Psychologia

1. PSYCHOLOGIA JAKO NAUKA O PSYCHICE I CZYNNOŚCIACH LUDZKICH

PRZEDMIOT I ZADANIA PSYCHOLOGII
jest to nauka o czł. i jego zachowaniu,nauka o duszy i psychice czł. jakie narzędzia rządzą ludzką duszą. W 1879r wyodrębniła się jako samodzielna dyscyplina naukowa z filozofii. WILHELM WULDT- w Lipsku pierwsze laboratorium psychologii.
ZADANIEM PSYCHOLOGII jest poznanie czł. jako podmiotu zachowania się,czł. żyjącego w swym naturalnym środowisku przyrodniczym i społecznym, także czł oddziałującego prze swą działalność na świat zewnętrzny,czł zmieniającego swe otoczenie
GŁÓWNYM PRZEDMIOTEM badań psychologii są ZACHOWANIA CELOWE złożone z czynności, psychologię można określić jako naukę o czynnościach człowieka i człowieku jako podmiocie tych czynności (wg. Tadeusza Tomaszewskiego). Zadaniem psychologów jest poznanie czł.
ZACHOWANIA CELOWE-(zorganizowane na wyższym poziomie) to takie zachowania które przejawia czł. i niektóre zwierzęta w sytuacjach zmiennych niestereotypowych. Skierowane jest na rozwiązanie problemu lub zadania powstałego w nowej sytuacji(np.Mc gywer-używać swojej wiedzy,potrafić sobie radzić,przytomnie się zachować, opanować emocje)
ZACHOWANIA REAKTYWNE-zachowani stosunkowe proste,można je obserwować u wszystkich żywych organizmów,zachodzi w sytuacjach stereotypowych(stałych i powtarzalnych) jego przebieg wyznaczony jest przez bodźce

CZYNNOŚCI I ICH RODZAJE
W przebiegu zachowania się celowego wyróżniamy poszczególne jednostki funkcjonalne zwane
CZYNNOŚCIAMI-czynności czł to procesy ukierunkowane i zorganizowane.
CZYNNOŚCI UKIERUNKOWANE-każda czynność zmierza do określonego stanu końcowego-wyniku.
CZYNNOŚCI ZORGANIZOWANE-ich przebieg tworzy zwartą całość złożonych,powiązanych ze sobą ogniw elementów składowych zwanych OPERACJAMI . Wynik końcowy złożonej czynności osiągamy przez wykonanie operacji realizujących wyniki częściowe.
PODZIAŁ CZYNNOŚCI WG. KRYTERIUM ROZWOJOWEGO
czynności wegetatywne-oddychanie krążenie krwi trawienie wydalanie-są to popędy a popędy są nieświadome-zapewniają równowagę wewnątrzustrojową,równowagę fizjologiczną
czynności ruchowe-czyli motoryczne-mają formę:
-czynności lokomocyjnych-umożliwiają przemieszczanie się w przestrzeni, Ruchy lokomocyjne-zbliżenie się do przedmiotu oraz oddalenie się od przedmiotów lub miejsc stanowiących zagrożenie
-czynności manipulacyjnych-dobrze rozwinięte u człowieka-manipulacja przedmiotami,
czynności werbalne-służą do porozumiewania się ludzi między sobą,stanowią jedną z form komunikacyjnych. MOWA - system umownych znaków za pomocą których ludzie przekazują sobie informacje, kierują też innymi swoimi czynnościami.
Dzięki czynnościom umysłowym zachowanie się człowieka ma charakter rozumny i planowy. Czynności te umożliwiają mu orientację w świecie zewnętrznym i skuteczną w nim działalność.

REGULACJA STOSUNKÓW Z OTOCZENIEM przez AKTYWNOŚĆ I DZIAŁALNOŚĆ
AKTYWNOŚĆ-charakterystyczny stan i zasadnicza cecha każdego organizmu żywego,właściwość umożliwiająca regulację stosunków ze światem zewnętrznym-utrzymanie równowagi ze środowiskiem przez:
-zmiany zachodzące w organizmie
-podejmowanie czynności wywołujących zmiany w otoczeniu
DZIAŁANIE-rodzaj aktywności regulacyjnej organizmu polegającej na:
-przekształceniu otoczenia(zmiana krajobrazu i przyrody)
-wywołaniu zmian w otoczeniu w celu przystosowania go do potrzeb jednostki
Dlatego działanie uważa się za formę regulacji stosunku ze środowiskiem charakterystyczną
TYLKO DLA CZŁOWIEKA


STRUKTURA DZIAŁANIA wg STEFANA SZUMANA
człowiek jako istota działająca jest podmiotem działania-dąży do celu a podejmowane czynności prowadzą do wykonania zadań i osiągnięcia celu. struktura działania:
WARUNKI DZIAŁANIA-
zewnętrzne okoliczności w których działamy
podmiotowe-wewnętrzny stan naszego organizmu-ułatwiają przebieg i wpływają na skuteczność działania:
-stopień przygotowania fizycznego i umysłowego do podjęcia danego zadania
-nastawienie uczuciowe
-orientacja w sytuacji w jakiej przebiega nasze działanie
-rozeznanie we własnych możliwościach
SPOSOBY DZIAŁANIA-zależą od:
warunków i okoliczności w jakich działamy
od celu jaki chcemy osiągnąć
przyswajamy je w procesie uczenia się i ćwiczenia
ŚRODKI DZIAŁANIA-posługujemy się nimi żeby osiągnąć cel są to :
rozmaite narzędzia pracy
PLAN DZIAŁANIA-świadome kierowanie przebiegiem czynności:
przemyślenie tego co mamy robić
ustalenie celu swego działania
ustalenie sposobów i środków pomocnych w osiągnięciu celu
poznanie warunków zew i wew w jakich będzie działał
wówczas jego działanie będzie rozumne i planowe,czyli bardziej efektywne
WARUNKI SPOŁECZNE
czł jest istotą społeczną
podlega oddziaływaniom innych ludzi jak również wytworów i instytucji społecznych

Zmieniając świat czł zmienia samego siebie:
rozwija nowe potrzeby i dążenia
stawia sobie nowe cele i zadania
obmyśla środki za pomocą których ,może je realizować

RODZAJE DZIAŁALNOŚCI CZŁOWIEKA:
ZABAWA-typowa dla wieku dziecięcego,podejmowana przez dziecko dla przyjemności.Ma również znaczenie kształcące i wychowawcze. Sprzyja rozwojowi fizycznemu i psychicznemu kształtuje spostrzegawczość,wyobraźnię,pamięć i myślenie. rozwija wrażliwość uczuciową rozumienie norm i zasad społecznego współżycia nie stanowi działalności służącej bezpośrednio jakimś celom użytkowym i praktycznym
to swoista forma aktywności NAUKA-podstawowa forma działalności w wieku szkolnym przygotowanie do pełnego udziału w życiu społeczeństwa dorosłych przyswajanie wiadomości w specjalnie do tego przygotowanych instytucjach uczenie zdobywanie wiedzy i sprawności odbywa się pod kierunkiem nauczycieli i wychowawców
jest także przejawem własnej aktywności ponieważ wymaga samodzielnego wysiłku
PRACA-działalność najbardziej wszechstronna i rozwinięta w procesie pracy czł przekształca otaczającą go rzeczywistość czł wytwarza dobra przydatne nie tylko jemu ale i całemu społeczeństwu praca jest czynnikiem kształtującym nadal osobowość i charakter czł

