Charakterystyka Antygony

Antygona była córką Edypa, króla Teb, oraz jego matki i żony, Jokasty. Smutnych losów prowadzących do tragicznej śmierci tej pary nie trzeba chyba przypominać – wszak wszyscy je znają. Z kazirodczego związku narodziła się również Ismena oraz dwaj bracia: Eteokles i Polinejkes. W tej nieszczęśliwej rodzinie dzieciom było dane cierpieć za grzechy rodziców. Eteokles jako pierwszy panował w Tebach. Władza nad państwem tak mu się spodobała, że zamiast po roku oddać koronę bratu, wypędził go z kraju. W wywołanej z tego powodu przez Polinejkesa wojnie domowej zginęli obaj bracia. Po śmierci Eteoklesa władzę objął Kreon. Kazał pozostawić bez pochówku ciało zdrajcy, za którego uznał Polinejkesa. Antygona postanowiła pogrzebać ciało brata, co wkrótce uczyniła. Za sprzeciwienie się woli władcy została skazana na śmierć przez zamurowanie. Dziewczyna, uprzedzając wykonanie wyroku, popełniła samobójstwo.

Antygona, będąca bardzo barwną postacią, jest przedstawiona przez Sofoklesa jako młoda kobieta. Autor nie opisuje jej urody wprost, jednak można domyślać się, że była piękna, na co może wskazywać uczucie, jakim obdarzył ją Hajmon, syn króla. Młodzieńczy zapał wręcz emanuje z każdego czynu Antygony, określanej nieraz przez chór mianem „dzieweczki”.

Biorąc pod uwagę niezwykle dojrzałą psychikę Antygony, można odnieść wrażenie, iż została mocno doświadczona przez los, szczególnie w porównaniu z innymi młodymi osobami. Widać, że jest ona realistką i nawet dla własnego szczęścia i spokoju nie stara się oszukiwać. Próbuje również wpłynąć na Ismenę i pokazać jej, jakie jest życie. Mówi:

„Czy ty nie widzisz, że z klęsk Edypowych żadnej za życia los
nam nie oszczędza? Bo nie ma cierpień, (...) niesławy i hańby,
które by nas (...) nie dotknęły.”

Poza realistycznym postrzeganiem świata Antygona jest również butna, nieposłuszna i niesubordynowana. Zakaz Kreona dotyczący grzebania zwłok Polinejkesa podsumowuje słowami: „...on nie ma nade mną prawa.” Troszczy się o siostrę, zabraniając jej ukrywania prawdy o zamiarze dokonania pochówku brata, aby nie sprowadziła na siebie nieszczęścia:

„Mów głośno, bo ciężkie ty kaźnie mogłabyś ściągnąć
milczeniem na siebie.”

Swoją odwagę i śmiałość Antygona dokumentuje nie tylko złamaniem królewskiego zakazu, ale również przyznając się do winy. Dowodem na to są słowa księżniczki: „Jam to spełniła, zaprzeczać nie myślę.” Jest nieustraszona i nieskłonna do skruchy. Nawet po popełnieniu ciężkiego wykroczenia, bez okazywania strachu, kłóci się z królem, którego mieszkańcy Teb tak respektowali. Antygona stara się postawić na swoim, nie jest skłonna do kompromisu. Za wszelką cenę próbuje Kreonowi wyjaśnić, że jego postępowanie jest złe i krzywdzi zmarłego Polinejkesa. Zachowanie córki Edypa podczas tej dyskusji najlepiej podsumowuje przodownik chóru, mówiąc:

„Krnąbrne po krnąbrnym dziewczyna ma ojcu obejście,
grozie nie ustąpi łatwo.”

Gdy Ismena na dworze broni swej siostry, Antygona, skazana na śmierć, okazuje swą złość i smutek wywołane wcześniejszym zachowaniem siostry. Mówi wtedy: „Pytaj Kreona! Zwykłaś nań ty baczyć.”

Do tej pory zostały wymienione cechy Antygony jako dobrej, niezłomnej, odważnej, wręcz idealnej, jednak postacie dramatu antycznego zwykle nie są pozbawione wad. Jedną z przykrzejszych cech jest jej upór, który momentami przeradza się w pychę. Podczas rozmowy z królem mówi:

„...skąd bym piękniejszą ja sławę uszczknęła, jako z brata pogrzebania?”

Kolejna ludzka cecha ujawnia się u Antygony, gdy dotychczas mająca nadzieję na ratunek kobieta zdaje sobie sprawę, że jej życie dobiega końca. Nie można jej winić za to, że lamentuje, zdawszy sobie sprawę, co straciła. W tej sytuacji mówi: „Ani zaznałam miłości, ani mi zabrzmi żadna pieśń weselna; ale na zimne Acherontu łoże ciało nieszczęsne me złożę.” Ogromną słabość Antygona okazuje, gdy popełnia samobójstwo, co może być postrzegane jako zachowanie niegodne bohaterki, która wydawała się tak ponadprzeciętnie silna.

Dramat racji, jakim jest „Antygona”, opiera się na porównaniu poglądów dwóch osób, które są względem siebie przeciwstawne, ale mają równorzędną wartość. Biorąc pod uwagę całokształt historii Teb, od króla Edypa począwszy, Antygona, pomimo pewnych słabości, wydaje się być postacią o większej liczbie pozytywnych cech niż Kreon. Jest to subiektywne odczucie związane z niesprawiedliwie nałożoną przez króla na Polinejkesa pośmiertną karą. Antygona jest postacią godną naśladowania, a jej negatywne cechy, jak skłonność do załamania w skrajnych momentach czy odrobina pychy, są elementami nieodłącznie związanymi z życiem człowieka i każdy sam musi z nimi walczyć.

Podsumowanie cech charakteru Antygony

Antygona jest postacią złożoną i wielowymiarową. Charakteryzuje ją:

- Odwaga i niezłomność – nie boi się sprzeciwić władcy w obronie praw boskich i rodzinnych.
- Wierność zasadom – kieruje się niezmiennymi prawami moralnymi, które stawia ponad ludzkimi nakazami.
- Realizm i dojrzałość – jest świadoma ciężaru klątwy ciążącej na jej rodzie i akceptuje swój los.
- Troskliwość – dba o dobro siostry i chce ją uchronić przed nieszczęściem.
- Upór i nieustępliwość – nie jest skłonna do kompromisu, co czasem przeradza się w pychę.
- Ludzka słabość – w obliczu śmierci ujawnia swoje obawy i żal za niespełnionym życiem.
- Samodzielność – podejmuje decyzje zgodne z własnym sumieniem, nie oglądając się na innych.

Antygona jest symbolem moralnej odwagi i integralności. Jej postać pokazuje, że wierność własnym przekonaniom może wymagać najwyższej ceny, ale jednocześnie stanowi o prawdziwej wielkości człowieka.