profil

Demokracja w starożytnych Atenach a republika rzymska

poleca 82% 1059 głosów

Treść
Grafika
Filmy
Komentarze

Pomiędzy ustrojem starożytnego Rzymu a ustrojem Aten występują różnice, jednak ogólna zasada działania republiki i demokracji jest ta sama: nie dopuścić do sytuacji, kiedy rządzi jednostka. O ile w Atenach prawo posiadania urzędu mieli wszyscy obywatele bez względu na posiadany majątek, o tyle w Rzymie faktyczną władzę sprawowali patrycjusze. Biedniejsze warstwy rzymskiego spo-łeczeństwa dochodziły swoich praw stopniowo, jednak najwyższe urzędy były zarezerwowane dla patrycjatu.
Jedną z najważniejszych różnic, dzielących republikę i demokrację, był spo-sób obsadzania urzędów. W Atenach urzędnicy byli wybierani losowo, nato-miast w Rzymie na drodze głosowania. Wspólna cechą była kadencyjność urzę-dów.
W republice rzymskiej uchwały przygotowywał i uchwalał senat złożony z patrycjuszy. Senat składał się z 300 członków. Każdy inny urząd był kadencyj-ny, natomiast do senatu wybierano dożywotnio, co wskazuje, że senat pełnił najważniejszą role w państwie.
Ateny senatu nie posiadały, a przygotowywaniem ustaw pod obrady zaj-mowała się Rada Pięciuset. Dzieliła się ona na dziesięć 50-cio osobowych komi-sji. Poszczególne komisje działały przez jedną dziesiątą roku. Codziennie drogą losowania wybierany był przewodniczący komisji. Pod jego opieką znajdowały się pieczecie państwa i klucze do skarbca. Jeżeli na dzień, w którym został wy-brany przypadało posiedzenie zgromadzenia, przewodniczył jego obradom.
W roku 494 p.n.e., pod naciskiem plebsu, powołano urząd trybuna lu-dowego. Początkowo trybunów było dwóch, później ich liczba wzrosła do 10. Byli to urzędnicy pochodzący z plebsu, a ich zadaniem była reprezentacja plebe-juszy przed patrycjatem. Trybuni posiadali bardzo rozległe prawa:
- Prawo veta, czyli możliwość sprzeciwu wobec niekorzystnych dla plebejuszy postanowień senatu,
- Mogli aresztować polityka, który swoimi działaniami działał na szkodę plebejuszy,
- Przewodniczyli na zgromadzeniach plebejuszy, opartych na podzia-le terytorialnym.
Uprawnienia trybuna traciły moc tylko w wypadku zagrożenia zewnętrzne-go, czyli w przypadku wojny. W czasie pokoju trybun cieszył się immunitetem — nietykalnością osobistą.
W Atenach urzędu trybuna nie było, z tej prostej przyczyny, że nie był po-trzebny. Obywatele podejmowali decyzje większością głosów na zgromadzeniu, w którym każdy mógł wziąć udział.
W obu mocarstwach jednym z najważniejszych organów politycznych było zgromadzenie. W Atenach było to Zgromadzenie Ludowe (Eklezja) na wzgórzu Pnyks. Na zgromadzeniu podejmowano decyzje o najważniejszych sprawach w państwie ( finansach, wojnie i pokoju, świętach religijnych), oraz o przeprowa-dzeniu sądu skorupkowego. Zgromadzenie obradowało 40 razy do roku, a obra-dy trwały od świtu do nocy. Przez udział w Zgromadzeniu Ateńczycy uczestni-czyli rządach, zgłaszając wnioski, dyskutując, głosując .
W Rzymie rzecz była bardziej skomplikowana.
Całe rzymskie społeczeństwo podzielone było na 5 klas majątkowych. Każ-da z nich musiała wystawić odpowiednią ilość centurii—oddziałów liczących po 100 żołnierzy.
- I klasa (patrycjat)- 80 centurii piechoty + 18 centurii jazdy = 98
- II klasa - 30 centurii