MECHANIZMY REGULACYJNE CZYNNOŚCI
MECHANIZMY REGULACYJNE-czynniki które uruchamiają czynności i działania człowieka oraz kierują ich przebiegiem. Na zachowanie czł jak i innych istot żywych oddziałuje wiele takich czynników równocześnie. Mechanizmy regulacyjne stanowią zatem złożony układ w którym zależnie od sytuacji w jakiej czł działa i od czynności jakie wykonuje biorą udział poszczególne układy cząstkowe. Mechanizmy te dzieli się na:
ZEWNĘTRZNE-pochodzące ze środowiska fizycznego i społecznego
WEWNĘTRZNE-związane z właściwościami struktury organizmu,które dzielą się na
-mechanizmy fizjologiczne-narządy zmysłów,ośrodkowy układ nerwowy
-mechanizmy psychologiczne-procesy poznawcze,emocjonalne,
Trzeba podkreślić wzajemny związek mechanizmów zew ze strukturą organizmu jak również ścisłą zależność dwustronną mechanizmów psychologicznych i fizjologicznych
INSTYNKTY- wrodzone mechanizmy regulacyjne, proste odruchy bezwarunkowe lub ich łańcuchy które kierują zachowaniem się reaktywnym organizmów posiadających stosunkowo niewielką zdolność przystosowania się do zmian w środowisku. Przykładami instynktownych zachowań jest np. budowanie gniazd,wędrówki ptaków,lepieni plastrów przez pszczoły-czynności które wykonują zwierzęta w celu:zachowania gatunku opieki nad potomstwem, ochrony przed niebezpieczeństwem
NABYTE I WYUCZONE-pojawiają się na wyższych szczeblach rozwoju filogenetycznego (czyli gatunkowego). Reakcja na różne bodźce środowiska powtarzające się w stereotypowych(stałych) sytuacjach-która powoduje u zwierzęcia lub czł określone nawyki (struktury czasowe)nabyte w doświadczeniu indywidualnym danego osobnika. W mózgu powstają trwałe ślady które powodują ze w analogicznej sytuacji jednostka która wyuczyła się danego sposobu działania zaspokajającego jakąś jej potrzebę- zachowa się podobnie
WZORCE WEWNĘTRZNE-inaczej zwane:schematami, programami czy normami. Czł posługuje się
-wzorcami naocznymi(obrazowymi)
-wzorcami symbolicznymi(językiem dźwiękowym,symbolami graficznymi czy matematycznymi)co umożliwia mu wszechstronną działalność twórczą
sytuacjom i zdarzeniom zewnętrznym czł nadaje określone znaczenie dokonując selekcji napływających bodźców nie tylko ze względu na ich bezpośrednie cechy zmysłowe czy fizyczne lecz właśnie ze względu na przypisywane im znaczenie. Dwie zasadnicze grupy wzorców wew:
-WZORCE POZNAWCZE,ORIENTACYJNE-systemy pojęć,obraz świata i wiedza o nim, poglądy i przekonania jednostki
-PROGRAMY I SCHEMATY OPERACYJNE-reprezentują procesy i zachowania aktualnie zachodzące lub możliwe
wbijanie gwoździa młotkiem-zachowanie celowe

FUNKCJA REGULACYJNA ŚWIADOMOŚCI
Różnorodna i wielostronna działalność człowieka w społeczeństwie możliwa jest dzięki regulacji jego stosunków z otoczeniem opartej na czynnościach świadomych.
ŚWIADOMOŚĆ-swoista cecha psychiki czł stanowi nadrzędny mechanizm regulacyjny kierujący jego postępowaniem i układem wzajemnych związków ze światem zew. W odróżnieniu od zwierząt ludzie mogą wykonywać czynności w pełni świadome i zdawać sobie sprawę z własnych przeżyć psychicznych. Zatem czł myślący (rozumny)posiada świadomość będącą zarazem funkcją mózgu i wytworem rozwoju społeczno-historycznego. Świadomość jest najwyższa formą odzwierciedlenia rzeczywistości,szczególnym rodzajem wewnętrznej reprezentacji świata jego podmiotowym, subiektywnym obrazem.
-SUBIEKTYWNY CHARAKTER-odzwierciedlenie nie stanowi wiernej kopii rzeczywistości
-PODMIOTOWY CHARAKTER-zależy od zasobu doświadczeń czł od jego indywidualnych właściwości psychofizycznych i od jego działalności.
Treść zjawisk świadomości jest zatem indywidualna,dynamiczna i zmienna mimo że nie jest oderwana od treści rzeczywistych,realnych zjawisk i zdarzeń oraz zachodzących między nimi związków i stosunków.

