profil

Proces karny i cywilny

poleca 88% 387 głosów

Celem procesu sądowego jest orzeczenie o stanie faktycznym oraz dokonanie czynności, które mogą zmniejszyć wyrządzoną krzywdę.

W toku przeprowadzenia postępowania procesowego stosuje się następujące zasady.

Zasada procesowa Założenia
Zasada obiektywizmu Bezstronność sądu wobec osób, uczestniczących w procesie i wydarzeń, które im towarzyszyły.
Zasada domniemania niewinności Oskarżony uznawany jest za niewinnego do chwili, kiedy jego wina nie zostanie orzeczona przez sąd.
Prawo do obrony Prawo do obrony w czasie trwania procesu.
Zasada jawności procesu Udział publiczności w procesie, dzięki czemu władza sądownicza zostaje poddana kontroli społecznej. Prawo to może zostać w wyjątkowych sytuacjach ograniczone, np. z przyczyn moralnych, bezpieczeństwa państwa czy prywatności.
Zasada prawdy materialnej Obowiązek wiernego odtworzenia wydarzeń, które doprowadziły do zaistnienia sytuacji procesowej. Sprowadza się do rekonstrukcji zdarzeń.

Zasady postępowania procesowego określają prawa i obowiązki stron występujących w procesie oraz innych uczestników biorących udział w postępowaniu. Ich celem jest także określenie toku podejmowanych czynności. Natomiast efektem powinno być wykrycie sprawcy, ustalenie stanu faktycznego oraz doprowadzenie do wykonania kary.

W ujęciu historycznym można wyróżnić trzy formy procesu karnego: skargowy, inkwizycyjny oraz mieszany. Forma skargowa jest najstarszą z nich – postępowanie uzależnione jest od złożenia skargi przez stronę, która czuje się pokrzywdzona. Forma inkwizycyjna ukształtowała się w średniowieczu; ma charakter śledczy, gdzie funkcje oskarżyciela, obrońcy i rozstrzygnięcia skupiają się w jednym organie procesowym. Forma mieszana jest połączeniem wcześniejszych dwóch form, gdyż postępowanie przygotowawcze ma charakter inkwizycyjny, a zasada skargi stosowana jest w postępowaniu przed sądem.

W każdym procesie występują strony procesowe, różne w zależności od rodzaju postępowania sądowego. Prezentuje to zamieszona poniżej tabela.

Strony procesowe w postępowaniu karnym Strony procesowe w postępowaniu cywilnym
1. Osoba oskarżona może występować w czasie procesu jako:
- osoba podejrzana – objęta postępowaniem przygotowawczym, czyli wyjaśniającym,
- podejrzany – osoba, której postawiono zarzuty,
- oskarżony – osoba, przeciwko której wniesiono sprawę do sądu,
- skazany – osoba po prawomocnym wyroku skazującym,
- uniewinniony – osoba uwolniona od zarzutów.
1. Powód – osoba, która wniosła sprawę i jest stroną pokrzywdzoną i atakującą.
2. Oskarżyciel (wnoszący akt oskarżenia) może występować jako:
- oskarżyciel publiczny – jest nim prokurator, który z funkcji swojego urzędu wnosi akt oskarżenia publicznego,
- oskarżyciel prywatny – osoba pokrzywdzona,która wnosi oskarżenie prywatne,
- oskarżyciel posiłkowy – osoba pokrzywdzona, występującą w oskarżeniu publicznym.
2. Pozwany – osoba broniąca się, wobec której wniesiono sprawę; pozwany w trakcie trwania procesu może wnieść o bezpodstawny zarzut lub wzajemne powództwo, czyli współwinność.

Najważniejszą częścią postępowania sądowego jest rozprawa sądowa. W procesie sądowym mogą uczestniczyć świadkowie, czyli osoby posiadające wiedzę o zdarzeniu i biegli, czyli specjaliści posiadający wiedzę dotyczącą badanej sprawy. W rozprawie uczestniczą następujące podmioty:

Podmioty uczestniczące w rozprawie

Każdy proces posiada własną, indywidualną dramaturgię i jest dla stron procesowych stresującym przeżyciem. Niemniej każda z rozpraw odbywa się według następującego planu:
1. Rozpoczęcie rozprawy.
2. Przewód sądowy:

  • odczytanie aktu oskarżenia,
  • przesłuchanie oskarżonego,
  • pouczanie o przysługujących mu prawach,
  • przedstawienie dowodów.

3. Przemówienie stron – oskarżyciela i obrońcy.
4. Wyrokowanie.

Po zakończeniu procesu każdej ze stron, biorącej udział w rozprawie, przysługuje prawo do odwołania się do sądu wyższej instancji na zasadzie dwu instancyjności.Środki odwoławcze można podzielić w następujący sposób:

Środki odwoławcze
zwyczajne (dotyczą decyzji nieprawomocnych) nadzwyczajne (dotyczą decyzji prawomocnych)
Apelacja – prawo do odwołania się od wyroku sądu I instancji w terminie14 dni od otrzymania uzasadnienia wyroku sądowego.
- Zażalenie – środek odwoławczy stosowany, gdy zaistnieją np. nieprawidłowości procesowe, pojawiają zastrzeżenia co do składu orzekającego lub zastosowano niewłaściwy środek zapobiegawczy(np. areszt, zbyt wysoka kaucja).
Kasacja – stosowana jest w wypadku zaistnienia uchybień prawnych, które mogły mieć wpływ na decyzję sądu. Prawo do kasacji przysługuje jednej ze stron procesowych oraz Ministrowi Sprawiedliwości, Rzecznikowi Praw Obywatelskich. Kasację rozpatruje Sąd Najwyższy.
- Wniosek o wznowienie postępowania– stosuje się go, gdy uchybienie nastąpiło z powodów pozasądowych,np. ujawnienia nowych faktów.
Warto pamiętać

W sądach odbywają się najczęściej dwa rodzaje postępowań: karne i cywilne. Celem postępowania karnego jest ujawnienie przestępstwa, wykrycie i osadzenie sprawcy oraz wykonanie wymierzonej kary. Celem postępowania cywilnego jest rozstrzygnięcie sporu dotyczącego np. dóbr osobistych, spraw majątkowych.

Pojęcia

- proces sądowy – ciąg planowych działań, odbywających się w czasie rozprawy sądowej oraz postępowania sądowego, których celem jest odtworzenie i określenie stanu faktycznego, zakończone wydaniem wyroku
- postępowanie sądowe – ogół działań, związanych z rozpatrywaniem sprawy sądowej; dzieli się go na przygotowawcze, odwoławcze i wykonawcze

Podoba się? Tak Nie

Materiał opracowany przez eksperta

Czas czytania: 4 minuty