Analiza fragmentu „Iliady” - pieśni XVIII – Sporządzenie tarczy Achillesa Homera.

"Iliada" Homera jest epopeją bohaterską i batalistyczną, składającą się z 24 pieśni, opisujących dziesiąty rok walk o Troję, począwszy od gniewu Achillesa aż do pogrzebu Hektora. Jedną z pieśni, która jest przedmiotem mojej analizy, jest pieśń XVIII mówiąca o sporządzeniu tarczy Achillesa. Moja analiza będzie opierała się na obrazie świata i ludzi w tym właśnie fragmencie.

Pieśń XVIII stanowi pierwszy w historii literatury opis dzieła sztuki, a zarazem oddaje uporządkowany obraz greckiego świata. Podmiot liryczny w utworze jest pośredni i występuje jako osoba opisująca tarczę, którą wykonał Hefajstos na prośbę własnej matki, Tetydy. Utwór skierowany jest do ludzi, o czym świadczy fakt, iż podmiot liryczny nie zwraca się bezpośrednio do kogoś, tylko opisuje wszystko w trzeciej osobie. W utworze występuje także narrator. Dzięki temu obiektywnemu obserwatorowi ukazane jest życie i obyczaje Greków w czasie pokoju.

Nastrój eposu jest zmienny. Wszystko jest opisane bardzo dokładnie, ze szczegółami. Autor posłużył się świetną dynamiką oraz poczuciem ruchu. Już tytuł świadczy o tym, że będzie to opis, co zapowiada dużą drobiazgowość. Ze względu właśnie na tę detaliczność utworu, bogaty jest on w różne środki artystycznego wyrazu. Są to między innymi peryfrazy, metafory, przerzutnie, a przede wszystkim epitety: „pole szerokie, żyzne”, „ostre sierpy” czy „bujne pokłosy zboża”. Miejsce w utworze ma także porównanie i przerzutnia: „o miodnej słodyczy wina”.

We fragmencie występuje także charakterystyczna dla "Iliady" retardacja, czyli przeniesienie akcji do kuźni Hefajstosa tuż przed istotnym pojedynkiem Hektora z Achillesem. Na tarczy, bogato zdobionej w pięciu warstwach, ukazane są obrazy życia ludzi i świata. Najpierw, wykonany po środku, z wyobrażeniem przez boga kowali, jest obraz ziemi, nieba, morza, słońca, pełni księżyca, planet i gwiazd wieńczących niebiańską otchłań.

Rzeźbiarz ukazał na tarczy także dwa piękne miasta. Ludzie w pierwszym z nich szykują ucztę i gody weselne. Na ukazanym rynku kłócili się dwaj mężczyźni, a aby rozstrzygnąć spór o zapłatę, powołano sędziów. Ten fragment opisuje postępowanie ludzi w dawnych czasach i pokazuje, że niełatwo było osiągnąć zgodę.

Następnie mąż Afrodyty wyrzeźbił pole żniwne w dobrach królewskich, na którym ludzie, dozorowani przez włodarza, żeli zboża i „wiązali je w snopy z pomocą powróseł ze słomy”. W tym akapicie dowiadujemy się, iż tarcza wykonana jest ze złota. Była ona także zdobiona srebrem, cyną czy też miedzią.

Kolejnym elementem tworzenia Hefajstosa była winnica, w której pracowali chłopcy i dziewczęta. Nosili oni „w plecionych koszykach dojrzałe, słodkie owoce”. Występuje tutaj także bujna metafora będąca opisem zabawy: „A wszyscy za nim idący tańczyli śpiewem wtórując, pokrzykiem i nóg młodzieńczych pląsami”. Wątek ten ukazuje ludzi wesołych, radosnych, a także chętnych do życia.

„Jeszcze na tarczy wyrzeźbił wsławiony sztuką Kulawiec łąkę w uroczej dolinie ze srebrzystymi owcami”. Autor wzbogaca tekst tutaj o liczne metafory, jak np. „na łące piękny korowód dał sławny sztuką Kulawiec” czy też „Korowód zwijać się zaczął pląsającymi stopami”. W tym fragmencie występuje także epifora, którą jest „Kulawiec”, oraz eufemizm „niefrasobliwi”. „Chłopcy w chitonach tkanych misternie” – jest to depersonifikacja, a „miękkim połyskiem” jest zarówno przenośnią, jak i epitetem czy oksymoronem.

Homer ukazał, że na tarczy nie występują tylko opisy codziennego miejskiego czy wiejskiego życia, ale także znajduje się obraz świętowania. Wreszcie całość wraz z pieśniarzem i kuglarzami otacza pięknie wyrzeźbiony pas wody – Oceanos. Rzeka ta biegła wkoło „tarczy kunsztownie zrobionej”. Wojna natomiast, jaką w wielkim epickim skrócie przedstawia "Iliada", jest złem zesłanym przez bogów na ludzi.

"Iliada", w tym także opis tarczy, stała się wzorem dla wielu autorów. Naśladowano jej kompozycję oraz sposób opisywania rzeczywistości przy użyciu porównań homeryckich, czyli bardzo rozbudowanych, które często rozrastały się w bardzo rozwinięty opis przyrody. Postać potężnego Achillesa czy boskiego, szlachetnego Hektora była inspiracją dla wielu twórców. Na przykład Henryk Sienkiewicz, kreując Pana Wołodyjowskiego, nazywa go Hektorem, gdyż pokolenia wychowane na kulturze klasycznej widzą w tych bohaterach niepodważalne ideały. Z opisu tarczy Achillesa korzystali niewątpliwie także tacy twórcy jak Adam Mickiewicz, opisując serwis w „Panu Tadeuszu”, czy też Ignacy Krasicki, przedstawiając opis sławnego pucharu w „Monachomachach”.

Moim zdaniem obraz przedstawiony przez Homera w opisie tarczy jest bardzo realistyczny i zgodny z wyobrażeniami starożytnymi. Autor w bardzo plastyczny sposób ukazał obraz życia ludzi i świata w starożytności.