Chemiczne dodatki do żywności

Chemiczne dodatki do żywności
Związki chemiczne dołączane do żywności (najczęściej w liczbie od kilku do kilkunastu) mają na celu stworzenie wrażenia smaku i zapachu podobnego do naturalnego, zmianę konsystencji i koloru oraz przedłużenie terminu ważności do spożycia.

Podział
Chemiczne dodatki do żywności można ogólnie podzielić na:

- Kompozycje smakowo-zapachowe (czasami nazywane mieszankami aromatyzującymi),
- Barwniki do żywności,
- Emulgatory, zagęstniki, środki spulchniające i inne środki zmieniające konsystencję produktów,
- Konserwanty, przeciwutleniacze, stabilizatory – związki przedłużające trwałość produktów.

Wszystkie te dodatki mogą mieć pochodzenie naturalne lub sztuczne. Z tego punktu widzenia dzielą się one na:

- Naturalne – pochodzące bezpośrednio z produktów naturalnych,
- Identyczne z naturalnymi – syntezowane przez człowieka, ale o identycznej strukturze chemicznej do związków naturalnych,
- Sztuczne – syntezowane przez człowieka i o strukturze nie odpowiadającej żadnym związkom występującym naturalnie.

"Identyczny z naturalnym"
Gdy na opakowaniu żywności spotykamy napis „sztucznie barwione” i „sztucznie aromatyzowane”, oznacza to, że do zabarwienia i aromatyzacji produktu zostały użyte związki otrzymane na drodze syntetycznej i że związki te posiadają strukturę inną niż związki występujące naturalnie. W przypadku kompozycji smakowo-zapachowych, fakt ich zastosowania zamiast lub obok smaków prawdziwych owoców, warzyw itp. jest sygnalizowany napisem „smak identyczny z naturalnym” na opakowaniu produktu żywnościowego. Dokładnie oznacza to, że wszystkie użyte związki chemiczne do wytworzenia danego wrażenia smakowego w produkcie występują w niektórych produktach naturalnych spożywanych przez ludzi.

Potencjalna szkodliwość
Wbrew rozpowszechnionym opiniom, syntetyczne dodatki do żywności są często bezpieczniejsze w użyciu niż te wyodrębniane z produktów naturalnych. Łatwiej jest je bowiem oczyścić i kontrolować przebieg ich produkcji. W ciągu roku przeciętny człowiek z kraju wysoko uprzemysłowionego spożywa około 2 kg tych dodatków. Zagrożenia, jakie to powoduje, są sprawą dyskusyjną. Zasadniczo wszystkie dodatki znajdujące się na liście „E” są przebadane i uważane za względnie bezpieczne w użyciu, przynajmniej przez wyspecjalizowane instytucje normalizacyjne Unii Europejskiej.

Podstawowym zagrożeniem masowego stosowania tych dodatków jest fakt, że codzienny kontakt z wieloma setkami różnych związków chemicznych w stężeniach większych niż w naturalnych produktach wywołuje u coraz większej liczby osób (szczególnie dzieci) alergie. Nawet jeśli żaden z tych związków osobno nie jest szkodliwy, ich ciągłe spożywanie w dużych ilościach w produktach żywnościowych radykalnie zwiększa ryzyko nabycia różnego rodzaju alergii.

Praktyka handlowa pokazuje, że klienci na ogół wybierają produkty o dłuższym okresie trwałości, ładniejszym wyglądzie i lepszym smaku, mimo że jest to osiągane przez stosowanie chemicznych dodatków do żywności. Zjawisko to powoduje, że producenci, aby przetrwać na rynku, muszą masowo stosować te dodatki. Na całym świecie narasta coraz silniejsza tendencja do produkowania tzw. zdrowej żywności, która z definicji nie powinna posiadać w swoim składzie żadnych chemicznych dodatków.

Lista E
W celu umożliwienia umieszczenia na niewielkiej, zazwyczaj etykiecie, spisu wszystkich użytych dodatków, co w wielu krajach jest wymagane prawem, a z drugiej strony w celu zmniejszenia negatywnych wrażeń nabywcy wynikających z czytania skomplikowanych nazw chemicznych, bardzo często zamiast pełnych nazw stosuje się skróty literowo-cyfrowe. W Unii Europejskiej istnieje tzw. lista E, na której zgromadzone są wszystkie dodatki do żywności uznane na jej obszarze za bezpieczne w użyciu. Związki na tej liście posiadają oznaczenia kodowe zaczynające się literą „E”, np. zamiast chemicznej nazwy benzoesan sodu podaje się symbol E211. Aktualnie na liście tej znajduje się przeszło 2000 różnych związków.