profil

Płazy - ogólna charakterystyka

poleca 85% 1014 głosów

Treść
Grafika
Filmy
Komentarze

Płazy (Amphibia), gromada kręgowców obejmująca 3 rzędy: płazy bezogonowe, płazy beznogie i płazy ogoniaste. Liczy łącznie ponad 4300 gatunków. Ciało płazów pokryte jest nagą skórą, u form dorosłych wyposażoną w liczne gruczoły śluzowe, których wydzielina utrzymuje powierzchnię skóry w stałej wilgotności. Skóra uczestniczy w wymianie gazowej, uzupełniającej oddychanie płucne.
Temperatura ciała zmienna, zależna od temperatury otoczenia. Większość gatunków posiada dwie pary dobrze rozwiniętych odnóży - przednie zwykle z czterema, a tylne z pięcioma palcami. Czaszka silnie spłaszczona, połączona z pierwszym kręgiem szyjnym za pomocą dwóch kłykci, zęby prymitywne, u wielu gatunków zredukowane lub zupełnie nieobecne. Żeber często brak lub są krótkie i nie tworzą klatki kostnej. Układ krwionośny z sercem o dwóch przedsionkach i jednej komorze.
Narządy wzroku, słuchu i węchu dobrze rozwinięte. Jaja są składane do wody - zapłodnienie u większości gatunków zewnętrzne, u nielicznych wewnętrzne. W rozwoju osobniczym zdecydowanej większości płazów występuje larwa, tzw. kijanka, posiadająca skrzela i płetwę ogonową, przystosowana do życia wyłącznie w środowisku wodnym. Po osiągnięciu przez kijankę odpowiedniej wielkości następuje przeobrażenie, w czasie którego zmienia się ona w organizm przystosowany do życia na lądzie.
Nieliczne gatunki są jajożyworodne i rodzą kijanki lub młode już przeobrażone. Zamieszkują różne środowiska, zawsze jednak, chociaż okresowo, związane są z wodą. Żywią się głównie bezkręgowcami, większe polują również na drobne kręgowce. Pokarm połykają w całości. Występują na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy, brak ich również na niektórych wyspach oceanicznych.
Najliczniejsze na wilgotnych obszarach międzyzwrotnikowych, w tropikalnych rejonach Afryki, Azji, Ameryki Środkowej i Południowej. W górach spotykane do wysokości 4000 m n.p.m.


Płazy ogoniaste (Caudata), rząd płazów o ciele wydłużonym, z ogonem spłaszczonym bocznie u gatunków o wodnym trybie życia i owalnym w przekroju u gatunków lądowych. Obejmuje 9 rodzin z ok. 400 gatunkami. U większości występują dwie pary kończyn, prawie jednakowej długości, stosunkowo niewielkich i słabo umięśnionych. Szeroka, płaska głowa.
U gatunków wodnych oczy są pozbawione powiek, u lądowych powieki nieruchome - u niektórych występuje trzecia powieka, tzw. migotka. Ucha środkowego i błony bębenkowej brak. Szczęki uzębione, język mięsisty, zwykle mało ruchliwy, ale wyraźnie rozwinięty. Kręgów od 37 do 100. U form larwalnych występują skrzela. Posiadają je również niektóre formy ostateczne. Dorosłe w większości oddychają jednak za pomocą płuc, znane są również formy bezpłucne, u których wymiana gazowa zachodzi tylko przez skórę oraz błonę śluzową jamy ustnej i gardzieli.
Cechy dymorficzne są u przeważającej części płazów ogoniastych dobrze rozwinięte, u niektórych w okresie godowym pojawia się charakterystyczna szata z tzw. grzebieniem. Większość gatunków składa jaja, z których wylęgają się larwy-kijanki odżywiające się pokarmem zwierzęcym. Niektóre gatunki są jajożyworodne. Zapłodnienie jest zewnętrzne lub wewnętrzne. U wielu gatunków występuje zjawisko neotenii.
Większość zamieszkuje wodne lub wilgotne środowiska, prowadząc naziemny tryb życia, nieliczne żyją w jaskiniach lub na drzewach. Są drapieżnikami, żywią się głównie bezkręgowcami, duże gatunki polują również na drobne kręgowce. Występują głównie w klimacie umiarkowanym półkuli północnej, nieliczne żyją w Ameryce Środkowej i Południowej. Osiągają od 3 do 180 cm długości.
Wiele gatunków płazów ogoniastych jest obecnie zagrożonych wymarciem, głównie na skutek zmian środowiska.

Płazy bezogonowe (Anura), rząd płazów o skróconym, krępym i szerokim tułowiu, pozbawionym ogona. Rząd obejmuje 24 rodziny z ok. 380 gatunkami. Kręgi ogonowe płazów bezogonowych uległy zlaniu się w jeden twór kostny zwany kością ogonową lub urostylem. Mają dobrze skostniały szkielet.
Wszyscy przedstawiciele rzędu posiadają dwie pary dobrze wykształconych kończyn, z których tylne są przeważnie dłuższe i lepiej umięśnione. Dymorfizm płciowy dobrze widoczny. Większość gatunków składa jaja w wodzie, u większości zapłodnienie następuje zewnętrznie, z jaj wylęgają się larwy-kijanki, które do dorosłych upodabniają się dopiero po przeobrażeniu. Kijanki żywią się głównie pokarmem roślinnym.
Dorosłe płazy bezogonowe są mięsożerne, żywią się głównie owadami, pierścienicami, mięczakami, a większe gatunki polują również na drobne kręgowce. Żyją w różnych środowiskach, prowadząc tryb życia wodny, wodno-lądowy, naziemny lub nadrzewny.
Zamieszkują też wszystkie kontynenty z wyjątkiem Antarktydy, choć większość gatunków żyje w wilgotnych, tropikalnych rejonach między zwrotnikami.

Płazy beznogie (Gymnophiona), rząd płazów o wydłużonym, robakowatym ciele, prowadzących podziemny, ryjący i niezwykle skryty tryb życia. Obejmuje 6 rodzajów z ok. 160 gatunkami. Płazy beznogie charakteryzują się zupełnym brakiem pasów kończyn i ogona, odbyt znajduje się na końcu ciała.
Skóra gładka z licznymi gruczołami śluzowymi, często też z licznymi pierścieniowatymi bruzdami. W skórze wielu gatunków występują małe wapienne łuski, które są pozostałością pancerza skórnego pierwotnych płazów. Głowa słabo zaznaczona, oczy bardzo małe, u wielu gatunków ukryte pod skórą, a nawet pod kośćmi bardzo masywnej czaszki. Pysk zaostrzony, dolna szczęka przesunięta do tyłu, co umożliwia rycie głową korytarzy w glebie.
Na głowie, między nozdrzami a oczami, znajduje się para wysuwanych czułków, będąca prawdopodobnie narządem zmysłu smaku i węchu. Rozmnażanie słabo poznane. Zapłodnienie wewnętrzne, samce posiadają wysuwany narząd kopulacyjny - phallodeum. Część gatunków składa jaja, którymi opiekuje się samica i z których następnie wylęgają się larwy.
Biologia płazów beznogich jest słabo poznana. Żywią się dżdżownicami, owadami, zwłaszcza termitami, większe gatunki prawdopodobnie również drobnymi kręgowcami. Osiągają od 10 do 150 cm długości.

Podoba się? Tak Nie
Polecane teksty:

Czas czytania: 5 minut