- III – V 3x 20 centurii = 60
- 5 centurii wystawiało rzemiosło
Żołnierze tworzyli Zgromadzenie Centurialne. Pierwsza klasa wystawiała 98 centurii, zaś wszystkie pozostało łącznie 95. Miało to znaczenie przy głosowa-niu, ponieważ żołnierze głosowali tak jak chciał wystawiający centurię, przewa-gę więc tutaj mieli patrycjusze (98 głosów). Zgromadzenia Centurialne zajmo-wały się wybieraniem wyższych urzędników państwowych, wybierali konsulów, cenzorów. Zgromadzenia te decydowały o wojnie i pokoju.
Istniały także zgromadzenia plebejskie, do kompetencji których należało wybieranie niższych urzędników i czuwanie nad bezpieczeństwem wewnętrz-nym państwa. Zgromadzenia te wybierały pretorów i edylów.
Najwyższym urzędem w Atenach był urząd stratega. Do kompetencji strate-ga należało przyjmowanie poselstw z innych polies. W czasie wojny zarządzał armią i flota. Strateg skupiał więc w swoim ręku władzę wojskową. Urząd stra-tega stanowił odstępstwo od losowego obsadzania urzędu. Stratega wybierało Zgromadzenie na okres jednego roku. Zdarzało się, że tego samego obywatela obdarzano zaufaniem wiele lat z rzędu,np. Peryklesa, który pełnił tę funkcje ko-lejno przez 14 lat .
W Rzymie najwyższym urzędem był urząd konsula. Początkowo był tylko jeden konsul, dopiero w 366 r.p.n.e. wprowadzono drugiego konsula( tzw. ple-bejskiego). W wypadku wojny konsul nie sprawował władzy wojskowej. Powo-ływano wtedy dyktatora, który miał nieograniczoną władzę. Dyktator pełnił swoją funkcję tylko przez pół roku. W 445 roku p.n.e. powstał dodatkowo urząd trybuna wojskowego. Trybuni ( z reguły było ich 6), posiadali uprawnienia kon-sulów.
Demokracja regulowała władze sądowniczą za pomocą heliaii, czyli sądu ludowego, oraz ostracyzmu (o przeprowadzeniu którego decydowało Zgroma-dzenie Ludowe). Sąd Ludowy składał się z 6000 sędziów. Zajmowali się oni sprawami prywatnymi, państwowymi. Głosowanie było tajne.
OSTRACYZM
Ateńczycy znaleźli sposób na pozbywanie się polityków, których działal-ność uznawano za szczególnie szkodliwą dla państwa. Raz w roku stawiano obywatelom na Zgromadzeniu pytanie, czy któryś z polityków zagraża ustrojowi Aten .Gdy zebrani odpowiedzieli twierdząco, wówczas zwoływano specjalne spotkanie na Agorze. Nazwisko polityka wpisywano na kawałkach potłuczo-nych naczyń( gr. ostrakos –skorupa). Wskazany przez większość z 6000 obywa-teli (ważność procederu zależała od obecności co najmniej tylu Ateńczyków) polityk musiał opuścić kraj na dziesięć lat z zachowaniem prawa własności.
W Rzymie również funkcjonował urząd sędziego. Karę śmierci mógł wy-znaczyć tylko lud.
W Rzymie urzędy były nie opłacane, a ludzie je sprawujący winni byli z własnych środków pokrywać różne wydatki. W wyniku tego władza leżała w rękach ludzi bogatych, a biedniejsi nie mieli możliwości dostępu do urzędów, zwłaszcza , że grupa starych rodów nie dopuszczała do swojego kręgu ludzi spoza.

W Atenach prawo w tej kwestii było bardziej 'sprawiedliwe'. Członkowie Rady Pięciuset oraz sędziowie byli opłacani. Wynagrodzenia były niewielkie, na ogół niższe od tego, co mógł w danym czasie zarobić rzemieślnik, ale pozwalały ludziom niezamożnym na czynne uczestniczenie w życiu politycznym.

Podoba się? Tak Nie

Czas czytania: 5 minut