ODZWIERCIEDLENIE RZECZYWISTOŚCI zależy również od struktury i funkcjonowania organizmu. Aby mogły wystąpić czynności świadome KONIECZNY JEST
-STAN CZUWANIA ogólny stan aktywności uwarunkowany procesami zachodzącymi w pniu mózgu-mówimy wtedy o świadomości jako o stanie PRZYTOMNOŚCI
-ŚWIADOMOŚĆ OSŁABIONA-niepełna-przy zapadaniu w sen
-BRAK ŚWIADOMOŚCI-w głębokim śnie lub czasami w chorobie
KATEGORIE FORM ODZWIERCIEDLENIA RZECZYWISTOŚCI
1.WRAŻENIA-odbicie dokonuje się za pomocą narządów zmysłowych na które oddziałują bodźce zewnętrzne lub wewnętrzne(organiczne). Na zmysły oddziałują poszczególne cechy przedmiotów np. barwa,smak czy zapach,oraz SPOSTRZEŻENIA-gdy odzwierciedlamy całość jakiegoś przedmiotu lub zjawiska
2. POJĘCIA LUB SĄDY-odzwierciedlenie dokonuje się pośrednio,stanowi podstawę myśli o przedmiotach czy zdarzeniach. Ta forma tworzy bardziej uogólnioną i abstrakcyjną wiedzę o świecie, o tych jego elementach które nie są dostępne poznaniu zmysłowemu.
3. EMOCJE- i uczucia-są szczególną formą odzwierciedlenia-odbija się w nich stosunek czł do otoczenia i do samego siebie.
ŚWIADOMOŚĆ EKSTROSPEKTYWNA - świadomość czł skierowana na świat zew na to co się dzieje wokół niego na fakt lub zjawisko będące aktualnie jaj przedmiotem (EKSTROSPEKCJA)
ŚWIADOMOŚĆ INTROSPEKTYWNA - świadomość czł koncentruje się na własnych przeżyciach i doznaniach oraz stanach psychicznych
Czł częściej skupia uwagę na tym co go otacza, na danym przedmiocie świadomości, niż na tzw. akcie świadomości-na tym jak spostrzega , jak myśli czy jak coś odczuwa. Umiejętność wglądu we własne przeżycia psychiczne odgrywa dużą rolę w życiu czł. Świadomość własnych doznań organicznych może być wskazówką przy leczeniu choroby. Uprzytomnienie sobie przebiegu własnego działania decyduje o możliwości skorygowania błędów i udoskonaleniu czynności niezależnie od tego czy czł. wykonuje te czynności w toku pracy czy też są one ogniwami uczenia się w celu przyswojenia wiadomości lub umiejętności.
SAMOŚWIADOMOŚĆ-jej istotą jest poczucie odrębności własnego JA,uświadomienie sobie sensu własnego życia,swojego miejsca w świecie i społeczeństwie,jak również właściwa samoocena swoich możliwości i umiejętności samokontroli świadczą o dojrzałości psychicznej czł. i umożliwiają pełnienie przez niego użytecznych ról społecznych. Świadomość i jej funkcje kształtują się w ciągu życia jednostki-wraz z wiekiem następuje również wzrost samoświadomości.
AKT SAMOŚWIADOMOŚCI ŚWIADCZY O NASZEJ DOJRZAŁOŚCI EMOCJONALNEJ
2. BIOLOGICZNE PODSTAWY ZACHOWANIA I ROZWOJU JEDNOSTKI
ZARYS BUDOWY I FUNKCJI UKŁADU NERWOWEGO
Układ nerwowy to
OŚRODKOWY UKŁAD NERWOWY-przetwarza,interpretuje,gromadzi informacje,wydaje polecenia: mięśniom, gruczołom,narządom. Tworzy go MÓZG i RDZEŃ KRĘGOWY
Są to macki wysłanniki w stawach,narządach wew,mięśniach
OBWODOWY UKŁAD NERWOWY-przekazuje informacje do i z centrum układu nerwowego. Pod skórą w skórze zbiera informacje z zew lub z organizmu-oczy,uszy, receptory zewsząd przekazują informacje do OśrUN. Dzieli się na:
-SOMATYCZNY UKŁ. NERWOWY-kieruje ruchami mięśni szkieletowych(poruszanie się)kiedy odczuwamy świat wokół siebie,kiedy DZIAŁAMY ŚWIADOMIE
-AUTONOMICZNY UKŁ. NERWOWY-działa autonomicznie,reguluje funkcje gruczołów, naczyń krwionośnych,narządów wew.: serce,pęcherz,żołądek-BEZ UDZIAŁU NASZEJ ŚWIADOMOŚCI. Dzieli się na:
*WSPÓŁCZULNY UKŁ.NERW.-SYNAPTYCZNY-pobudzenia,czujności,mobilizuje organizm do działania,wydatkuje energię(rumienimy się,pocimy)
*PRZYWSPÓŁCZULNY-PARASOMATYCZNY-zachowuje energię,podtrzymuje stan spokoju,wyhamowuje,opóźnia pewne procesy
ukł .współczulny i przywspółczulny-działają przeciwstawnie.

Do odbioru wrażeń i spostrzeżeń służą narządy zwane analizatorami.
Analizator składa się z trzech części:
-receptora - odbierającego energię bodźca materialnego np. temperatury, smaku węchu itd.
-drogi nerwowej - odchodzącej od receptora i prowadzącej do określonego pola w korze mózgowej które odbiera, identyfikuje otrzymane informacje.
-ściśle określonego pola w korze mózgowej - np. dla analizatora wzroku jest to pole potyliczne a dla receptora słuchu jest to pole skroniowe
Zakresy fal i częstotliwości:
-wzrokowe: 390-800 milimikronów
-słuchowe: 16-20000 Hertzów

Układ nerwowy zbiera informacje z otoczenia,dokonuje analizy oraz reaguje-czyli wytwarz reakcję na bodźce. Składa się z neuronów(jądro i ciało)które przekazują informacje dostarczone do organizmu oraz receptorów-które informują nas o zewnątrz i wewnątrz układ nerwowy scala te informacje które ulegają zmianie na impuls nerwowy który z kolei zrozumiały jest dla ukł nerw. Między neuronami występuje droga neurologiczna ,szczelina synaptyczna(synapsa)-nie ma fizycznego połączenia -neurotransmiter przesyła impulsy między tą szczeliną-ruch jest jednokierunkowy. W rdzeniu kręgowym są komórki które wywołują,powodują ruch-uruchamia je refektor-mięsień
Część odruchu składa się z z Receptora który przez Drogi przewodzące dostarcza informacje do Części korowej mózgu
ANALIZATOR-dostarcza informacje
RECEPTOR-przekazuje informacje i następuje reakcja(np. głód)
ROLA-zapewnia prawidłową regulację czynności poszczególnych organów
HOMEOSTAZA-niektóre procesy w naszym organizmie muszą być utrzymane na takim samym poziomie-niezależnie od warunków zew (temperatura ciała,poziom cukru we krwi)-jest to dążenie organizmu do utrzymania tego poziomu. Jakiekolwiek wahania poziomu=choroba

