Budowa i funkcje układu płciowego człowieka

Mężczyźni – zestaw chromosomów: XY

Pierwszorzędowe cechy płciowe:

NARZĄDY WEWNĘTRZNE

- Dwa jądra (testesy):
- Wytwarzają komórki plemnikowe (proces spermatogenezy).
- Produkują hormony płciowe (androgeny), głównie testosteron, który odpowiada za cechy drugorzędowe, takie jak typowo męskie owłosienie, kształt ciała itp.

- Dwa najądrza:
- Miejsce dojrzewania plemników.

- Dwa nasieniowody:
- Zbudowane z tkanki mięśniowej.
- Umożliwiają przesuwanie nasienia podczas ejakulacji.

- Pęcherzyki nasienne:
- Łączą się z nasieniowodami.
- Wytwarzają i wydzielają substancję odżywczą dla plemników, zawierającą witaminę C, białka, węglowodany oraz kwas mlekowy.

- Gruczoł krokowy (prostata):
- Dostarcza płyn, który zobojętnia kwaśne pH pochwy, co mogłoby zabić plemniki.

- Cewka moczowo-płciowa:
- Wspólne ujście układu wydalniczego i rozrodczego.
- Służy do wydalania moczu oraz ejakulacji nasienia.

NARZĄDY ZEWNĘTRZNE

- Worek mosznowy (moszna):
- Zawiera jądra.
- Podczas życia płodowego jądra znajdują się w jamie brzusznej, ale z czasem przemieszczają się do worka mosznowego – proces ten nazywany jest zstąpieniem jąder.
- Jeśli zstąpienie jąder nie nastąpi w czasie życia płodowego, konieczna jest interwencja chirurgiczna po urodzeniu – stan ten nazywany jest wnętrostwem.
- Jądra znajdują się w mosznie, ponieważ tam panuje niższa temperatura niż w jamie brzusznej, co zapewnia plemnikom odpowiednią ruchliwość.

- Prącie (penis):
- Umożliwia przeprowadzenie aktu płciowego oraz proces wydalania nasienia na zewnątrz – wytrysk.
- Zbudowane jest z ciał jamistych, które podczas podniecenia seksualnego napełniają się krwią, co powoduje usztywnienie prącia.

Budowa plemnika:

Plemnik składa się z główki, wstawki oraz wici.

- Główka:
- Przednia część plemnika, nazywana akrosomem.
- Zawiera enzymy rozpuszczające otoczkę komórki jajowej, co umożliwia wniknięcie plemnika do oocytu.

- Wstawka (midpiece):
- Zawiera liczne mitochondria, które dostarczają energii niezbędnej do poruszania się wici.

- Wić (tail):
- Służy do przemieszczania plemnika w kierunku komórki jajowej.

Kobiety – zestaw chromosomów: XX

Pierwszorzędowe cechy płciowe:

NARZĄDY WEWNĘTRZNE

- Dwa jajniki:
- Znajdują się w jamie brzusznej.
- Produkują komórki jajowe (proces oogenezy).
- Wytwarzają hormony płciowe – estrogen i progesteron.

- Dwa jajowody:
- Nie są bezpośrednio połączone z jajnikami.
- Transportują komórkę jajową do macicy.
- W jajowodach dochodzi do zapłodnienia.
- Przemieszczanie się komórki jajowej do macicy odbywa się dzięki skurczom tkanki mięśniowej gładkiej oraz rzęskom wyścielającym jajowody.

- Macica:
- Zbudowana z tkanki mięśniowej gładkiej.
- Miejsce, w którym zagnieżdża się zarodek i rozwija się płód.

- Pochwa:
- Zbudowana z tkanki mięśniowej.
- Umożliwia dostanie się plemników do komórki jajowej oraz poród dziecka.

NARZĄDY ZEWNĘTRZNE

- Wargi sromowe (większe i mniejsze):
- Chronią wejście do pochwy.

- Łechtaczka:
- Zbudowana z ciał jamistych.
- Odpowiedzialna za odczuwanie przyjemności seksualnej.

CYKL MIESIĘCZNY KOBIETY:

Oogeneza kończy się w momencie zapłodnienia.

Hormony:

- FSH (hormon folikulotropowy, folikulostymulina):
- Produkowany przez przysadkę mózgową.
- Pobudza dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych oraz produkcję estrogenu.

- LH (hormon luteinizujący):
- Produkowany przez przysadkę mózgową.
- Wywołuje owulację oraz przemianę pęcherzyka Graafa w ciałko żółte.

Cykl miesięczny trwa od pierwszego dnia miesiączki do ostatniego dnia przed kolejną miesiączką (około 28 dni).

Cykl składa się z trzech faz:

1. Przedowulacyjna (folikularna):
- Poziom FSH rośnie, pobudzając pęcherzyki jajnikowe (Graafa) do dojrzewania komórki jajowej.
- W pęcherzykach zachodzi oogeneza.
- FSH pobudza także jajniki do produkcji estrogenu, który odpowiada za odbudowę błony śluzowej macicy po miesiączce.
- Poziom progesteronu nie rośnie.

2. Owulacyjna:
- Poziom LH wzrasta i osiąga szczytowy poziom.
- Dochodzi do owulacji (pęknięcie pęcherzyka Graafa i uwolnienie oocytu II rzędu – NIE DOJRZAŁEJ KOMÓRKI JAJOWEJ – DOJRZAŁA JEST WTEDY, GDY DOJDZIE DO ZAPŁODNIENIA).
- W miejscu, gdzie wypadł oocyt, powstaje ciałko żółte.

3. Poowulacyjna (lutealna):
- Ciałko żółte odpowiada za produkcję progesteronu, który wspomaga estrogen, odpowiadający za lepsze ukrwienie i pogrubienie ściany macicy.
- Jeśli nie dojdzie do zapłodnienia, poziom hormonów spada, dochodzi do menstruacji (złuszczenie błony śluzowej macicy), a ciałko żółte zanika.
- Jeśli dojdzie do zapłodnienia, ciałko żółte przekształca się w ciałko ciążowe i dalej produkuje progesteron. Komórka jajowa zagnieżdża się (w formie blastocysty) w ścianie macicy i zaczyna produkować własny hormon – gonadotropinę kosmówkową (hCG). Wtedy ciałko żółte zanika, ponieważ nie jest już potrzebne.

Ciąża bliźniacza:

- Bliźnięta jednojajowe (monozygotyczne):
- Powstają, gdy jedna komórka jajowa zostaje zapłodniona przez jeden plemnik, a następnie zygota ulega podziałowi mitotycznemu na dwa identyczne zarodki.
- Bliźnięta są identyczne i tej samej płci.

- Bliźnięta dwujajowe (dizygotyczne):
- Powstają, gdy dwie różne komórki jajowe zostają zapłodnione przez dwa różne plemniki.
- Bliźnięta nie są identyczne i mogą być różnej płci.