Siedem cudów starożytnego świata to siedem przykładów dzieł sztuki i szczytowych osiągnięć architektury, szczególnie cenionych przez starożytnych Greków. Kanon doskonałości, na podstawie którego wyróżniono siedem cudów świata, zmieniał się. Jednak mianem siedmiu cudów starożytnego świata obecnie określa się:
- Piramida Cheopsa ok. 2560 p.n.e.
- Świątynia Artemidy w Efezie ok. 550 p.n.e.
- Kolos Rodyjski w Rodos z ok. 280 p.n.e.
- Latarnia Morska w Faros z ok. 280 p.n.e.
- Wiszące ogrody Semiramidy w Babilonie
- Posąg Zeusa w Olimpii
- Mauzoleum w Halikarnasie
PIRAMIDA CHEOPSA
Piramida Cheopsa oraz stojące obok niej piramidy Chefrena i Mykerinosa to najbardziej znany zespół piramid. Obok piramidy Chefrena postawiono monumentalny pomnik Sfinksa. Zabytki te znajdują się w Gizie, w Egipcie. Postawiona została na sztucznie wyrównanym terenie, zmierzone różnice poziomu wynoszą do 2,0 cm. Piramida jest zorientowana zgodnie z kierunkami świata. Jej boki są zwrócone dokładnie na północ, południe, wschód i zachód. Wielkie bloki kamienne, ważące po 2,5 tony (największe nawet około 15 t), zostały ustawione z wielką precyzją. Cała budowla składa się z ponad 2,3 miliona takich bloków. Obłożona była delikatnym wapieniem z Tury, niestety z tej obudowy już nic nie zostało. Ścięty wierzchołek piramidy spowodował, że jej wysokość zmalała do około 137 m. Wejście do piramidy znajduje się w północnej ścianie. Przejście niskim korytarzem prowadzi do komnaty królewskiej – komory grobowej – położonej na wysokości 42 m nad poziomem terenu. Wewnątrz piramidy wybudowano jeszcze dwie komory grobowe: jedną poniżej poziomu terenu, drugą powyżej poziomu podstawy. Obok piramidy znaleziono barkę pogrzebową.
Wymiary po wybudowaniu:
- Wysokość do wierzchołka: 146,64 m
- Długości boków:
- Zachodni: 230,357 m
- Wschodni: 230,391 m
- Północny: 230,251 m
- Południowy: 230,454 m
- Kąt nachylenia ściany bocznej do podłoża: 51°52′
- Położenie: 29°58′51″ N, 31°14′00″ E
ŚWIĄTYNIA ARTEMIDY W EFEZIE
Świątynia Artemidy w Efezie znana jest również pod nazwą Artemizjonu. Stanowiła największą ozdobę Efezu w Azji Mniejszej (obecnie Turcja). Była to olbrzymia świątynia o wymiarach 110 m na 55 m, zbudowana przez króla Lidii Krezusa w VI wieku p.n.e. Ukończenie budowli zajęło około 120 lat. W roku 356 p.n.e. świątynię spalił szewc Herostrates, by zyskać rozgłos i sławę. Została odbudowana w IV wieku p.n.e., ale uległa ponownie zniszczeniu w czasie najazdu Gotów w III wieku n.e. W roku 1869 ekspedycja zorganizowana przez British Museum odkryła miejsce, gdzie znajdowała się świątynia. Niektóre elementy wystroju efeskiego Artemizjonu można obecnie obejrzeć w tym muzeum.
Oryginalny posąg Artemidy, niestety nie zachowany, był wykonany ze złota, srebra, kości słoniowej i czarnego kamienia (zobacz: chryzelefantyna). Można się jedynie domyślać, jak wyglądał, na podstawie opisów i zachowanej kopii. Warto zwrócić uwagę na niezwykły sposób przedstawienia bogini, przypominający bardziej rzeźby egipskie niż greckie.
KOLOS RODYJSKI
Olbrzymi posąg Heliosa wybudowany na wyspie Rodos przez Charesa z Lindos. Monument wykonano z brązu i metalu, ustawiono u wejścia do portu. Posąg miał około 33 m wysokości i ważył około 70 ton, upamiętniając zwycięstwo Rodyjczyków nad Demetriuszem Poliorketesem.
Niektóre wyobrażenia posągu Heliosa na Rodos ukazują go w rozkroku nad wejściem do portu – statki miałyby wtedy przepływać pod posągiem. Uważa się, że nie jest to właściwy obraz – według niektórych taka konstrukcja nie była możliwa ze względów technicznych.
Posąg uległ zniszczeniu ok. 226 roku p.n.e. w czasie trzęsienia ziemi. Leżał w wodzie aż do VII wieku, kiedy to został przez Arabów podzielony na części i wywieziony, według tradycji, na kilkuset wielbłądach.
