Spójniki i konstrukcje w zdaniach współrzędnych i pobocznych

Spójniki w zdaniach współrzędnych z szykiem prostym
Szyk prosty: Zdanie nadrzędne + spójnik + podmiot + orzeczenie + ..., np.
Wir arbeiten nicht, sondern wir hören Musik.

1. aber – ale
2. denn – ponieważ, bo
3. oder – lub
4. sondern – lecz
5. und – i

Spójniki w zdaniach współrzędnych z szykiem przestawnym
Szyk przestawny: Zdanie nadrzędne + spójnik + orzeczenie + podmiot + ..., np.
Sie hat viele Freunde, trotzdem fühlt sie sich einsam.

1. außerdem – oprócz tego
2. dann – potem
3. darum/deshalb/deswegen – dlatego
4. sonst – w przeciwnym razie
5. trotzdem – mimo to

Spójniki w zdaniach współrzędnych z zdaniami pobocznymi
Szyk zdania pobocznego: Zdanie główne + spójnik + podmiot + ... + orzeczenie, np.
Karin fragt, ob wir heute zu Hause sind.

1. dass – że – zdania oznajmujące podmiotowe i dopełnieniowe:
- Es ist schön, dass du gekommen bist.
- Die Mutter sagte, dass wir ziemlich frech sind.

2. ob – czy
3. wann – kiedy
4. warum – dlaczego
5. wo – gdzie
6. wohin – dokąd
7. als, wenn – kiedy, gdy – zdania czasowe:
- als używamy tylko w odniesieniu do czynności jednorazowej mającej miejsce w przeszłości.
- wenn w odniesieniu do czynności powtarzającej się w przeszłości i teraźniejszości, a także do czynności jednorazowej teraźniejszej:
- Ich besuchte meine Schwester, als ich voriges Jahr in Paris war.
- Peter ruft uns an, wenn er sich Geld leihen will.

8. bevor/ehe – zanim – zdania czasowe – bez następstwa czasów:
- Bevor er mit dem Studium anfing, bestand er die Aufnahmeprüfung.

9. bis – aż, dopóki – zdania czasowe – bez następstwa czasów
10. nachdem – po tym jak – zdania czasowe – następstwo czasów:
Zdanie poboczne Zdanie główne
- Perfekt – Präsens, Futur I
- Plusquamperfekt – Imperfekt, Perfekt
- Następstwo czasów oznacza, że czynność zdania pobocznego nastąpiła przed czynnością zdania głównego:
- Monika spricht mit dem Schulleiter, nachdem er sie zu sich gerufen hat.
- Nachdem wir in Krakau angekommen waren, gingen wir zu unseren Freunden.

11. seit/seitdem – odkąd, od czasu gdy, od kiedy – zdania czasowe – zazwyczaj bez następstwa czasów
12. solange, während – tak długo jak, podczas gdy – zdania czasowe – bez następstwa czasów – czynności odbywają się równocześnie:
- Solange ich studierte, arbeitete meine Frau.
- Ich schlief, während mein Bruder Biologie lernte.

13. weil – ponieważ – zdania okolicznikowe przyczyny
14. wenn – kiedy, jeżeli – zdania warunkowe:
- Wenn ich müde bin, lege ich mich ins Bett.

15. damit – aby – zdania okolicznikowe celu; jeżeli podmioty w zdaniu głównym i pobocznym są takie same, można użyć konstrukcji bezokolicznikowej um...zu:
- Er geht in die Stadt, damit er seinen Lehrer besucht. – czasownik odmieniony
- Er geht in die Stadt, um seinen Lehrer zu besuchen. – czasownik w bezokoliczniku

16. obwohl – chociaż – zdania przyzwalające:
- Obwohl ich wenig Zeit habe, helfe ich dir bei der Aufgabe.

17. obgleich – jakkolwiek – zdania przyzwalające
18. obschon – mimo że – zdania przyzwalające