Postacie kobiet w "Lalce" Bolesława Prusa

Postawy kobiet w "Lalce"
Powieść Bolesława Prusa *Lalka* ukazała się w Warszawie w 1890 roku. Akcja utworu rozgrywa się w latach 1878–1879, jednak w „Pamiętniku starego subiekta” opisywane są wydarzenia obejmujące okres od 1837 roku, w tym okoliczności związane z Wiosną Ludów oraz kampanią węgierską (1848), a także powstaniem styczniowym (1863). Autor przedstawia w utworze swoje pozytywistyczne poglądy, głosząc, że pisarz powinien prezentować postawę obywatelską, a bohaterowie literaccy powinni być ludźmi czynu, podejmującymi pożyteczną społecznie pracę. W powieści ukazano różnorodne postawy kobiet ówczesnego społeczeństwa wobec zmieniających się warunków życia oraz sytuacji społeczno-politycznej.

W książce Prus przedstawił kobiety z trzech stanów:
- arystokracja: Izabela Łęcka, baronowa Krzeszowska, prezesowa Zasławska,
- mieszczaństwo: Helena Stawska,
- proletariat: Maria.

Izabela Łęcka reprezentuje zdecydowanie negatywną postawę. Ukazana jest jako osoba egoistyczna i powierzchowna. Pracę dobroczynną traktuje jako towarzyski obowiązek i okazję do pokazania się w nowym stroju. Żyje w przekonaniu o własnej doskonałości. Różnice stanowe są dla niej nieprzekraczalne, dlatego nigdy nie rozważa Wokulskiego jako potencjalnego partnera, a jedynie jako doradcę finansowego. Nie potrafi przystosować się do nowych warunków życia – nawet po bankructwie ojca nadal pragnie żyć jak dawniej. Pomimo umiejętności, takich jak znajomość języków czy gra na pianinie, nie próbuje zarabiać na własne utrzymanie. Brak posagu ogranicza jej szanse na dobre małżeństwo.

Helena Stawska prezentuje zupełnie odmienną postawę. Mimo trudnej sytuacji, gdy brak wiadomości o zaginionym mężu uniemożliwia jej ponowny ślub, a na utrzymaniu ma matkę i córkę, potrafi wziąć odpowiedzialność za swoje życie i pracować. Jej postawa zostaje nagrodzona – otrzymuje spadek od Wokulskiego i ma szansę na szczęśliwe życie z Maraczewskim. Prus ukazuje Helenę jako wzór do naśladowania.

Baronowa Krzeszowska to kobieta, która po stracie córki popadła w histerię. Jest skłócona z otoczeniem, intryguje i toczy nieustanne spory, nawet z własnym mężem. Pragnie kupić kamienicę Łęckiego, w której mieszka, co ostatecznie umożliwia jej Wokulski.

Na tle arystokracji wyróżnia się prezesowa Zasławska, która przejmuje się losem chłopów zamieszkujących jej majątek. Obarcza arystokrację winą za rozbiory i rozprężenie moralne, a jednocześnie docenia Wokulskiego i uważa, że w miłości nie powinny istnieć bariery klasowe.

Maria, zwana również „Magdalenką”, z powodu skrajnej biedy zdecydowała się na prostytucję. Wokulski pomaga jej zdobyć nowe umiejętności i znajduje uczciwą pracę. Maria, mimo trudności, woli ciężką pracę niż łatwiejsze, ale niegodne zajęcia.

Podsumowując, Bolesław Prus podzielił kobiety w *Lalce* na dwie grupy: te, które należy naśladować, i te, których postaw należy unikać. Dydaktyczny charakter powieści wyraźnie odzwierciedla pozytywistyczne idee autora.