3. MECHANIZMY PRZYSTOSOWANIA SIĘ DO ŚRODOWISKA
ODRUCHY BEZWARUNKOWE I WARUNKOWE
WARUNKOWANIE KLASYCZNE
REAKCJA BEZWARUNKOWA-występuje bez uczenia się w sposób niezmienny i utrwalony dziedzicznie(np. ślinienie się gdzie pokarm jest BODŹCEM BEZWARUNKOWYM-bodziec który wywołuje reakcję bezwarunkową
BODZIEC WARUNKOWY-to bodziec który początkowo występował w tym samym miejscu i czasie co bodziec bezwarunkowy i stopniowo wywoływał REAKCJĘ WARUNKOWĄ-to reakcja wyuczona reakcja na bodziec warunkowy
ODRUCH reakcja mimowolna(kolano) MODELOWANIE-uczenie się przez naśladowanie
MECHANIZM UCZENIA SIĘ KLASYCZNEGO-opisuje typ uczenia się opartego na kojarzeniu bodźców. Ważne jest aby bodziec początkowo obojętny pojawił się w tym samym miejscu i czasie co bodziec bezwarunkowy . Jest to uczenie się mimowolne,które zachodzi bez udziału naszej woli
WARUNKOWANIE INSTRUMENTALNE(sprawcze)-jest to typ uczenia się oparty na wzmocnieniu pozytywnym(nagroda)i negatywnym(kara). Behawioryści udowodnili że mamy tendencję do powtarzania zachowań które przynoszą nam korzyści ,natomiast zachowania które przynoszą nieprzyjemne skutki-zanikają
ZACHOWANIE DAWNE I NOWE
DAWNE to co już występowało-wówczas występuje zachowanie ROZPOZNAWCZO-REPRODUKCYJNE PRZYGOTOWAWCZE -rozpoznanie i reprodukcja to dwa podstawowe rodzaje przypomnień,polegają na rozpoznaniu lub reprodukcji. Następuje w nich identyfikacja czegoś co spostrzegamy aktualnie z tym co działo się wcześniej-jest to ROZPOZNANIE (np. rozpoznajemy osoby z którymi kontaktowaliśmy się wcześniej). REPRODUKCJA-to odtworzenie czegoś nam znanego chociaż nie widzimy tego w momencie przypomnienia-przybierać może różnorodną postać(np. rysunek znanego zwierzęcia lub jego opis słowny,recytacja wiersza). ZACHOWANIA PRZYSTOSOWAWCZE-to działania wyrażające odreagowaniem na bodźce i powstają w związku ze zmianami środowiska stymulującego jednostkę. Naruszenie równowagi organizmu ze środowiskiem przez niezależne od jednostki zmiany środowiska wywołuje zachowania przystosowawcze których celem jest przywrócenie zaburzonej równowagi
NOWE-to co pojawia się po raz pierwszy. Występuje w tym przypadku ZACHOWANIE TWÓRCZE,aktywność twórcza.
Osiągnięcia rozwojowe jednostki wyrażają się zawsze w wystąpieniu w jej zachowaniu czegoś nowego w zestawieniu z tym co było wcześniej.
Mechanizmy przystosowawcze są różne-można mówić o poziomach przystosowania. Ze względu na CZYNNIK ZMIENNOŚCI ŚRODOWISKOWEJ - TRZY POZIOMY PRZYSTOSOWANIA
odpowiadające trzem rodzajom mechanizmów odpowiedzialnych za zmiany występujące w zachowaniu: *zachowania opierające się na mechanizmach odruchowo-bezwarunkowych
*zachowania opierające się na mechanizmach odruchowo-warunkowych
*zachowania opierające się na odraczaniu reakcji
*odruchowo-bezwarunkowe-w przypadku niewielkiej zmienności środowiska i istnienia stałego repertuaru potencjalnych zmian
*odruchowo-warunkowe- w przypadku większej zmienności i braku stałego repertuaru potencjalnych zmian,gdy zmiany środowiska są względnie trwałe(utrzymują się długo) przystosowanie jest możliwe poprzez nabycie względnie trwałych nowych form reagowania
*reakcja odroczona-w przypadku ciągłej zmienności środowiska,gdy zmiany krótko się utrzymują. Przystosowanie w sytuacjach prostych zapewnia uczenie się(zapamiętywanie bodźców) i odpowiadające potrzebie odraczanie dostosowanych do nich każdorazowo reakcji (czasami raz tylko występujących).
Zachowania przystosowawcze można podzielić na opierające się na:
-mechanizmach działań powtarzających się-wykonywane bez zmian ODRUCHY BEZWARUNKOWE Stanowią I poziom przystosowania-są to zachowania wrodzone
i ze zmianami ODRUCHY WARUNKOWE które stanowią II poziom przystosowania-są to zachowania nabyte(wyuczone)-reakcje stereotypowe,powtarzane wielokrotnie
- mechanizmach działań jednorazowych-cechuje je ciągła zmienność ich modelem jest reakcja odroczona,stanowią III NAJWYŻSZY poziom przystosowania-są to zachowania nabyte(wyuczone) różnią się tym że są jednorazową odpowiedzią na unikatową sytuację bodźcową

ODRUCHY BEZWARUNKOWE
przystosowanie czł nie może sie do nich sprowadzać aczkolwiek odgrywają ważną rolę
pewien rodzaj przystosowania stanowiący najniższy (filogenetycznie i ontogenetycznie) poziom
w rozwoju gatunkowym i osobniczy pojawiają się najwcześniej
są to mechanizmy wrodzone
zapewniają możliwość przystosowania się we wczesnym okresie życia gdy jednostka nie jest w stanie czegoś się nauczyć i w późniejszym okresie tez są ważne
niektóre nie występują od urodzenia-pojawiają się w miarę dojrzewania organizmu
Dzięki tym mechanizmom następuje zaspokajanie podstawowych potrzeb:
przyswajanie substancji niezbędnych do życia(wdech,pobieranie pokarmu)
wydalanie substancji niepotrzebnych,szkodliwych(wydech,oddawanie moczu, defekacja)
ochrona przed działaniem czynników szkodliwych
wrodzona stereotypowa reakcja na bodziec:np. ssanie,obronny odruch mrugania,odruch orientacyjno badawczy,
na podłożu odruchów bezwarunkowych tworzą się pierwsze odruch warunkowe
stanowią podłoże do tego co wyuczone
Mechanizmy te przejawiają się w postaci odruchów bezwarunkowych,jednakowych dla osobników jednego gatunku. Ludzie nie różnią się między sobą pod tym względem.
Odruchy te odnoszą się do elementów stałych w środowisku,zaspokajają podstawowe powszednie potrzeby.
ODRUCHY WARUNKOWE
wiele zmian ma charakter krótkotrwały,co w niektórych przypadkach stanowi o tym że ta zmienność jest właśnie stała
odruch warunkowy pojawia się później ale niektóre jego postacie obserwowane są już w pierwszych dniach życia
przystosowanie to jest wyuczone-opiera się na doświadczeniu,powstaje w jego wyniku i różni poszczególne jednostki
następuje zaspokajanie potrzeb w sposób indywidualnie zróżnicowany,dostosowany do warunków w jakich żyje każda jednostka z uwzględnieniem jej cech
jest to przystosowanie doskonalsze,gwarantuje lepsze wykorzystanie tego co może służyć zaspokojeniu potrzeb w zmiennych ale utrzymujących się długo warunkach
podobnie jak bezwarunkowy stanowi stereotypową reakcję na bodziec z tym że nie jest wrodzony ale wyuczony w drodze indywidualnego doświadczenia jednostki
dzięki tym reakcjom potrzeby mogą być w wyższym stopniu zaspokojone jednostka lepiej przystosowuje się do środowiska
zestawienie mechanizmów odruchowo-warunkowych z mechanizmami odruchowo-bezwarunkowymi-znacznie wzbogaca możliwości rozwijającego się osobnika,staje się on zdolny do zaspokojenia podstawowych potrzeb w warunkach zmieniającego się środowiska, do przystosowania się gdy zachodzące zmiany utrzymują się długo.
dzięki tym mechanizmom wytwarzają się u jednostki nowe dostosowane do zmian względnie trwałe formy zachowań w postaci stereotypowych reakcji na bodźce
odruchy warunkowe są pierwszymi przejawami uczenia się-na tym polega dodatkowo ich znaczenie w rozwoju osobnika
w odróżnieniu od odruchów bezwarunkowych powtarzalność jest mniej powszechna i krótkotrwała w związku z tym i zachowanie ulega modyfikacji:
-pewne odruchy wygasają,następuje różnicowanie,hamowanie warunkowe,opóźnianie- wytwarzają się inne związki
reakcja na sam pokarm może być wrodzona. Reakcja na kształt lub barwę pudełka w którym znajduje się pokarm to zawsze reakcja wyuczona-wówczas jednostka kieruje się tylko do tych pomieszczeń które cechuje określony kształt lub barwa-dzieje się tak wtedy gdy tylko w tych pudełkach odpowiednio długo odpowiednio wiele razy był chowany pokarm.
funkcjonuje tu zasada-szukaj pokarmu w określonym pudełku lub bardziej ogólna-szukaj pokarmu tam gdzie jest on zawsze chowany
wśród odruchów warunkowych można wyróżnić różne rodzaje:pobudzeniowe,hamulcowe a wśród nich:polegające na wygasaniu,hamowaniu warunkowym opóźnianiu

