profil

Gatunki i Rodzaje literackie

poleca 73% 1122 głosów

Treść
Grafika
Filmy
Komentarze

Całość w formie tabelarycznej w załączniku.


EPIKA

LIRYKA

DRAMAT

CECHY:


świat przedstawiony epiki zawiera wszystkie zdarzenia i elementy rzeczywistości odnoszące się do bohaterów utworów

Narracja to wypowiedź narratora, może być trzecioosobowa (narrator poza światem przedstawionym) lub pierwszoosobowa (narrator jest częścią świata przedstawionego)

O świecie przedstawionym w utworze opowiada narrator, czyli fikcyjna osoba  

CECHY:


świat przedstawiony wyłania się z monologu lirycznego, jest to świat wewnętrznych przeżyć, uczuć i refleksji

Monolog liryczny to samodzielna wypowiedź podmiotu lirycznego

Podmiot liryczny (inaczej "ja" liryczne) to osoba fikcyjna wypowiadająca swoje przeżycia i doznania, nadawca monologu wewnętrznego.  

CECHY:


świat przedstawiony tworzą bohaterowie swoimi wypowiedziami i działaniami, głównym składnikiem tego świata jest akcja

Dialog jest obok monologu podstawową formą wypowiedzi w utworze dramatycznym, monolog jest dłuższą wypowiedzią jednej postaci

Ograniczona rola podmiotu literackiego, bohaterowie wypowiadają się w sposób bezpośredni, brak pośrednika między autorem a odbiorcą  

GATUNKI EPICKIE:

NOWELA:


Krótki utwór posiadający wartką i mocno zarysowaną akcję

Jej fabuła jest prosta zwykle jednowątkowa o charakterze dramatycznym.

Zawiera środek kompozycyjny, czyli element, wokół którego zorganizowany jest cały utwór

Przykład: „Janko muzykant”

OPOWIADANIE:


Zawiera partie opisowe i refleksje

Swobodna kompozycja pozwala wprowadzić epizody, opisy i dygresje

Narrator ukazuje swój stosunek do świata przedstawionego może przedstawić sytuację, w jakiej się znajduje (sytuacja narracyjna)

Opowiadane wydarzenie zmierza ku wyraźnemu zakończeniu

POWIEŚĆ:


Akcja zwykle oparta jest na jakimś konflikcie i posiada wyraziste rozwiązanie

Narrator w swej wypowiedzi kształtuje cały świat przedstawiony w utworze

Występuje wiele postaci, których losy i działania pokazane są na tle społecznym, obyczajowym, ekonomicznym, psychologicznym, politycznym, itp.

Cechuje ją wielowątkowa fabuła i duża ilość epizodów

Przykład: „Lalka”

ANEGDOTA:


Krótkie opowiadanie o jakimś specyficznym wydarzeniu

Historyjka z życia sławnej postaci

Może być częścią jakiegoś większego dzieła

BAJKA:


Zawiera treść dydaktyczna, naukową, moralną

Jaj głównym celem jest przekazanie, zwykle w formie morału, pewnej ogólnej prawdy o człowieku i jego cechach

Szczególnie popularne są bajki zwierzęce, których bohaterami są zwierzęta, które staja się alegoria typowych cech ludzkich

Przykład: „Przyjaciele”

EPOPEJA:


Duży utwór epicki zwykle pisany wierszem

Przedstawia dzieje legendarnego lub historycznego bohatera na tle ważnego dla danej społeczności momentu dziejowego

Występuje wszechwiedzący narrator, który zachowuje obiektywizm i dystans do świata przedstawionego

Przykład: „Pan Tadeusz”

LEGENDA:


Opowieść nasycona elementami fantastyki, niezwykłości i cudowności

Tematem stały się mityczne lub historyczne zdarzenia, postacie  

GATUNKI LIRYCZNE:

ELEGIA:


Utwór liryczny o podniosłym, poważnym charakterze

Podmiot liryczny rozpamiętuje zwykłe sprawy osobiste lub istotne problemy ogólnoludzkie

Gatunek ten wywodzi się z poezji greckiej początkowo pełnił rolę pieśni lamentacyjnej

Oprócz elegii żałobnej wyróżniamy również elegie wojenne, polityczne, miłosne i dydaktyczne

