Bohater romantyczny w polskiej literaturze. Przedstaw jego ujęcia na wybranych przykładach.

Bohater romantyczny powstał w epoce romantyzmu. Jednak różne epoki wykreowały odrębne osobowości bohaterów romantycznych. Bohater romantyczny skupia w sobie cechy prometejskie, bajroniczne, werteryczne i walenrodyczne. Rezygnuje z własnego szczęścia dla dobra ogółu, działa w pojedynkę, przez co jest skazany na klęskę. Jest wielką indywidualnością i buntownikiem, który występuje przeciw normom społecznym i obyczajowym, i musi za to ponieść karę. Bohater romantyczny przeżywa romantyczną, przeważnie nieszczęśliwą miłość. Jest w stanie poświęcić się dla dobra narodu i ojczyzny. Uważa za największą wartość patriotyzm. Bohater romantyczny jest wrażliwy, uczuciowy, skryty i tajemniczy. Przechodzi przemianę wewnętrzną i przeważnie jest postacią tragiczną. W literaturze polskiej autorzy odzwierciedlali różne cechy bohatera romantycznego. Przyjrzyjmy się bliżej ich bohaterom i epokom, w jakich powstały.

W epoce romantyzmu możemy dostrzec postać Konrada Wallenroda z utworu Adama Mickiewicza pod tym samym tytułem. Konrad to bohater romantyczny, dla którego zemsta i patriotyzm są priorytetem. Wallenrod, jako dziecko, został porwany z Litwy przez Krzyżaków. Konrad niszczy swoje małżeństwo i unieszczęśliwia Aldonę, która zostaje pustelnicą. Bohater "szczęścia w domu nie znalazł, bo go nie było w ojczyźnie". Wallenrod był indywidualistą oraz buntownikiem, buntującym się przeciw układom politycznym. Konrad jest rozdarty wewnętrznie, ponieważ musi dokonać wyboru pomiędzy własnym szczęściem a patriotyzmem. Stawia ponad inne wartości naród i ojczyznę, przez co traci szanse na własne szczęście. Są to cechy typowe dla bohatera walenrodycznego. Wallenrod doprowadził Zakon Krzyżacki do zagłady, za co musiał ponieść karę. Bohater ma wyrzuty sumienia, że skazał swoich rycerzy na śmierć. Koniec utworu ukazuje nam tragizm bohatera, który chce ocalić resztki honoru i wypija truciznę. Konrada możemy zdecydowanie nazwać bohaterem romantycznym, ponieważ posiada cechy prometejskie. Również jego patriotyzm, indywidualizm i buntowniczy charakter świadczą o jego romantycznym tragizmie.

Adam Mickiewicz w "Panu Tadeuszu" przedstawia postać Jacka Soplicy – bohatera romantycznego nowego typu. Jacek przeżył nieszczęśliwą miłość, ponieważ ojciec jego wybranki odrzucił jego oświadczyny. Zrozpaczony, Soplica pod wpływem emocji zabił Stolnika. Jacek to indywidualista, który sam doprowadził się do klęski. „Zły przykład dla ojczyzny, zachętę do zdrady trzeba było odkupić dobrymi przykładami, krwią, poświęceniem się”. Po tych słowach nastąpiła przemiana bohatera z Jacka Soplicy w księdza Robaka. Ksiądz Robak nie ma nic wspólnego z indywidualizmem Konrada Wallenroda ani z jego prometeizmem, ponieważ agitował się wśród mas szlacheckich. Ksiądz Robak staje się częścią ogromnego przedsięwzięcia odzyskania niepodległości przez Polskę. Bohater odnosi sukces, co wyróżnia go spośród innych bohaterów romantycznych. Gerwazy przebacza mu zabójstwo Stolnika. Jacek Soplica pozostaje w pamięci jako bohater narodowy, właśnie dlatego można nazwać go bohaterem romantycznym nowego typu.