REAKCJA ODROCZONA
zmienność środowiska jest bardzo duża-sytuacje nie powtarzają się w stałej regularnej formie-w związku z tym i reakcje są jednorazowe-każda z nich dostosowana do okoliczności
reakcja na kształt lub barwę pudełka może wystąpić również wtedy gdy pokarm nie ma stałego miejsca a jednostka widziała tylko jeden raz ze został on schowany w danym pudełku-reakcja ta wystąpi jednorazowo-jest to znamienne dla reakcji odroczonej
funkcjonuje tu zasada-szukaj pokarmu w pudełku w którym widziałeś ze został schowany, lub-szukaj pokarmu tam gdzie został on schowany ostatnio ponieważ jego miejsce jest zmienne
odroczenie reakcji polega na niewykonaniu jej w czasie działania bodźca ale w jakiś czas potem-w związku z tym mówi się o śladowym charakterze reakcji co oznacza ze wywołuje ją w określonych warunkach nie bodziec(bo przestał już działać) tylko jego ślad
zachowanie przystosowawcze opiera się na indywidualnej pamięci jednostki-są to zachowania wyuczone-pamięć na poziomie III dotyczy tego co unikatowe,jednorazowe a w każdym razie nie powtarzające się regularnie
plastyczność-najwyższa
pierwsze reakcje odroczone-dopiero u dzieci 8miesięcznych lub nawet później-początkowo możliwe jest odraczanie tylko jednej reakcji. Z wiekiem zmniejsza się częstość reakcji stereotypowych a zwiększa się liczba zachowań zmodyfikowanych stosownie do okoliczności

WARUNKOWANIE KLASYCZNE IWAN PAWŁOW
Jeśli jakiś czynnik obojętny poprzedza z pewną regularnością działanie bodźca bezwarunkowego to z czasem zaczyna wywoływać reakcje podobne do tej jaką wywołuje tenże bodziec. Dzwonek poprzedzający karmienie może wywołać odruch ssania. Jeśli tak jest to znaczy że dzwonek przestał być obojętny-stał się bodźcem warunkowym a występująca nań reakcja ssania jest reakcją warunkową. Jednostka uczy się nowych bodźców

WARUNKOWANIE INSTRUMENTALNE SKINNER
polega na tym że jakaś reakcja przypadkowa po której występuje wzmocnienie (zdobycie czegoś pożądanego lub uniknięcie czegoś szkodliwego) utrwala się. Sprawia to że osobnik znajdujący się w określonych warunkach,wykonuje tę reakcję-zdobywając np. pokarm,uwalniając się z zamkniętego pomieszczenia,unikając działania bodźca uszkadzającego. Jednostka uczy się reakcji
WZMOCNIENIE POZYTYWNE-TO NAGRODA
WZMOCNIENIE NEGATYWNE-KARA
Nagrody i kary stosowane uczą nas , kierują naszym zachowaniem

4. CHARAKTERYSTYKA ELEMENTARNYCH PROCESÓW POZNAWCZYCH
POJĘCIE I RODZAJE WRAŻEŃ
Wrażenia i spostrzeżenia można uważać za ZJAWISKA ŚWIADOMOŚCI zróżnicowane ze względu na jej przedmiot. We wrażeniach odzwierciedlają się poszczególne cechy zmysłowe obiektów działających na nasze receptory(zmysły)-takich jak: barwa kształt twardość lub szorstkość powierzchni. W spostrzeżeniach odzwierciedlamy te obiekty w świadomości jako całość -spostrzegamy:kwadrat lub kulę,budynek przedszkola i wchodzące do niego dzieci. Można je też uważać za FORMY POZNAWANIA RZECZYWISTOŚCI PRZEZ CZŁ. W tym znaczeniu odbieranie wrażeń i spostrzeganie zaliczamy do procesów poznawczych obok procesów:pamięci wyobraźni czy myślenia. Od tych procesów różnią się tym ze służą do odbierania informacji o bodźcach oddziałujących bezpośrednio na narządy zmysłowe ,gdy tymczasem wyobrażeniowa lub pojęciowa reprezentacja przedmiotów i zjawisk w świadomości czł ma charakter pośredni-możemy wyobrazić sobie przedmioty i zjawiska oraz myśleć o nich także wówczas gdy nie są one przed nami obecne i gdy nie rozgrywają się czy roztaczają w naszej obecności w danym momencie.
CZYNNOŚCI POZNAWCZE-nazywane również procesami instrumentalnymi ponieważ za ich pomocą odbieramy i zyskujemy różnorodne informacje ze środowiska przekształcane następnie przez podmiot i zapewniające mu regulację stosunków ze światem zew
Przeciwstawną a zarazem dopełniającą grupę procesów psychicznych stanowią procesy emocjonalne i motywacyjne zwane łącznie PROCESAMI KIERUNKOWYMI. Emocje i uczucia pozytywne lub negatywne jak również potrzeby i wypływające z nich motywy działania nadają bowiem naszym czynnościom kierunek skłaniający nas do realizacji określonych zamierzeń i celów
WRAŻENIA-Najprostsza forma poznawania rzeczywistości-można je pojmować jako odzwierciedlenie jakiejś pojedynczej własności przedmiotu lub zjawiska(np. jego barwy,dźwięku, smaku zapachu ciepła lub zimna). WRAŻENIA ODBIERAMY gdy na nasze narządy zmysłowe oddziałują bezpośrednio bodźce ze świata zew lub też z wew środowiska organizmu
FIZJOLOGICZNYM PODŁOŻEM WRAŻEŃ jest pobudzenie złożonych układów komórek nerwowych zwanych analizatorami,dlatego że dokonują one analizy bodźców przetwarzając ich energię w impulsy nerwowe
W rzeczywistości człowiek nie odbiera poszczególnych wrażeń-składają się one na bardziej złożone czynności poznawcze-SPOSTRZEŻENIA-dany przedmiot poznajemy jako całość odznaczającą się rozmaitymi cechami(jabłko-smak-zapach-twardość lub miękkość miąższu-kolor-kształt)-doznajemy jednocześnie wielu wrażeń tworzących swoisty obraz spostrzeżeniowy konkretnego owocu-jabłka
PODZIAŁ WRAŻEŃ ZALEŻNIE OD TEGO CZY:
-odzwierciedlają cechy przedmiotów i zjawisk znajdujących się otoczeniu czł
-odzwierciedlają stan jego organizmu i ruchy ciała
Podział ten wiąże się z rodzajem receptorów za pomocą których odbieramy bodźce podział wg. CHarlesa SHerringtona:
-EKSTERORECEPTORY-odbierają podniety z pewnej odległości-telereceptory i przy bezpośrednim zetknięciu z przedmiotem-kontaktoreceptory
-INTERORECEPTORY-dostarczają informacji o tym co się dzieje w naszych narządach wew a także orientują nas w zmianie położenia ciała,ruchach itp.
Spośród wrażeń odbieranych przez telereceptory najwięcej informacji o własnościach przedmiotów i zjawisk świata zew dostarczają czł WRAŻENIA WZROKOWE i SŁUCHOWE
WRAŻENIA WZROKOWE-bodźce które je wywołują to promienie świetlne
-teoria trzech składników-3 rodzaje elementów odbiorczych w siatkówce wrażliwe na 3 barwy podstawowe-czerwona zielona i niebieska-podstawa tej teorii-prawo mieszania się barw (daltonizm-ślepota na odcienie barw czerwonych i zielonych-częściej u mężczyzn, achromatopsja-całkowita ślepota na barwy-świat jedynie w barwach czarno-białych)
WRAŻENIA SŁUCHOWE - bodźcami są tu fale dźwiękowe,powstające w skutek drgań w powietrzu lub innych substancjach przewodzących drgania-np. woda-fale dźwiękowe mają różną częstotliwość i intensywność-ucho ludzkie jest niejednakowo wrażliwe na dźwięki wysokie i niskie
Wrażenie dźwięku wywołane jest przez przez drgania regularne,przy drganiach nieregularnych słyszymy szmery(stukanie,szum wody,skrzypienie) -TEORIE SŁYSZENIA:
-teoria rezonansowa
-teoria wędrującej fali


