"Sonety krymskie'' streszczenie

„Sonety krymskie” są literackim efektem podróży Adama Mickiewicza na Krym. Poeta, zachwycony niezwykłością i orientalnością krajobrazu, stworzył cykl licznych sonetów. Najwybitniejszym twórcą sonetów w średniowieczu był włoski poeta Francesco Petrarca, autor utworów poświęconych Laurze. W Polsce gatunek ten uprawiali w XVI wieku Jan Kochanowski i Mikołaj Sęp-Sarzyński, a w XVII wieku Jan Andrzej Morsztyn. Sonet składa się z czterech zwrotek o stałym układzie rymów, często zawierających opis przyrody. Dwie ostatnie zwrotki są trójwersowe i wyrażają refleksje autora. Rymokształt w sonetach okalających to zazwyczaj schemat a b a b.

W cyklu uderza różnorodność postaci podmiotu lirycznego. Jest on bowiem:

- Wygnańcem: tajemniczym, tęskniącym za Litwą, nasłuchującym choćby najcichszego głosu z domu. Ma poczucie osamotnienia i zagubienia w nieskończenie wielkich przestworzach; izolacji od innych ludzi; cierpi z powodu niespełnionej miłości; przepełniony jest goryczą i cierpieniem.
- Podróżnikiem: próbuje zagłuszyć ból zbieraniem nowych doświadczeń, stąd intensywność doznań, zachwyt i podziw dla wspaniałości natury (stepu, morza, gór, przepaści). Zajmuje postawę turysty zwiedzającego egzotyczne kraje, ogląda zabytki-ruiny. Postrzega naturę jako żywioł, który pochłania dzieła ludzkie i niszczy ślady obcego sobie porządku-cywilizacji. Pamięć jest jedynie ocaleniem przed śmiercią kultury.
- Pielgrzymem: dla którego cierpienie, przemijanie i śmierć są źródłem pytań o metafizyczny porządek świata; poszukuje odpowiedzi na nie w kontakcie z dziką przyrodą Krymu. Postrzega ją jako znak nieskończoności. Mirza – człowiek Wschodu żyjący w stałym kontakcie z naturą – jest jego przewodnikiem, wskazującym drogę ku zrozumieniu istoty natury; natura zaś tłumaczy mowę Boga na język widzialny. Stąd podróż wśród stepów, gór i przepaści jest pielgrzymką do miejsc świętych, w których przez szczeliny świata można ujrzeć jego drugą, niewidzialną zazwyczaj stronę.

Podmiot liryczny eksponuje ruch w górę (motyw lotu, wdzierania się na szczyty); doświadcza radości i grozy; odczuwa niemożność wyrażenia swoich doświadczeń. Poeta poszukuje nowych środków wyrazu; poezja staje się dla niego sposobem opanowania chaosu przeżyć emocjonalnych, swoistą autoterapią i nośnikiem indywidualnej pamięci.

„Sonety krymskie” to owoc podróży na Krym w towarzystwie generała Witty i pięknej Karoliny Sobańskiej. Zbiór ukazał się w Moskwie w roku 1826. „Sonety krymskie” można uważać za symboliczne przedstawienie uczuć poety za pośrednictwem odpowiednich krajobrazów. Mickiewicz posługuje się dwoma podstawowymi symbolami: morzem jako obszarem życia, podróżą do nieznanego przeznaczenia, burzami namiętności oraz górą jako miejscem wznoszącym się ponad codzienną krętaniną śmiertelników, symbolem wyniesienia i uniesienia. Słusznie nazywano Mickiewicza poetą przeobrażeń – przez nawiązania do poezji islamskiej wprowadza do sonetów lokalny, orientalny koloryt.

„Stepy akermańskie”
Poeta w tym sonecie ukazuje swoje niezwykłe oszołomienie po ujrzeniu stepów nad Dniestrem. Falującą roślinność porównuje do falującego oceanu, na którym rozsiały się kolorowe wyspy kwiatów. Wraz z nadchodzącym zmierzchem nadchodzi cisza, taka, że słychać lecące żurawie i motyla kołyszącego się na trawie. W części refleksyjnej poeta wspomina o Litwie, nasłuchując, czy nie dobiegnie do niego głos z dalekiej ojczyzny.

„Burza”
W sonecie tym występują krótkie, urywane zdania, które pozwalają na ukazanie groźnych zjawisk przyrody oraz walki załogi ze złowieszczym żywiołem. W części refleksyjnej ukazane zostały odczucia poety. Pielgrzym, zrezygnowany i niczego już nie oczekujący od życia, zazdrości tym, którzy mają jeszcze z kim się żegnać lub potrafią znaleźć pocieszenie w modlitwie.

„Czatyrdak”
Narratorem jest Mirza. Czatyrdak, jeden ze szczytów górskich na Krymie, został ukazany w całej swej okazałości i potędze, dlatego uzasadnione jest jego porównanie do sułtana tureckiego. Góra przeistacza się w groźnego władcę o nadmiernej potędze, obojętnego na to, co dzieje się wokół niego.

„Bakczysaraj”
W sonecie tym poeta nagromadził wiele wyrazów wschodnich, tatarskich, oznaczających przedmioty i pojęcia znane na ziemiach zamieszkałych przez muzułmanów. Bakczysaraj to dawna stolica Girajów, chanów krymskich, panujących na Krymie. Sonet ten ukazuje obraz przemijania, tego, co ludzie kiedyś uważali za wielkie wartości. Zawarty jest w nim opis opustoszałego miasta oraz świadomość, że nawet piękne pałace niszczeją, a wszystko pod działaniem czasu ulega upadkowi. Autor mówi o tym bez smutku, odnosząc się do potęgi, jaką reprezentowali władcy Krymu – Giraje.

„Ajudah”
W utworze poeta porusza temat sławy, która zapewnia artyście nieśmiertelność. Poeta, wsparty na skałach Ajudahu, patrzy w dół i obserwuje spienione fale rozbijające się o brzeg. Różne uczucia uderzają w serce poety, ale to właśnie burze życiowe i cierpienia są stałym źródłem poezji, dzięki którym talentowi poety zapewniona jest nieśmiertelność.

„Cisza morska”
Sonet zawiera analogię między światem natury a światem ludzi: morze jest porównane do rozmarzonej dziewczyny, spokojna woda do spokojnych żeglarzy, a polip na dnie morza do hydry pamiątek w głębinach ludzkiej świadomości. Jednocześnie występuje kontrast między światem zewnętrznym a ludzkim wnętrzem – w chwilach spokoju otoczenia odzywa się przynosząca cierpienie pamięć.

„Żegluga”
Płynący pod pełnymi żaglami statek jest porównany do Pegaza, szybującego po niebie. Bohater odczuwa jedność z okrętem – żegluga staje się metaforą natchnienia poetyckiego.

„Widok gór ze stepów Kozłowa”
Jest to dialog między Pielgrzymem a Mirzą (mini-scenka dramatyczna). Wypowiedzi Pielgrzyma zawierają szereg kunsztownych (orientalizmów wyrażających zachwyt) pytań o to, co widzi. Odpowiedź Mirzy („To Czatyrdak!”) zawiera opis odbytej przez niego wędrówki na szczyt góry.