Fryderyk Chopin - biografia

Fryderyk Franciszek Chopin urodził się 1 marca 1810 roku (według własnych oświadczeń i oświadczeń jego rodziny) lub 22 lutego 1810 roku (według metryki chrztu, sporządzonej kilka tygodni po urodzeniu) we wsi Żelazowa Wola koło Sochaczewa na Mazowszu, w ówczesnym Księstwie Warszawskim. Ojciec kompozytora, Mikołaj (Nicolas) Chopin, spolonizowany Francuz, był tam zatrudniony jako nauczyciel i wychowawca dzieci. W 1806 roku Mikołaj poślubił Teklę Justynę Krzyżanowską. Fryderyk był drugim z ich czwórki dzieci.

Wkrótce po jego narodzinach Chopinowie przenieśli się do Warszawy, gdzie Mikołaj Chopin otrzymał posadę wykładowcy języka i literatury francuskiej w Liceum Warszawskim oraz poprowadził pensjonat dla synów ziemiańskich spoza Warszawy. Bardzo wcześnie objawił się talent muzyczny Fryderyka, porównywano go do dziecięcego geniusza Mozarta. Mając 7 lat, był już autorem dwóch polonezów (g-moll i B-dur) i był ozdobą oraz atrakcją przyjęć w arystokratycznych salonach stolicy.

Pierwsze profesjonalne lekcje gry na fortepianie udzielał mu Wojciech Żywny. W latach 1823-1826 Fryderyk pobierał naukę w Liceum Warszawskim. Letnie wakacje spędzał na wsi, między innymi dwukrotnie w Szafarni na Kujawach, wykazując szczególne zainteresowanie polskim folklorem.

W 1826 roku został studentem Szkoły Głównej Muzyki w Warszawie, kierowanej przez Józefa Elsnera. W czasie studiów powstały jego pierwsze szeroko rozbudowane dzieła: Sonata c-moll, Wariacje op. 2 na temat z "Don Juana" Mozarta, Rondo a la Krakowiak, Fantazja op. 13 na tematy polskie oraz Trio g-moll na skrzypce, wiolonczelę i fortepian. Szkołę ukończył w 1829 roku.

Natychmiast po ukończeniu studiów, w lipcu 1829 roku, Chopin udał się na krótką wycieczkę do Wiednia i wystąpił dwukrotnie w Krtnerthortheater, grając z orkiestrą "Wariacje op. 2 na temat Mozarta" oraz "Rondo a la Krakowiak op.14". Odniósł fenomenalny sukces u publiczności, a także krytyka oceniła jego kompozycje bardzo wysoko.

Po powrocie do Warszawy Chopin intensywnie zajął się komponowaniem. W tym okresie powstały jego pierwsze etiudy, nokturny, walce, mazurki oraz pieśni do słów Stefana Witwickiego. Wkrótce Chopin zaplanował dłuższy wyjazd do Berlina, jednak ostatecznie wybrał Wiedeń. Po uroczystym pożegnalnym koncercie Fryderyk wraz z przyjacielem Tytusem Woyciechowskim wyjechali do Austrii. Tymczasem w Polsce wybuchło powstanie listopadowe. Woyciechowski powrócił do Warszawy, by wstąpić do wojska, a Fryderyk zaś uległ perswazjom przyjaciela i pozostał w Wiedniu. Jednak przejęty powstaniem przestał myśleć o karierze i organizowaniu koncertów. Wciąż jednak komponował, a intensywne przeżycia ukształtowały jego indywidualny styl muzyczny.

Zrezygnowawszy z wyjazdu do Włoch, Chopin postanowił udać się do Paryża. Po drodze dał koncert w Monachium i w Stuttgarcie, gdzie doszła go wieść o klęsce powstania. Zareagował na nią gorączką i rozstrojem nerwów. Jesienią 1831 roku Chopin pojechał do Paryża, gdzie spotkał wielu rodaków i związał się blisko z tzw. Wielką Emigracją. Trafił od razu do środowiska muzycznego, które przyjęło go bardzo życzliwie. Zawarł liczne przyjaźnie z młodymi muzykami: Lisztem, Hillerem, Berliozem i Franckiem.