W Polsce elegie pisali: Kochanowski, Słowacki, Herbert i Miłosz

Przykład: „Elegia o chłopcu Polskim”

FRASZKA:


Krótki utwór wierszowany najczęściej żartobliwy

Może być zróżnicowany tematyczni, posiada przewrotną puentę

W Polsce fraszki pisali: Potocki, Tuwim, Gałczyński

Przykład: „Na pobożność”

HYMN:


Uroczysta, podniosła pieśń pochwalna

Hymny podejmują różnorodną problematykę: patriotyczna, filozoficzną, moralną

Ma charakter wyznania uczuć jednostki lub pewnej zbiorowości

Rozpoczyna się apostrofą, czyli bezpośrednim, uroczystym zwróceniem się do adresata

W Polsce hymny pisali: Krasicki, Kasprowicz, Lechoń

Przykład: „Czego chcesz od nas Panie”

ODA:


Utwór o charakterze pochwalnym utrzymany w poetycznym stylu

Sławi bohaterów, wyraża wielkie idee, wydarzenia

Zwykle rozpoczyna się apostrofą, nasycona jest hiperbolami oraz licznymi porównaniami i przenośniami

W Polsce ody pisali: Mickiewicz, Słowacki, Miłosz, Iwaszkiewicz

Przykład: „Oda do radości”

PIEŚŃ:


Najstarszy gatunek poezji lirycznej, pierwotnie związany z muzyką

Można wyróżnić pieśni pochwalne, powitalne, pożegnalne, żałobne, weselne i miłosne

Odznacza się dźwięcznością, melodycznością, rytmizacją, układem stroficznym i występowaniem licznych powtórzeń (np. refrenu)

Przykład: „Pieśń o Rolandzie”

SONETY:


Utwór liryczny, który powstał w okresie późnego średniowiecza

Utwór liryczny składający się z 14 wersów ułożonych najczęściej z dwóch czterowierszach i dwóch trójwierszach

Dzieli się na dwie części: ośmio- i sześciowersową

Dwie pierwsze części zawierają cześć opisową lub narracyjną natomiast dwie ostatnie cześć refleksyjno-uogólniającą

W Polsce sonety pisali: Sęp-Skarżyński, Kochanowski, Mickiewicz, Kasprowicz, Staff

TREN:


Pieśń żałobna o charakterze lamentacyjnym i religijnym

Wyraża żal i ból po stracie kogoś bliskiego

Rozpamiętuje się w niej dokonania zmarłego i chwali jego zalety i zasługi

Do poezji Polskiej wprowadzony przez Kochanowskiego  

GATUNKI DRAMATYCZNE:

DRAMAT WŁAŚCIWY:


Dramat obyczajowo-psychologiczny

Utwór o zwartej kompozycji i niewielkiej liczbie występujących postaci

Nie ma zasad trzech jedności

Zachowuje zasadę prawdopodobieństwa wobec realiów życia, tła społeczno-obyczajowego

Bohaterowie reprezentują zazwyczaj określone środowisko

Występuje język potoczny w dialogach, daleki od retorycznego stylu podniosłej mowy

Przykład: „Niemcy”

KOMEDIA:


Wprowadza lekka pogodna tematykę

Cechuje ja wartka akcja oparta na konflikcie postaw, zmierzająca do pomyślnego rozwiązania

Często ma charakter groteskowy i satyryczny

Zawiera elementy komizmu: sytuacji, postaci, języka

W Polsce komedie pisali: Fredro, Zabłocka, Zapolska

Przykład: „Zemsta”

TRAGEDIA:


Głównym składnikiem akcji jest konflikt dwóch nie dających się pogodzić ze sobą racji

Podporządkowana zasadzie trzech jedności

Bohaterowie świadomi swej nieuchronnej klęski nie rezygnowali z walki

W Polsce tragedie pisali: Krasicki, Słowacki, Wyspiański

Przykład: „Romeo i Julia”  

Załączniki:
Podoba się? Tak Nie
Komentarze (17) Brak komentarzy
10.2.2009 (16:05)

Dzię ki wielkie akurat na spr. ;*

12.11.2008 (17:44)

swietne!!! akurat na sprawdzian z literatury ;*

27.7.2006 (12:26)

Boskie!