WRAŻENIA WĘCHOWE-odzwierciedlają chemiczne własności ciał lotnych wydzielających rozmaite zapachy. Narządami odbiorczymi są komórki węchowe umieszczone u czł u nasady nosa
WRAŻENIA SMAKOWE-cząstki ciał rozpuszczone w ślinie dostają się do brodawek smakowych znajdujących się na powierzchni języka,na tylnej ścianie gardła i na podniebieniu-są wrażliwe na poszczególne smaki:słodki,słony,kwaśny i gorzki
WRAŻENIA CIEPŁA I ZIMNA -odgrywają istotną rolę w regulowaniu temperatury organizmu i utrzymaniu jej na stałym poziomie. Wrażenia bólu sygnalizują niebezpieczeństwo zagrażające osobnikom ze strony otoczenia. Mogą dochodzić też od wew organizmu-wtedy są oznaką rozwijającej się choroby
WRAŻENIA ORGANICZNE-czyli ustrojowe-znajdują się w narządach wew (trawiennym, oddechowym,wydalniczym,płciowym i innych)-powstają gdy w czynnościach tych narządów zachodzą jakieś zmiany-wówczas odczuwamy:głód,sytość duszność czy też zawrót głowy
WRAŻENIA RÓWNOWAGI-inaczej statystyczne-odzwierciedlają położenie ciała w przestrzeni
oraz wrażenia MIĘŚNIOWO-RUCHOWE odzwierciedlają zmianę tego położenia i wykonywanie rozmaitych ruchów,regulują wszystkie nasze ruchy w tym także czynności ruchowe narządów mowy i wzroku,sygnalizują też położenie kończyn i palców

SPOSTRZEGANIE
jest złożonym procesem poznawczym,który odgrywa ważną rolę w poznaniu świata przez czł. To proces który polega na odzwierciedleniu w świadomości całokształtu danego przedmiotu lub zjawiska oddziałującego na nasze narządy zmysłowe. Odzwierciedlamy całość danego przedmiotu dzięki współdziałaniu analizatorów-obejmujemy jego różnorodne cechy a także wskutek tego że reagujemy na wzajemne stosunki między składnikami bodźca.
PODZIAŁ ZE WZGLĘDU NA RODZAJE NARZĄDÓW dominujących przy odzwierciedlaniu danego przedmiotu lub zjawiska: spostrzeżenia:wzrokowe słuchowe dotykowe i inne. W niektórych sytuacjach spostrzeżeniowe poznanie rzeczywistości ma charakter POLISENSORYCZNY-czyli WIELOZMYSŁOWY.
PODZIAŁ ZE WZGLĘDU NA RODZAJ ZJAWISK rzeczywistości odzwierciedlanych w spostrzeżeniu:
-spostrzeganie przedmiotów-konkretnych materialnych rzeczy znajdujących się w naszym otoczeni
-spostrzeganie przestrzeni i stosunków przestrzennych między rzeczami
-spostrzeganie czasu -stosunków czasowych między przedmiotami i zjawiskami
-spostrzeganie ruchów istot i przedmiotów oraz ruchów własnego ciała
wszystkie te rodzaje spostrzeżeń kształtują się w toku różnorodnej działalności czł przyczyniając się jednocześnie do usprawnienia wykonywanych przez niego czynności
PODZIAŁ ZE WZGLĘDU NA POZIOM ORGANIZACJI SPOSTRZEGANIA:
spostrzeganie to ukierunkowana czynność konstruowania spostrzeżeń=wyróżniamy wówczas dwa rodzaje złożonych procesów spostrzegania i dwa rodzaje spostrzeżeń będących wynikiem tej czynności. Proces ten przebiega na:
-poziomie czuciowo-ruchowym (sensoryczno-motorycznym) =SPOSTRZEŻENIA FIGURALNE
-poziomie znaczeniowo-czynnościowym (semantyczno-operacyjnym)=SPOSTRZEŻENIA PRZEDMIOTOWE
Wyodrębnione w wyniku czynności spostrzegania"figury"czy postacie są to pewne całości o charakterze przestrzenno-czasowym-mają określony rytm,kształt lecz nie posiadają jasnego i wyraźnego znaczenia. Uzyskują je dopiero na poziomie sensoryczno-operacyjnym- gdy w polu spostrzeżeniowym rozpoznajemy rozmaite obiekty(przedmioty,osoby,zdarzenia,melodie)i znaki które je reprezentują(pismo,wypowiedź w znanym nam języku,której sens rozumiemy)
Wyższy stopień organizacji spostrzeżeń przedmiotowych polega na tym że odzwierciedlamy w nich nie tylko zmysłowy obraz obiektu lecz także nadajemy mu znaczenie. Spostrzeżenia przedmiotowe mają zatem charakter zarazem:semantyczny(znaczeniowy) i operacyjny(czynnościowy)
PERCEPCJA-złożony proces który ma kolejne etapy////zmysły-receptory aby możliwe było poznanie otoczenia wszystkie 6 zmysłów musi być zdrowych-funkcje percepcji-wierzysz w to co widzisz
ROZPOZNANIE OGÓLNE(NIESPECYFICZNE)-zaliczamy widziane obiekty do bardzo szerokiej kategorii przedmiotów o których nasza wiedza jest nikła i niedokładna
ROZPOZNANIE SPECYFICZNE-potrafimy utożsamić to co spostrzegamy z konkretnym przedmiotem znanym nam z doświadczenia
W obu przypadkach słowo włącza się w nasze spostrzeganie-jako nazwa ogólna lub jako nazwa bardziej szczegółowa
STAŁOŚĆ SPOSTRZEŻEŃ-zjawisko zależne od wewnętrznego wzorca przedmiotu organizującego jego percepcję=mimo zmiany warunków spostrzegania(oczywiście w pewnych granicach)spostrzegamy jako stałe pewne cechy przedmiotu zwłaszcza takie jak:barwę kształt i wielkość. Gdyby nasze spostrzeżenia nie miały cechy stałości świat byłby dla nas prawdopodobnie chaosem zmiennych,pstrokatych i migocących plam znajdujących się w bezustannym ruchu
ZŁUDZENIA ZMYSŁOWE-dowodzą że nasze zmysły czasem wprowadzają w błąd-możemy mylnie określić sytuację

UMIEJĘTNOŚĆ OBSERWACJI I SPOSTRZEGAWCZOŚĆ
Proces spostrzegania może być:
-mimowolny-do naszych zmysłów docierają rozmaite bodźce bez udziału naszej świadomości,czyli świadomego zamiaru spostrzeżenia jakiegoś przedmiotu lub zjawiska-nie odzwierciedlamy wszystkich zmysłów lecz jedynie te które przyciągają naszą mimowolną uwagę dzięki swym specyficznym cechom lub wskutek tego że jesteśmy chwilowo lub trwale nastawieni na ich odbiór
-dowolny-kierujemy się określonym celem czy zadaniem jakie chcemy wykonać. Są to zarówno proste cele praktyczne w codziennych sytuacjach życiowych jak i zadania poznawcze(np. chcemy odszukać w grupie kogoś znajomego,otwieramy radio żeby posłuchać ulubionego utworu muzycznego,oglądamy na wystawie książki bo mamy zamiar kupić komuś upominek.