W roku 1835, w Lipsku, poznał również Schumanna, który bardzo wysoko cenił jego dzieła. Wielki pianista Friedrich Kalkbrenner, nazywany królem fortepianu, usłyszawszy grę nieznanego przybysza z Warszawy, zorganizował mu koncert. Odbył się on 26 lutego 1832 roku w sali Pleyela. Chopin odniósł olbrzymi sukces, z dnia na dzień stał się sławnym muzykiem Paryża. Za sukcesem estradowym przyszło zainteresowanie wydawców. Już latem 1832 roku Chopin podpisał kontrakt z czołową paryską firmą wydawniczą Schlesingera. Równocześnie jego utwory ukazywały się w Lipsku (Probst, potem Breitkopf) i w Londynie (Wessel).

Najważniejszym źródłem dochodów Chopina w Paryżu były lekcje fortepianu. Stał się wziętym nauczycielem wśród polskiej i francuskiej arystokracji. Paryskie salony były też ulubionym miejscem jego występów. Chopin, jako pianista stawiany obok największych artystów swojej epoki, takich jak Kalkbrenner, Liszt, Thalberg i Herz, w przeciwieństwie do nich nie lubił grać na publicznych estradach. Występował rzadko i niechętnie, a w prywatnym, przyjaznym gronie ujawniał największy artyzm, pełnię swoich możliwości pianistycznych i ekspresyjnych.

Osiadłszy w Paryżu, Chopin świadomie wybrał status emigranta. Mimo prośby ojca, nie podporządkował się rozporządzeniu cara (formalnie króla zniewolonej Polski) i nie zgłosił się do ambasady rosyjskiej w celu przedłużenia paszportu. Tym samym, zaliczony do poczty politycznych uchodźców, odciął sobie możliwość legalnego przyjazdu do kraju. Bardzo jednak tęsknił za bliskimi. Broniąc się przed samotnością, zamieszkał razem z rodakiem emigrantem, doktorem Aleksandrem Hoffmanem, a po jego wyjeździe z Paryża – ze swoim dawnym warszawskim przyjacielem, również powstańcem i lekarzem, Janem Matuszyńskim. Z rodzicami mógł się spotkać tylko poza Polską.

Gdy w sierpniu 1835 roku rodzice Chopina udali się do Karlsbadu na leczenie, pojechał tam również Fryderyk. Wkrótce potem, będąc w pobliskim Dreźnie, odnowił znajomość z rodziną Wodzińskich. Trzej młodzi Wodzińscy wychowywali się przed laty w pensjonacie Mikołaja Chopina. Ich młodsza siostra Maria była teraz dorastającą panienką, utalentowaną muzycznie i plastycznie. Fryderyk zakochał się w niej, zapragnął ją poślubić i stworzyć na obczyźnie własny dom.

Rok później, podczas wakacji spędzanych wspólnie z Marią i jej matką w Marienbadzie (obecnie Mariánské Lázně w Czechach), potem w Dreźnie, oświadczył się o rękę siedemnastoletniej Marii i został przyjęty pod warunkiem, że będzie dbał o swoje zdrowie. Narzeczeństwo było nieoficjalne, a do małżeństwa nie doszło. Rodzice Marii, zaniepokojeni złym stanem zdrowia Fryderyka (w zimie poważnie chorował), a zwłaszcza jego niezdrowym (nieregularnym) trybem życia, uznali go po roku "próby" za nieodpowiedniego partnera dla córki. Chopin bardzo przeżył zerwanie. Listy od Wodzińskich, związane w mały pakiet, opatrzył napisem "Moje bida". Aby oderwać się od przykrych wspomnień, wyjechał w lipcu 1837 roku z Camille Pleyem do Londynu.

