Jak rozumiesz hasło "Polska Winkelriedem narodów"?

Hasło winkelriedyzmu wygłasza Kordian na szczycie Mont Blanc w dramacie Juliusza Słowackiego *"Kordian"*. Słowacki przedstawia w ten sposób własną, specyficzną i nieco odmienną od mickiewiczowskiej, koncepcję mesjanizmu narodowego. Myśl ta odwołuje się do średniowiecznej historii Arnolda Winkelrieda—szwajcarskiego rycerza, który podczas bitwy pod Sempach w 1386 roku poświęcił swoje życie. W trakcie bitwy wbił sobie w pierś tyle wrogich włóczni, że utworzył lukę w szeregach przeciwnika, przez którą mogli przedrzeć się jego towarzysze.

W ten sposób, oddając własne życie, Winkelried umożliwił Szwajcarom zwycięstwo nad wojskami Habsburgów. Nazywając Polskę "Winkelriedem narodów", Słowacki stawia znak równości pomiędzy bohaterskim czynem rycerza a powstaniem listopadowym. Według tej koncepcji Polska, poprzez swój zryw niepodległościowy, skupia na sobie uwagę mocarstw—zwłaszcza Rosji—tym samym umożliwiając innym uciśnionym narodom podejmowanie działań niepodległościowych.

Można zapytać, jaka jest różnica między mesjanizmem Słowackiego a Mickiewicza. Zauważmy, że Adam Mickiewicz przyrównywał Polskę do Chrystusa narodów, ujmując jej poświęcenie w kategoriach religijnych i mistycznych. Polska miała być zbawieniem świata, co nadawało tej koncepcji wymiar metafizyczny. Tymczasem Słowacki postrzega sprawę w wymiarze historycznym i politycznym—"sprowadza ów mesjanizm na ziemię".

Winkelried nie był bogiem ani postacią boską; jego czyn był aktem heroizmu o charakterze świeckim. Dzieło Polski w koncepcji Słowackiego jest więc umotywowane politycznie i historycznie, a koncepcja pozbawiona jest elementu religijno-metafizycznego. Polska ma stać się przewodnikiem i inspiracją dla innych narodów w walce o wolność, poprzez swoje poświęcenie i walkę z zaborcami.

Słowacki wierzył, że poprzez ofiarę i cierpienie Polska może przyczynić się do wyzwolenia innych narodów spod jarzma tyranii. Tak jak Winkelried swoim bohaterskim czynem otworzył drogę do zwycięstwa, tak Polska, stawiając opór zaborcom, mogła inspirować inne narody do walki o wolność i niepodległość.