profil

Konstytucja marcowa

drukuj
poleca 85% 176 głosów

Treść
Obrazy
Wideo
Komentarze

Konstytucja marcowa
Widomą oznaką stabilizacji form polityczno-ustrojowych II Rzeczypospolitej jako państwa burżuazyjnego było uchwalenie jej konstytucji.Nad projektami ustawy konstytucyjnej pracowano przeszło rok, przy czym na tok obrad komisji sejmowej pracującej nad tą problematyką znaczny wpływ miały elementy prawicowe, zmierzające do ograniczenia podstaw demokracji burżuazyjnej w Polsce, usiłujące- o ile to tylko możliwe- nadać państwowości polskiej cechy ustroju elitarnego. Postanowiono więc m. in. powołaćparlament dwuizbowy, z sejmem i senatem jako izbą wyzszą, złożoną z tytułu piastowania określonego urzędu, oddać wybory prezydenta nie w ręce całego narodu w formie głosowania powszechnego, lecz tzw. Zgromadzeniu Narodowemu (Sejmowi wraz z Senatem na łącznym ich posiedzeniu), odrzucić projekt stworzenia Izby Pracy i instytucji referendum ludowego.
W pierwszej dekadzie lipca 1920r. zaczęła się dyskusja plenarna, przerwana jednak przez wypadki wojenne. Sprawa konstytucji wypłyneła na nowo jesienią tegoż roku. Kulminacyjnym punktem dyskusji była sprawa senatu. Stronnictwa radykalne i postępowe, uważając zasadę dwuizbowości za wypaczanie systemu demokratycznego, były mu przeciwne. Skoro w tej sprawie prawica dysponowała niezmiennąwiększością, partie te postanowiły obrać taktykę przewlekania obrad, liczac na to,że po zawarciu definitywnego pokoju z Rosją Radziecką i po rozstrzygnięciu sprawy plebiscytu śląskiego łatwiej bedzie zmobilizować do walki o demokrację szersze rzesze społeczeństwa, zaprzątnięte wspomnianymi wyżej wydarzeniami. Z tych samych jednak względów prawica zmierzała do przyspieszenia rozstrzygnięcia.
Ostatecznie w sprawie senatu PPS i PSL "Piast" poszły na ustępstwa wobec prawicy, które polegały na tym, że następny z kolei Sejm, wybrany już na podstawie nowej konstytucji, będzie miał prawo zmienić postanowienia dotyczące istnienia izby wyższej, na mocy swej własnej uchwały, powziętej bez senatu, kwalifikowaną większością 3/5 głosów. Formalnie oznaczało to wprowadzenie senatu niejako na próbę, faktycznie jednak oznaczało sukces czynników prawicowych, choć o tyle połowiczny, że wykluczono jednak udział wirylistów w tej instytucji ustawodawczej.
Dnia 17 marca 1921 r. ukonczono głosowanie nad konstytucją, poprzedzone deklaracjami poszczególnych klubów poselskich. W deklaracjach tych stronnictwa lewicy parlamentarnej oświadczyły się przeciw całości ustawy konstytucyjnej, uzasadniając swoje stanowisko istnieniem senatu, brakiem izby pracy i wyraźnie zastrzeżonej wolności strajków. zwłaszcza posłowie pepeesowscy zapowiadali dalszą walkę o jednoizbowośc, o rozdział Kościoła od państwa, o szłołę świecką i inne demokratyczne postulaty, jednakże dość znaczna większość sejmowa przyjęła całość ustawy.
W rezultacie więc konstytucja uchwalona w marcu 1921r. powoływała jako suwerenną władzę państwową parlament dwuizbowy, złożony z Sejmu i Senatu, pochodzący w obu przypadkach z wyborów pięcioprzymiotnikowych- powszechnych, równych, bezpośrednich, tajnych i proporcjonalnych. Prawo wyborcze czynne w wyborach do Sejmu przysługiwało wszystkim obywatelom bez różnicy w płci od ukończonego 21 roku zycia, bierne od ukończonych 25 lat, w odniesieniu natomiast do Senatu, odpowiednio- od ukończonych 30 i 40 lat. Konstytucja