W epoce pozytywizmu w utworze Bolesława Prusa "Lalka" poznajemy Stanisława Wokulskiego – typowego bohatera romantycznego. W młodości Wokulski brał udział w powstaniu styczniowym, walce o niepodległość i wolność, co świadczy o jego patriotyzmie. Nieszczęśliwie zakochany w Izabeli Łęckiej, którą "uwielbia (...), modli się, padłby przed nią na twarz". Stanisław jest wrażliwy i uczuciowy; przez nieszczęśliwą miłość próbuje popełnić samobójstwo, jednak ratuje go Wysocki. Nie wiadomo, jak zakończyły się losy Wokulskiego – krążyły na ten temat różne opowieści: jedni mówili, że nie żyje, a inni, że rozpoczął nowe życie za granicą. Wokulski traktował Izabelę jak ideał kobiety, co jest typowe dla bohatera romantycznego, podobnie jak jego udział w powstaniu.

Epoka Młodej Polski ukazuje nam dramat Stefana Żeromskiego pt. "Ludzie Bezdomni", którego głównym bohaterem jest doktor Tomasz Judym – bohater romantyczny, próbujący naprawić całe zło tego świata. Judym pochodzi z ubogiej, patologicznej rodziny. W dzieciństwie ciotka zabrała go do siebie. Tomasz przeżył tam piekło, w końcu, nie mogąc tego wytrzymać, uciekł. Dzięki swojemu uporowi ukończył studia i wrócił do Warszawy. To buntownik przeciwko zasadom i normom społecznym. Judym za wszelką cenę próbował pomóc ubogiej części społeczeństwa. Jednak działając w pojedynkę, był skazany na klęskę. Wyrzekł się szczęścia, miłości i nadziei na własne życie, by pomóc ludzkości, dlatego można go porównać do Prometeusza. Odrzucił miłość Joasi Podborskiej, tłumacząc się słowami: „Nie mogę mieć ani ojca, ani matki, ani żony, ani jednej rzeczy, którą bym przycisnął do serca z miłością, dopóki z oblicza ziemi nie znikną te podłe zmory. Muszę wyrzec się szczęścia. Muszę być sam jeden. Żeby obok mnie nikt nie był, nikt mnie nie trzymał”. To przyczyniło się do jej tragedii – dziewczyna utraciła nadzieję na dom i szczęśliwą rodzinę. Nie wiadomo, jaką drogę doktor wybierze. Tajemnicze zakończenie oraz cechy prometejskie są typowe dla bohatera romantycznego.

"Przedwiośnie" Stefana Żeromskiego ukazuje nam postać Cezarego Baryki – bohatera romantycznego, który odnajduje w sobie patriotyzm. Cezary pochodził z rodziny inteligentów, mieszkał w Baku. Rozpieszczony jako dziecko, po wyjeździe surowego ojca na wojnę, korzystał ze swobody. Nie doceniał poświęceń matki. Cieszył się z rewolucji i donosił na własną matkę. Został wyrzucony ze szkoły, czym się w ogóle nie przejmował. Po śmierci matki przechodzi przemianę duchową, zaczyna dostrzegać ofiary rewolucji. Odnajduje go ojciec i namawia na wyjazd do Polski. Cezary boi się nowego, nieznanego miejsca, jednak po opowieściach ojca o szklanych domach decyduje się na wyjazd. W czasie podróży umiera jego ojciec. Cezary, po wybuchu wojny polsko-rosyjskiej, wstępuje do wojska, zaciekawiony patriotyzmem Polaków. Zaczyna romans z Laurą, jednak po tym, jak nakrył ich jej narzeczony, Laura wyparła się miłości do Cezarego. Baryka, z powodu nieszczęśliwej miłości, przyłącza się do robotniczej manifestacji. Ostatecznie "wyszedł z szeregów robotników i parł oddzielnie, wprost na ten szary mur żołnierzy – na czele zbiedzonego tłumu". Przemiana wewnętrzna, nieszczęśliwa miłość oraz odnalezienie w sobie patriotyzmu i tragiczne zakończenie są cechami typowymi bohatera romantycznego.

Bohater romantyczny może mieć wiele różnych odmian i być różnie kreowany w zależności od autora i epoki. Jak widać z przeprowadzonej analizy, cechy bohatera romantycznego możemy przypisać postaciom pochodzącym z utworów napisanych w epokach późniejszych. Sprzyjał temu brak wolności Polski, troska pisarzy o ojczyznę oraz wzbudzenie uczuć patriotycznych. Nawet po odzyskaniu niepodległości ważne było ukazanie stanu i perspektyw rozwoju kraju, który po ponad 100 latach znowu pojawił się na mapie Europy.