Niedługo potem Chopin związał się ze sławną pisarką francuską George Sand. Starsza od niego o sześć lat, autorka śmiałych powieści obyczajowych, rozwódka z dwojgiem dzieci, ofiarowała samotnemu artyście to, czego mu od czasu opuszczenia Warszawy najbardziej brakowało: nadzwyczajną czułość, ciepło, wręcz macierzyńską troskliwość. Zimę 1838/39 kochankowie spędzili na hiszpańskiej wyspie Majorce, w górach, mieszkając w dawnym klasztorze w Valldemossa. Tam, wskutek złej pogody, Chopin rozchorował się ciężko. Były to symptomy gruźlicy. Przez wiele tygodni był tak słaby, że nie mógł wychodzić z domu, mimo to intensywnie pracował; skomponował tam szereg arcydzieł: cykl 24 preludiów, Poloneza c-moll, Balladę F-dur, Scherzo cis-moll.

Po powrocie z Majorki, wiosną 1839 roku, po rekonwalescencji w Marsylii, jeszcze w stanie wielkiego osłabienia, Chopin zamieszkał w posiadłości George Sand w Nohant, w środkowej Francji. Odtąd do roku 1846 (z wyjątkiem 1840) będzie tam spędzał długie wakacje, tylko na zimę wracając do Paryża. Był to najszczęśliwszy okres w jego życiu od czasu opuszczenia rodzinnego domu, a w jego twórczości – najbardziej płodny. W Nohant powstała większość najwybitniejszych i najgłębszych dzieł Chopina. W Paryżu traktowano kompozytora i pisarkę jak małżeństwo, choć nimi nie byli. Mieli wspólnych przyjaciół w kręgach artystycznych (m.in. malarz Delacroix, śpiewaczka Viardot), także wśród polskiej emigracji (m.in. Mickiewicz, Grzymała).

Przez lata żywili do siebie miłość i przyjaźń, jednak wroga wobec Chopina postawa dorastającego syna George Sand, wywierającego na nią silny wpływ, powodowała coraz poważniejsze konflikty. Definitywne zerwanie nastąpiło w lipcu 1847 roku. Ciężkie przeżycia osobiste, a także utrata Nohant (tak ważnego dla jego życia i twórczości) mocno odbiły się na stanie psychicznym i fizycznym Chopina. Niemal przestał komponować: do końca życia napisał już tylko parę miniatur.

W kwietniu 1848 roku Fryderyk pod wpływem namów swej uczennicy, szkockiej Jane Stirling, wyjechał do Anglii i Szkocji. Miss Stirling wraz z siostrą organizowały mu tam koncerty oraz odwiedziny w coraz to innych miejscowościach i zamkach szkockiej arystokracji. Wyjątkowo intensywny tryb życia, nadmierne eksploatowanie sił przez ustawiczne wędrówki i liczne występy, a przy tym niekorzystny dla jego płuc klimat – pogorszyły znacznie jego stan zdrowia.

16 listopada 1848 roku, pomimo słabości i gorączki, dał swój ostatni w życiu koncert, grając na rzecz polskich emigrantów w sali Guildhall w Londynie. Kilka dni później powrócił do Paryża. Szybko postępująca choroba uniemożliwiła mu udzielanie lekcji. Latem przyjechała z Warszawy najstarsza siostra Chopina – Ludwika Jędrzejewiczowa, aby zaopiekować się chorym bratem.

17 października 1849 roku Fryderyk Chopin zmarł na gruźlicę płuc w swoim ostatnim paryskim mieszkaniu przy placu Vendôme 12. Został pochowany na cmentarzu Père Lachaise w Paryżu. Zgodnie z ostatnią wolą, wyjęte po śmierci serce Chopina siostra jego przywiozła do Warszawy, gdzie zostało w urnie wmurowane w filar kościoła Św. Krzyża na Krakowskim Przedmieściu.