profil

Powstanie państwa i jego cechy

drukuj
poleca 58% 35 głosów

W istniejących kilka tysięcy lat temu starożytnych imperiach Mezopotamii i Egiptu powstanie zorganizowanej władzy państwowej łączyło się z potrzebą organizacji pracy przy utrzymaniu systemów nawadniających.

Były one niezbędne do uzyskiwania wysokich plonów pozwalających wyżywić całą społeczność. Powstające wówczas systemy państwowe, organizowane jako miasta-państwa lub jako potężne terytorialne imperia, rządzone były przez autokratycznych despotów. Aby unaocznić despotyczny charakter pierwszych państw,wystarczy przypomnieć postacie Hammurabiego, Sargona I Akkadyjskiego czy królów Egiptu, nazywanych faraonami.

Grecy w odniesieniu do państwa używali pojęcia polis, które oznaczało wspólnotę wolnych mężów zorganizowanych w ramach miasta-państwa. Ze względu na sposób sprawowania władzy w polis w świecie greckim rozróżniano trzy systemy rządzenia państwem:

  • monarchię, czyli rządy najważniejszej jednostki,
  • oligarchię, czyli rządy nielicznych,
  • demokrację, czyli rządy ludu.

Rzymianie swoje państwo określali civitas, czyli „miasto”, lub używali terminures publica, czyli „rzecz ogółu”, zaś w czasach cesarstwa nazywali je po prostu„imperium”. W czasach średniowiecza na oznaczenie pojęcia „państwo” zaczęto używać terminu „korona”. Od XIV wieku w Polsce termin „korona” stosowano jako znak panowania króla i niezależności państwa. Jednocześnie pojęcia „korona” nie łączono tylko z monarchą, lecz stanowiło ono symbol państwa rozumianego jako niezależną od osoby panującego, niepodzielną całość. W czasach nowożytnych zaczęto używać terminu „rzeczpospolita”, wywodzącego się od słowa „republika”(po łacinie res publica – rzecz publiczna, czyli rzecz pospolita). Termin ten używany jest do chwili obecnej.

Teorie wyjaśniające genezę państwa różnią się między sobą w istotny sposób i najczęściej wiążą się z warunkami historycznymi, w jakich powstawały.

Najważniejsze teorie genezy państwa
teoria teistyczna Państwo powstało w wyniku działania sił nadprzyrodzonych.Władza pochodzi od Boga, lecz państwo jest wynikiem działań ludzi inspirowanych mocą Boską.
teoria podboju i przemocy Państwo jest wynikiem podboju plemion, które dominując i podbijając inne stworzyły system podziału na rządzonych i rządzących.Powstanie państwa ma także na celu utrwalenie władzy zdobywców.
teoria umowy społecznej Państwo powstało w wyniku umowy zawartej pomiędzy poszczególnymi grupami tworzącymi społeczeństwo. W wyniku tej umowy społeczeństwo będące źródłem władzy przelało prawo do jej sprawowania na suwerena (jednostkę lub grupę ludzi), który w jego imieniu ją sprawuje.
teoria klasowa Państwo powstało w wyniku konfliktu klas społecznych,które wykształciły się w czasie podziału społeczności rodowych. Ostatecznie ukształtowały się dwie klasy: posiadaczy środków produkcji (kapitalistów), z których wyłoniła się elita władzy czerpiąca swą siłę z aparatu przemocy, oraz proletariuszy,którzy nie posiadają żadnych środków produkcji i walczą o ich uzyskanie.
teoria patriarchalna Państwo powstało w wyniku zmiany funkcji, jaką pełnił naczelnik,przywódca rodu, który stał się monarchą, tworząc organizm państwowy.
teoria psychologiczna Państwo jest wynikiem realizacji wszystkich potrzeb jednostkowych i grupowych człowieka.

Wszystkie zaprezentowane teorie obracają się wokół pojęcia państwa rozumianego jako rodzaj wspólnoty podporządkowanej suwerennemu ośrodkowi władzy. Przyjmując takie rozumienie państwa, można wyróżnić cztery najważniejsze cechy.

Cechy państwa
suwerenność Oznacza, że władza państwowa jest niezależna w zakresie działania. Można wyróżnić suwerenność wewnętrzną i zewnętrzną.Suwerenność w aspekcie wewnętrznym oznacza, że władza państwowa jest najwyższą władzą na danym obszarze i sama decyduje o zakresie swojego działania, a wszystkie inne organizacje działają za jej zgodą i na warunkach określonych przez państwo. Suwerenność w aspekcie zewnętrznym dotyczy z kolei niezależności w podejmowaniu przez organy państwowe niezawisłych decyzji.
władza Organy państwa, które bezpośrednio wpływają decydująco i sprawczo. W państwie wyróżniamy trzy niezależne władze:prawodawczą, wykonawczą i sądowniczą.
ludność Obywatele danego państwa, ale także wszystkie inne osoby zamieszkujące w nim, np. cudzoziemcy nieposiadający obywatelstwa,emigranci.
terytorium Obszar, nad którym państwo roztacza swoją władzę i której suwerenność powinno chronić.

Współczesne wielomilionowe państwa realizują wobec swoich obywateli różne zadania i pełnią zróżnicowane funkcje.

Najważniejsze funkcje państwa
funkcja ochrony obywateli Sprowadza się do chronienia życia, wolności i własności,a także do zapewnienia bezpieczeństwa zewnętrznego i ładu w państwie poprzez stworzenie norm prawnych określających uprawnienia obywateli i sposoby rozwiązywania konfliktów.
funkcja socjalna Wynika z zasady solidarności społecznej, a sprowadza się do pomocy najbiedniejszym i najsłabszym obywatelom.
funkcja gospodarcza Sprowadza się do interweniowania państwa w procesy gospodarcze,aby ograniczyć niekorzystne zjawiska zachodzące w gospodarce państwa.
funkcja wychowawcza Kształtuje postawy patriotyzmu i szacunku dla własnego państwa i narodu, a także dla demokratycznych zasad i procedur.
funkcja kulturowa Polega na ochronie dziedzictwa narodowego i wspieraniu instytucji zajmujących się rozwojem kultury.

W związku ze sposobem realizacji zadań państwa ukształtowały się dwa skrajne modele jego funkcjonowania. Pierwszy z nich, nazwany państwem minimalistycznym, sprowadza się do wypełniania funkcji związanych z ochroną obywateli.Z kolei w sytuacjach, gdy państwo ingeruje w sferę gospodarczą i chroni socjalne zdobycze obywateli, nazywamy je państwem opiekuńczym.

Sealandia
Sealandia to państwo, którego nikt nie uznaje, ale też i nie zwalcza.Jest to była platforma przeciwlotnicza z czasów II wojny światowej o rozmiarach boiska, leżąca na Morzu Północnym 7 mil od wybrzeża brytyjskiego.

Warto pamiętać

Powstanie państwa jest przedmiotem wielu często przeciwstawnych teorii.W ujęciu historycznym powstanie państwa kształtowało się w zależności od okresu historycznego. Współczesne państwo pełni wobec swoich obywateli wiele skomplikowanych funkcji. Najważniejsze z nich to ochrona obywateli,pomoc najbiedniejszym i słabszym, kształtowanie postaw patriotyzmu i ochrona dziedzictwa kulturowego.

Pojęcia

- oligarchia – sposób sprawowania władzy przez niewielką grupę ludzi

Przydatne hasło? Tak Nie