raz w roku Słońce świeci w zenicie.
72. Koła podbiegunowe - równolezniki (66,5 stopnia) od których rozpoczynją się dni i noce polarne.
73. Równik - najdłuższy równoleżnik.
74. Działy gospodarki - przemysł, rolnictwo, handel, budownictwo, usługi, transport i łączność.
75. Mapa - obraz przedstawiający powierzchnię Ziemi lub jej część w określonym zmniejszeniu, na płaszczyznie, za pomocą znaków umownych.

Zadania z "Świat w liczbach"
1. Wyszukaj w tabelach statystycznych po cztery kraje Ameryki (Północnej lub Południowej)- jedynie kraje samodzielne !!!:
- o największej powierzchni:
- o najmniejszej powierzchni:
- o największej liczbie ludności:
- o najmniejszej liczbie ludności:
- o największej gęstości zaludnienia:
- o najmniejszej gęstości zaludnienia:
2. Wyszukaj w tabelach statystycznych po cztery kraje Afryki- jedynie kraje samodzielne !!!:
- o największej powierzchni:
- o najmniejszej powierzchni:
- o największej liczbie ludności:
- o najmniejszej liczbie ludności:
- o największej gęstości zaludnienia:
- o najmniejszej gęstości zaludnienia:

Rozwiązania:
1. Kanada (9976,1 tys km2), USA (9809,4 tys km2), Brazylia (8512 tys km2), Argentyna (2766,9 tys km2)
Saint Kitts (0,26 tys km2), Grenada (0,34 tys km2), Saint Vincent (0,39 tys km2), Barbados (0,43 tys km2)
USA (254,6 mln), Brazylia (154,1 mln), Meksyk (89,5 mln), Kolumbia (34,8 mln)
Saint Kitts (44 tys), Antigua i Barbuda (82 tys), Dominika (83 tys), Grenada (86 tys)
Barbados (605 os/km2), Portoryko (402 os/km2), Saint Vincent (302 os/km2), Salwador (261 os/km2)
Surinam (3 os/km2), Kanada (3 os/km2), Gujana (4 os/km2), Boliwia (7 os/km2)
2.Sudan (2505,8 tys km2), Algieria (2381,7 tys km2), Zair (2345,4 tys km2), Libia (1759,6 tys km2)
Seszele (0,41 tys km2), W-y Świętego Tomasza (1,0 tys km2), Mauritius (2,0 tys km2), Komory (2,2 tys km2)
Nigeria (115,3 mln), Egipt (55,1 mln), Etiopia (51,7 mln), Zair (37,7 mln)
Seszele (70 tys), W-y Świętego Tomasza (120 tys), Sahara Zachodnia (180 tys), Gwinea Równikowa (370 tys)
Mauritius (529 os/km2), Ruanda (293 os/km2), Komory (268 os/km2), Seszele (250 os/km2)
Sahara Zachodnia (1,0 os/km2), Namibia (2 os/km2), Botswana (2 os/km2), Mauretania (2 os/km2)
Zadania na podstawie "Tablice geograficzne" wyd. Adamantan
1. Którego dnia w roku odl. Słońca od Ziemi jest największa, a którego najmniejsza?
2. Ile godzin i minut trwa najdłuższy dzień w Suwałkach, a ile w Zakopanym?
3. Ile dni trwa najdłuższy dzień (polarny) na biegunie północnym, a ile na południowym?
4. Jaka jest gęstość jądra wewnętrznego Ziemi i jego skład chemiczny?
5. Ile % masy Ziemi jako całości stanowi: żelazo, tlen, krzem?
6. Jakie wydarzenia w historii geologicznej Ziemi zaszły w eocenie?
7. Jakie wydarzenia w historii świata roślin i zwierząt zaszły w sylurze?
8. Jakie skały zaliczamy do skał osadowych okruchowych?
3.07 i 2.01
17.05 i 16.11
189 i 182
13,0 - 13,5 g/cm3; metaliczne żelazo w stanie stałym i domieszki
Żelazo (32,07%), tlen (30,12%), krzem (15,12%)
przerwanie kontaktu Europy z Ameryką w okolicach Grenlandii i oddzielenie Antarktydy od Australii, zderzenie Indii z Azją
pierwsze rośliny lądowe (psylofity, plechowce), pierwsze ryby
żwir, zlepieniec, piasek, piaskowce, glina. margiel, less, mułowiec