LATARNIA MORSKA W FAROS
Latarnia morska w Faros została zbudowana ok. 280–247 p.n.e. na podstawie planów architekta Sostratosa i na polecenie Ptolemeusza I, ukończona podczas rządów jego syna Ptolemeusza II. Przypuszcza się, że pomysłodawcą budowy latarni był sam Aleksander Macedoński.
Latarnia znajdowała się na przybrzeżnej wysepce Faros, która mając sztuczne połączenie ze stałym lądem, stanowiła część wejścia do portu w Aleksandrii w Egipcie. Była to wieża o wysokości około 120–135 m. Miała dolny cokół o przekroju kwadratu, na nim wznosił się kolejny, ośmiokątny, oraz trzeci o przekroju owalnym. Latarnia zwieńczona była kopułą wspartą na ośmiu kolumnach. Na niej ustawiony był posąg Posejdona o wysokości około 7 m. W tamtych czasach była to najwyższa budowla na ziemi o podstawie mniejszej od jej wysokości. Jej wizerunek zachował się także na monetach i malowidłach.
Po zmierzchu rozpalano na latarni ogień. Chrust był dostarczany na szczyt wieży na grzbietach osłów, a potem przez tragarzy. Odbijane metalowymi lustrami światło widoczne było z kilkudziesięciu kilometrów i znakomicie ułatwiało nawigację żeglarzom zbliżającym się do Aleksandrii. Prawdopodobnie już w II wieku n.e. runęła najwyższa część latarni. W IX wieku jej dolna część została zaadaptowana na meczet o nietypowej orientacji – wzdłuż osi północ-południe. Latarnia uległa uszkodzeniu przez trzęsienia ziemi w latach 1303 i 1323, a wieża została ostatecznie zniszczona przez trzęsienie w 1375 roku. Pozostałe po niej ruiny zniknęły, gdy w roku 1480 sułtan Egiptu użył ich do budowy fortu. Obecnie na fundamentach latarni znajduje się Muzeum Morskie.
WISZĄCE OGRODY SEMIRAMIDY
Wiszące ogrody królowej Semiramidy zbudowano rzekomo (jak sama nazwa wskazuje) dla królowej Semiramidy, prawdopodobnie za czasów Nabuchodonozora II, około roku 600 p.n.e. Był to zespół ogrodów dworskich, wbrew nazwie „wiszących”, lecz założonych na sztucznych tarasach w taki sposób, że drzewa były widoczne z zewnątrz ponad murami miejskimi. Nazwa „wiszące” pochodzi prawdopodobnie stąd, że z daleka wyglądały jak zawieszone w powietrzu. Co do ich istnienia nie ma jednak absolutnej pewności. Opisywali je przede wszystkim greccy historycy, m.in. Strabo i Didorus Siculus. Niestety, wykopaliska przeprowadzone w miejscu ich hipotetycznego położenia nie potwierdziły ich bajkowego wyglądu, a jedynie wykazały obecność pozostałości rozległego pałacu Nabuchodonozora II.
POSĄG ZEUSA OLIMPIJSKIEGO
Olbrzymi posąg siedzącego na tronie Zeusa, wykonany przez Fidiasza, został stworzony za pomocą techniki chryzelefantyny około 435 p.n.e. Dotrwał jedynie do roku 426 n.e., a znany jest z rzymskiej kopii.
Posąg przedstawiał Zeusa siedzącego w płaszczu na tronie i trzymającego w jednej ręce berło, a w drugiej posążek Nike. Podstawa posągu miała wymiary 6,5 m x 1 m, a wysokość około 13 m. Posąg zbudowany był z drewnianych desek przymocowanych do wielkiego drewnianego rusztowania, pokryty kością słoniową (tors boga) i złotem (jego szata). Fidiasz wyobrażał siedzącego na tronie Zeusa w płaszczu i wieńcu oliwnym, ze statuetką Nike na prawej dłoni i berłem w lewej – symbol jedności cywilizacji greckiej. Posąg został zniszczony w 426 n.e.
MAUZOLEUM W HALIKARNASIE
Mauzoleum w Halikarnasie (obecnie Bodrum w południowo-zachodniej Turcji) był grobowcem Mauzolosa, perskiego władcy Karii, wzniesionym około 350 p.n.e. Zbudowany z białego marmuru na planie prostokąta (obwód ok. 125 m), ograniczony 36 kolumnami. Na wysokim cokole został umieszczony joński peripteros zwieńczony schodkową piramidą z kwadrygą na szczycie, na której znajdowały się trzy reliefowe fryzy dłuta Skopasa, Leocharesa, Bryaksisa oraz posągi w interkolumnach. Stał nienaruszony przez 19 wieków (w większości zasypany) aż do 1522 roku, kiedy to rozebrali go krzyżowcy, budując z jego marmurów zamek św. Piotra, dla obrony przed Sulejmanem.
Część z zabytków mauzoleum, między innymi grecka rzeźba portretowa, znajduje się w British Museum w Londynie.
