Strona czynna i bierna czasownika – definicje oraz przykłady

Do wyrażania zależności między wykonawcą czynności a jej obiektem służy strona czasownika. Wyróżniamy stronę czynną oraz bierną.

Strona czynna

Strona czynna jest wyrażana przez czasownik w formie osobowej, gdzie podmiot jest wykonawcą czynności. Przykłady:

- Anna czyta książkę. (Anna wykonuje czynność czytania.)
- Dzieci budują zamek z piasku.

Do strony czynnej zaliczają się również formy zwrotne czasownika, które wskazują na wykonawcę czynności będącego jednocześnie jej przedmiotem. Przykłady:

- Mama się czesze. (Mama czesze siebie.)
- Wojtek się myje. (Wojtek myje siebie.)

Uwaga: Formy czasowników takie jak bać się, śmiać się, kłócić się nie są formami zwrotnymi.

Strona bierna

Strona bierna jest zbudowana z dwóch części:
1. Czasownika posiłkowego być lub zostać w formie osobowej.
2. Nieosobowej formy czasownika głównego, zakończonej na -ny, -ony lub -ty.

Przykłady:
- Książka została napisana przez autora.
- Drzwi są zamknięte.

Uwaga: Nieosobowe formy czasowników zakończone na -ny, -ony, -ty, takie jak zrobiony, napisany, rozpoczęty, są utworzone od czasowników, ale przypominają przymiotniki. Opisują właściwości przedmiotu będące skutkiem działania, np.:

- Napisany artykuł – artykuł, który ktoś napisał.
- Zamknięte drzwi – drzwi, które ktoś zamknął.

Formy te, podobnie jak przymiotniki, odmieniają się przez przypadki, liczby oraz rodzaje.

Czasowniki nieprzechodnie i przechodnie

Istnieje grupa czasowników, które nie mają form strony biernej. Czasowniki takie nazywają się nieprzechodnimi. Do czasowników nieprzechodnich należą m.in.:

- iść, biegać, krzyczeć, spać, leżeć, pachnieć, rozmawiać.

Czasowniki, które mają formy strony biernej, nazywają się przechodnimi.