Trwałe nastawienia a więc gotowość do zauważania i spostrzegania określonych obiektów otoczenia wytwarzają się u czł np. w procesie kształtowania się jego zainteresowań

Gdy uczeń przygotowuje się do lekcji ogląda uważnie ilustrację lub schemat rysunkowy w podręczniku a podczas ćwiczeń gimnastycznych spostrzega ruchy jakie demonstruje nauczyciel aby je potem powtórzyć w tej samej kolejności.

WYOBRAŻENIA-JAKO ZJAWISKA ŚWIADOMOŚCI
Zjawiska świadomości powstające w wyniku odbierania wrażeń i spostrzeżeń mają charakter obrazowy. W świadomości istnieją obrazy przedmiotów zjawisk i zdarzeń nie oddziałujących bezpośrednio na nasze narządy zmysłowe-obrazy te są zwane WYOBRAŻENIAMI-tworzone są na podstawie minionego doświadczenia. Oprócz wrażeń wzrokowych opartych na naocznych obrazach istnieją inne rodzaje obrazów wytwarzanych w naszej świadomości-są to WYOBRAŻENIA słuchowe,węchowe,smakowe ruchowe itd.
WYOBRAŻENIA są obrazami polegającymi na odzwierciedlaniu w świadomości spostrzeganych poprzednio składników rzeczywistości. Obrazy percepcyjne nie są zupełnie wiernymi kopiami zjawisk otaczającego nas świata z uwagi na subiektywny a zarazem aktywny charakter procesu spostrzegania. PODOBIEŃSTWO między wyobrażeniami polega na tym że mają charakter konkretny i obrazowy. Z punktu widzenia modalności zjawisk świadomości,czyli sposobu w jaki czł subiektywnie odzwierciedla obrazowo rzeczywistość wyodrębniamy następujące cechy wyobrażeń w porównaniu ze spostrzeżeniami(Tomaszewski)
WYOBRAŻENIA
-są znacznie bledsze i mniej szczegółowe
-cechuje je fragmentaryczność-potrafimy wyobrazić sobie tylko niektóre szczegóły obiektu lub zdarzenia-jakby fragment całości-inne zaś składniki i własności przedmiotu czy wycinki zdarzeń są dość nieokreślone i mgliste
-są nietrwałe i zmienne-raz jedne to znów inne cechy wyobrażanego przedmiotu wysuwają się w świadomości na pierwszy plan-po pewnej chwili zaś obraz znika-musimy skupić uwagę aby go wywołać ponownie
-są bardziej ogólne mniej konkretne od spostrzeżeń-oprócz jednostkowych cech danego przedmiotu włączamy w jego wyobrażenie także typowe cechy wszystkich takich przedmiotów
SPOSTRZEŻENIA są wyraźne i konkretne
Ludzie różnią się między sobą pod względem stopnia wyrazistości,konkretności i trwałości wyobrażeń,różnią się też zdolnością do wytwarzania określonego rodzaju wyobrażeń- u niektórych trwalsze są wyobrażenia wzrokowe,inni z łatwością tworzą wyobrażenia słuchowe. Jednak nawet najbardziej wyraźne i stałe wyobrażenia nie dorównują sile i trwałości obrazów spostrzeżeniowych OBRAZY EJDENTYCZNE-wyobrażenia niemal tak samo wierne i dokładne jak obrazy spostrzeżeniowe
PODZIAŁ WYOBRAŻEŃ:
Ze względu na łatwość odtwarzania spostrzeżeń:wzrokowych,słuchowych,czy dotykowych można podzielić wyobrażenia-znaczne są w tej dziedzinie różnice indywidualne uwarunkowane sprawnością odpowiednich narządów zmysłowych oraz rodzajem czynności wykonywanych przez czł. Najczęstsze u ludzi:typy wzrokowców i słuchowców oraz typy mieszane
Podział dotyczący związku wyobrażeń z treścią poprzednich spostrzeżeń-odróżniamy tu -wyobrażenia odtwórcze-łączą się ściśle z doświadczeniem jednostki-odzwierciedlają się w nich w sposób mniej lub bardziej dokładny przedmioty,zjawiska i zdarzenia rzeczywiste dawniej spostrzegane(wyobrażamy sobie las do którego często chodziliśmy podczas wakacji-odtwarzamy nasze poprzednie spostrzeżenia i przeżycia-wyobrażamy sobie szum drzew zapach widok polany i wiele innych szczegółów które ożywają we wspomnieniach-w naszej świadomości powstaje szereg WYOBRAŻEŃ ODTWÓRCZYCH)
-wytwórcze-są oparte również na doświadczeniu z którego czerpią podstawowy materiał i tworzywo-ten materiał ulega jednak takiemu przekształceniu i opracowaniu że w rezultacie uzyskujemy jakby zupełnie nowe obrazy nie odpowiadające minionym spostrzeżeniom(gdy pragniemy wyobrazić sobie dżunglę gdzie nigdy nie byliśmy i nie mamy osobistych doświadczeń z nią związanych-nasze wyobrażenia mają charakter WYTWÓRCZYCH,których składnikiem są pewne treści spostrzeżeniowe:widziany obraz dżungli na ilustracji w telewizji czy filmie -decydują one czy wyobrażenia wytwórcze dżungli będą zbliżone do jej realnego obrazu)
WYOBRAŻENIA WYTWÓRCZE mają duże znaczenie podczas nauki szkolnej-geografia,historia, występują przy lekturze utworów literackich-wyobrażamy sobie bohaterów ich wygląd i losy w warunkach przestrzenno-czasowych zarysowanych przez pisarza

