Dramat rodzinny w literaturze

Dramat rodzinny wiąże się zazwyczaj z brakiem pozytywnych uczuć, poczucia bezpieczeństwa i spokoju między członkami rodziny. Nieszczęścia dotykające rodziny zdarzają się często i są częstym motywem w literaturze. Co zakłóca domową harmonię i zamienia ją w cierpienie? Dlaczego tak często spotykamy się z wrogością i konfliktami między klanami, zarówno wewnątrz rodziny, jak i między różnymi rodami? Tym problemem zajmę się w poniższej rozprawce.

Jako pierwszy przykład przedstawię utwór Moliera „Skąpiec”, w którym tytułowy bohater, Harpagon, zaślepiony żądzą pomnażania majątku, nie zauważa, że unieszczęśliwia swoje dzieci i znajomych. Dla fortuny był w stanie zrobić wszystko, byle tylko zyskać. W kontekście „Skąpca” nasuwa się powiedzenie: „iść po trupach do celu”. Książkowy chciwiec w ten właśnie sposób powiększał swoje dobra, nie bacząc na potrzeby i uczucia innych. Uważam, że takie zachowanie doprowadziło rodzinę Harpagona do nieszczęścia, gdyż pomimo posiadanych pieniędzy (które i tak nie były do dyspozycji dzieci), w domu brakowało ciepła i miłości.

Kolejnym przykładem jest dramat „Romeo i Julia”. Tragedia objawia się w nim poprzez zakazaną miłość tytułowych kochanków, którzy pragnęli być razem wbrew swoim rodzinom. Postanowili kochać się pomimo nienawiści, jaką darzyły się rody Kapuletich i Montekich. Zakończenie cierpień Romea i Julii dodatkowo podkreśla ich dramat, gdyż utwór Szekspira kończy się śmiercią zakochanych. Dążąc podstępnie do bycia razem, dopuścili do nieporozumienia, które ostatecznie zakończyło ich życie.

Henryk Sienkiewicz w powieści „W pustyni i w puszczy” również opisał nieszczęście, tym razem dotykające rodziny Tarkowskich i Rawlisonów. Kiedy Staś i Nel zostają uprowadzeni, ich ojcowie, kierowani gniewem i obawą o dzieci, podejmują kroki mające na celu ich natychmiastowe odnalezienie. W tym utworze dramatem okazuje się długa rozłąka, trudna walka o przetrwanie i ciągły strach młodego Tarkowskiego i jego przyjaciółki, a także obawa i determinacja ich ojców.

Przedstawię także pokrótce tragiczną historię Ani Shirley z cyklu powieści Lucy Maud Montgomery. W pierwszej książce, „Ania z Zielonego Wzgórza”, porzucona dziewczynka trafia przez pomyłkę do domu rodzeństwa Maryli i Mateusza Cuthbertów, którzy oczekiwali chłopca do pomocy przy gospodarstwie. Choć Maryla początkowo chce odesłać Anię z powrotem do sierocińca, Mateusz od razu darzy ją sympatią. Ania zostaje na Zielonym Wzgórzu i wiedzie szczęśliwe życie u boku nowej rodziny, jednak na jej drodze pojawiają się liczne przeszkody. Kilka lat po jej przybyciu Mateusz umiera. W późniejszych częściach cyklu, gdy Ania zakłada własną rodzinę, traci kilkoro ze swoich dzieci, między innymi syna walczącego na froncie podczas I wojny światowej.

Nowela „Dym” autorstwa Marii Konopnickiej również jest opowieścią o dramacie rodzinnym. Samotna matka, codziennie wyczekująca powrotu ukochanego syna z pracy, w końcu doczekuje dnia, w którym jej jedyne dziecko ginie. Od tamtej pory codziennie wpatruje się w dym z komina fabryki, w której pracował jej syn, wyobrażając sobie, że smuga dymu przybiera jego kształt.

Małgorzata Musierowicz, znana z pisania książek o pogodnej, wesołej tematyce, w powieści „Opium w rosole” opisuje nieszczęście. Książka przedstawia historię około ośmioletniej dziewczynki, Aurelii Jedwabińskiej, która przedstawia się jako Genowefa Pompke. Jej rodzice zapewniają jej wszelkie dobra materialne, lecz wychowują ją w surowy sposób i nie okazują jej miłości. Wobec tego dziewczynka szuka ciepła w domach innych bohaterów książek Musierowicz, gdzie rodzice okazują dzieciom miłość i troskę.

Podsumowując, sądzę, że dramat rodzinny w dziełach literackich pojawia się często. Być może autorzy czerpią inspirację z niezbyt optymistycznej rzeczywistości, a może w swoich utworach opisują lęki bądź sytuacje, w których nie chcieliby się znaleźć.

Niezależnie od powodu pojawiania się tragedii rodzinnych w literaturze stwierdzam, iż ten problem jest bardzo często opisywany, co – według mnie – obala powiedzenie, że „dobre rzeczy dzieją się tylko w książkach”, gdyż w tym, zdaniem czytelników, bezproblemowym świecie smutek i kłopoty są na porządku dziennym.