postanawiała, że Senat jako izba wyższa nie ma prawa inicjatywy ustawodawczej, może co najwyżej wstrzymać projekt ustawy uchwalony przez Sejm na okres 60 dni ( tzw. veto zawieszające), przy czym zakwestionowany przezeń projekt ustawy lub jego poszczególne elementy może Sejm mimo to uchwalić definitywnie w trakcie ponownej debaty, jednakże juz nie zwykłą, lecz kwalifikowaną większością 11/26 głosów. Konstytucja podkreślała, ze parlament posiada pełne i wyłaczne kompetencje ustawodawcze oraz prawo kontroli nad władzą wykonawczą.
Stosunkowo skromne uprawnienia przyznawała konstytucja prezydentowi, choć prawica mająca przewagę w Sejmie, opowiadała sie niejednkorotnie za wzmocnieniem władzy wykonawczej. te skromne kompetencje dla głowy państwa wynikały jednak z obawy projektodawców ustawy, związanych z klasycznym stronnictwem prawicowym, a mianowicie endencją, że godność tę może objąc jej przeciwnik polityczny- Piłsudzski. Prezydent miał być wybierany na 7 lat przez Zgromadzenie Narodowe, nie posiadał on żadnych uprawnień ustawodawczych, parlament zaś mógł rozwiązać tylko za zgodą kwalifikowanej większości 3/5 Senatu.
Obok administracji państwowej ustawa konstytucyjna przewidywała istnienie samorządu terytorialnego aż do szczebla wojewódzkiego włącznie. Sądownictwo miało być niezawisłe, sędziowie mianowani przez prezydenta. W sprawach politycznych i o zbrodnie zagrożone ciężkimi karami miały decydować sądy przysięgłych.
Konstytucja deklarowała wolność osobistą, nietykalność mieszkania, tajemnicę listów, wolność myśli i przekonań, wolność prasy, sumienia, nauki i nauczania, zgromadzeń i stowarzyszeń. Głosiła ona,że praca jest pod szczególną ochroną państwa, zapowiadała opiekę nad pracą i ubezpieczenie społeczne na wypadek braku pracy, choroby, nieszczęśliwego wypadku i niezdolności do pracy.
Ten charakter deklaratywny ustawy zasadniczej niejednokrotnie nie miał znajdować pokrycia w praktyce konstytucyjnej. Tak np. mimo zapewnień o wolności głoszenia własnych przekonań i zrzeszania się, władze administracyjno-policyjne nie dopuściły do legalnego istnienia KPRP i bliskich jej ideowo organizacji. Mimo zagwarantowania bezpłatności szkolnictwa, było ono faktycznie bezpłatne tylko na najniższym, podstawowych szczeblu nauczania, podczas gdy w szkołach średnich i wyższych obowiązywały wysokie opłaty szkolne. Sądy przysięgłych istniały tylko na obszarze b. zaboru austryjackiego. Samorządu terytorialnego na szczeblu wojewódzkim wogole nie powoływano itd.
Klasowy charakter konstytucji przejawiał sie w tym, że gwarantowała ona w specjalnym paragrafie własność prywatną, dopuszczając do jej ograniczenia tylko ze wzgledów użyteczności publicznej ( np. budowa drogi, kolei itp. ) i to za odszkodowaniem. Jeśli idzie o ziemie przewidywała ustawa konstytucyjna przymusowy wykup i regulowanie obrotu gruntami, z tym że podstwą ustroju rolnego będą gospodarstwa zdolne do prawidłowej wytwórczości i stanowiące własność prywatna.
Powyższe postanowienia wskazują wyraźnie na charakter konstytucji marcowej- jako typowej konstytucji demokratycznej w formie, deklarującej formalną równość wszystkich obywateli, burżuazyjnej w treści, zapewniającej podstawy istnienia kapitalistycznych stosunków społeczno-ekonomicznych.


Polecasz? Tak Nie
Komentarze (1) Brak komentarzy
14.4.2009 (08:55)

bardzo fajny, wporządku tekst:) co potrzebowałam- było więc ok:)