KORZYSTANIE Z ATLASU


Grupa A
Posługując się mapą hipsometryczną Azji, oraz mapami tematycznymi w atlasie PPWK odpowiedz na pytania
1. Na jakiej wysokości npm leży stolica Indii Dilli?
2. Podaj głębokość podmorskiego rowu Jawajskiego
3. Wypisz nazwy dwóch słonych jezior Azji
4. Wypisz nazwy 3 mórz oblewających Azję od północy
5. Wypisz nazwy 3 krajów Azji leżących całkowicie na wyspach
6. Z jakimi krajami graniczy Tajlandia?
7. Który kraj Azji sięga najdalej na zachód (oprócz Rosji, ZSRR)?
8. Ilu mieszkańców liczy stolica Mongolii?
9. Jakie rośliny uprawia się na wyspie Sumatra?
10. Jakie zwierzęta hoduje się w Indiach?
11. Jaka roślinność naturalna występuje u ujścia Gangesu i Brahmaputry?
12. Wypisz wszystkie surowce mineralne wydobywane w Japonii
GRUPA: B
Posługując się mapą hipsometryczną Azji, oraz mapami tematycznymi w atlasie PPWK odpowiedz na pytania
1. Na jakiej wysokości npm leży stolica Chin Beijing?
2. Podaj głębokość podmorskiego rowu Filipińskiego
3. Wypisz nazwy dwóch słodkowodnych jezior Azji
4. Wypisz nazwy 3 mórz oblewających Azję od południa
5. Wypisz nazwy 3 krajów Azji bez dostępu do morza
6. Z jakimi krajami graniczy Irak?
7. Który kraj Azji sięga najdalej na północ?
8. Ilu mieszkańców liczy stolica Afganistanu?
9. Jakie rośliny uprawia się na wyspie Jawa?
10. Jakie zwierzęta hoduje się w Chinach?
11. Jaka roślinność naturalna występuje u ujścia Huangho?
12. Wypisz wszystkie surowce mineralne wydobywane w Indiach
Odpowiedzi:
Grupa A
1. 200 - 500 m npm
2. 7450 m
3. Łob-nor, Issyk-kul, Aralskie, Nemek, Urmia, M. Martwe, Wan
4. Karskie, Łaptiewów, Wschodniosyberyjskie, Czukockie
5. Japonia, Tajwan, Filipiny, Indonezja, Brunei, Sri Lanka, Malediwy, Cypr, Bahrajn, Singapur
6. Birma (Myanmar), Laos, Kambodża, Malezja
7. Turcja
8. 100000 - 500000
9. Tytoń, kauczuk, herbata, kawa, palma kokosowa
10. Wielbłady, owce, bydło, kozy
11. Lasy równikowe wilgotne, lasy namorzynowe
12. Złoto, węgiel, rudy cynku i ołowiu, rudy miedzi
Grupa B
1. 0 - 200 m
2. 10497 m
3. Bałchasz, Bajkał
4. Czerwone, Arabskie, Andamańskie, Południowochińskie
5. Afganistan, Nepal, Bhutan, Mongolia, Armenia, (Azerbejdżan, Kazachstan, Turkmenistan), Kirgistan
6. Iran, Turcja, Syria, Jordania, Arabia Saudyjska, Kuwejt
7. Rosja
8. 500000 - 1000000
9. Ryż, kukurydza, herbata, kauczuk, kawa, trzcina cukrowa
10. Bydło, świnie, owce, kozy, jaki, wielbłądy
11. Lasy liściaste i mieszane strefy umiarkowanej
12. Rudy żelaza, węgiel kamienny, rudy manganu, boksyty, rudy chromu

Podoba się? Tak Nie
Sprawdzone hasła:

Czas czytania: 30 minut