WYOBRAŹNIA-
Procesy wyobraźni w szerszym znaczeniu obejmują wytwarzanie wyobrażeń odtwórczych jak też wyobrażeń wytwórczych. W mniejszym znaczeniu-procesy wyobraźni prowadzą do tworzenia w świadomości obrazów będących nie tylko przekształceniem minionych spostrzeżeń lecz także stanowiących coś nowego w stosunku do uprzedniego doświadczenia. W tym przypadku wyobrażenia odtwórcze są raczej funkcją pamięci obrazowej , funkcją wyobraźni zaś są tylko obrazy nowe ale nie można pomijać ich związku z dawniejszymi spostrzeżeniami i całym doświadczeniem czł. Wyobraźnia u różnych ludzi rozwinięta jest w stopniu niejednakowym-u jednych jest bogata i bujna,inni ludzie nie mogą sobie wyobrazić czegoś co choć trochę odbiega od rzeczywistości,oraz od tego co przeżyli i czego doznali. Przejawem bogatej wyobraźnia jest łatwość i szybkość tworzenia WYOBRAŻEŃ WYTWÓRCZYCH-osoby takie potrafią spożytkować swe obserwacje wiedzę i doświadczenia do wytwarzania nowych i oryginalnych obrazów idei,są pomysłowe co UŁATWIA IM NAUKĘ i działalność praktyczną.
RODZAJE WYOBRAŹNI-zależą od tego jak dalece obrazy będące wynikiem procesów wyobraźni odbiegają od rzeczywistości i od minionego doświadczenia-wówczas wyobraźnia czł przybiera odmienną POSTAĆ i JAKOŚĆ:
-WYOBRAŹNIA ODTWÓRCZA-gdy obrazy są nieznacznym przekształceniem obrazów percepcyjnych
-WYOBRAŹNIA TWÓRCZA-obrazy nowe i oryginalne
Jednak taki rodzaj podziału może być wątpliwy-obrazy odtwórcze można uznać za wytwory procesów pamięci. Dlatego wyobraźnię dzielimy też w zależności od tego w jakiej mierze wytwory wyobraźni powstają pod wpływem świadomego zamiaru i wysiłku woli,w jakie zaś są wynikiem czynności mimowolnych. Wyobraźnię wówczas dzielimy na:
-MIMOWOLNĄ-swobodny bieg wyobrażeń-w świadomości przesuwają się rozmaite obrazy luźno ze sobą powiązane,nie przywołane w sposób zamierzony,pojawiają sie nieoczekiwanie,czasem wbrew naszej chęci przeszkadzając w wykonywanej aktualnie czynności. Najbardziej skrajnym przejawem wyobraźni mimowolnej są MARZENIA SENNE-obrazy przeżywane we śnie-przypadkowe,dziwaczne,fantastyczne,ich treść bywa zupełnie oderwana od rzeczywistości
DOWOLNĄ-wytwarzanie różnego rodzaju wyobrażeń w sposób świadomy i celowy. W zależności od stopnia oryginalności i samodzielności wytwarzanych obrazów rozróżniamy:
-WYOBRAŹNIĘ KIEROWANĄ-nasze wyobrażenia wytwórcze powstają pod wpływem określonych bodźców i sytuacji prowokujących powstawanie obrazów z danej dziedziny ukierunkowujących ich treść i zakres. Przebiegiem takich wyobrażeń kieruje np. wykład nauczyciela,lektura,lub schemat rysunkowy(czytając lekturę wyobrażamy sobie przedstawione w niej zdarzenia,postacie bohaterów,ich stroje,miejsca gdzie toczy się akcja utworu) Wyobraźnia kierowana odgrywa ważną rolę we wzbogacaniu doświadczenia czł. Jest nieodzowna w procesie przyswajania wiadomości,zwłaszcza z dziedzin które odnoszą się przedmiotów zjawisk i zdarzeń niedostępnych bezpośredniemu doświadczeniu-historia,zoologi niektóre działy,geografia i inne. Jest również potrzebna w praktyce,pracy produkcyjnej gdy trzeba wykonać jakieś czynności według określonego planu,zachowując kolejność operacji i ruchów zgodnie z instrukcją
-WYOBRAŹNIĘ TWÓRCZĄ-w wyniku operacji procesów tej wyobraźni powstają obrazy nowe,oryginalne i samodzielne ale nie są oczywiście całkowicie oderwane od rzeczywistości-raczej ją uzupełniają i poszerzają jej granice. Często wybiegamy w przyszłość a także rekonstruujemy przeszłość daną tylko fragmentarycznie np. w postaci listów pamiętników czy innych dokumentów archiwalnych. Przejawia się juz u dzieci w wieku przedszkolnym w zabawach tematycznych-podczas których przekształcają rzeczywistość a nie tylko imitują i naśladują-dzieci podejmują i odgrywają role dorosłych lub postaci z bajek,modyfikują przedmioty codziennego użytku tak aby mogły służyć jako akcesoria w zabawie. Wyobraźnia twórcza posiada duże znaczenie zarówno w planowaniu własnej przyszłości przez jednostkę jak też w procesie przemian społecznych politycznych i gospodarczych. Bogata wyobraźnia twórcza cechuje wynalazców,konstruktorów, którzy ulepszają rozmaite działy produkcji,uczonych i artystów. Wszyscy oni mają w dziedzinie którą reprezentują silnie rozwiniętą wyobraźnię
-MARZENIA-odrębny przejaw wyobraźni dowolnej-stanowią zespół wyobrażeń samodzielnych i twórczych rzutowanych w przyszłość i związanych z pragnieniami i dążeniami czł(treścią marzeń może być urzeczywistnienie danego pragnienia w niedalekiej przyszłości-sportowiec marzy o pobiciu własnego rekordu życiowego,uczeń o wyjeździe w góry latem,marzenia perspektywiczne-dotyczą przyszłego życia rodzinnego,życia zawodowego i pełnienia w nim, określonej roli. Marzenia bywają mniej lub bardziej realistyczne-czł liczy się w nich ze swoimi możliwościami i umiejętnościami lub też nie bierze ich wcale pod uwagę. MRZONKI to marzenia nierealne które prawdopodobnie nigdy nie zostaną wprowadzone w czyn
Marzenia realistyczne związane z planowaniem działania :
-wzbogacają życie wew czł
-zachęcają go do podejmowania określonych czynności,stanowiących etapy na drodze do zamierzonego celu
Marzenia nierealne:
-kierują wysiłki i energię jednostki na fałszywe tory odrywając je od realizacji konkretnych działań (uczeń marzy o wielkich sukcesach sportowych nie mając ku temu odpowiednich warunków fizycznych-traci niepotrzebnie czas na czynności i ćwiczenia nie prowadzące do pożądanych wyników-odbija się to ujemnie na jego postępach w nauce)
Dlatego ważne jest KONTROLOWANIE SWOICH MARZEŃ zestawienie tego o czym marzymy z tym czego potrafimy dokonać
PAMIĘĆ-właściwość psychiczna umożliwiająca kształtowanie się i funkcjonowanie doświadczenia czł. Dzięki niej nabywamy różnorodne informacje przyswajamy wiedzę o świecie oraz umiejętności i sprawności. Z zasobów doświadczenia (gromadzonych stopniowo i stale zwiększanych)w naszej pamięci korzystamy przez całe życie
ZAPOMINANIE-czasami niełatwo wydobyć nam z magazynu naszej pamięci potrzebną informacje mimo poczucia a nawet pewności że ją kiedyś uzyskaliśmy nie potrafimy jej w danym momencie odszukać. Zapominanie jest również przejawem pamięci obok takich procesów jak:zapamiętywanie lub nabywanie danych informacji czy zachowań,ich przechowywanie oraz odtwarzanie po pewnym czasie