Charakterystyka Józia

Charakterystyka Józia – bohatera "Ferdydurke"
Bohaterem powieści "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza jest Józio – postać o niejasnej tożsamości, zarówno pod względem wieku, jak i osobowości. Formalnie trzydziestoletni pisarz, Józio czuje się, jakby balansował między dorosłością a młodzieńczością. Po przebudzeniu odkrywa w sobie podwójną świadomość – jest dorosłym człowiekiem, który jednocześnie postrzega siebie jako zagubionego nastolatka. W tej dziwnej chwili zauważa w swoim pokoju profesora Pimkę, który dosłownie "upupia" Józia, cofając go do roli dziecka i zabierając z powrotem do szkoły. Tak zaczynają się kolejne przygody bohatera, który nieustannie konfrontuje się z narzuconymi mu formami.

Józio trafia najpierw do szkoły, potem na stancję do Młodziaków, a wreszcie do Bolimowa – majątku rodziny Hurleckich. W każdym z tych miejsc Józio wprowadza zamęt i chaos, rozbijając stare wzorce zachowań i zmuszając ludzi do ujawnienia swojej sztuczności. Jego działania doprowadzają do tzw. "kupy" – momentu, w którym dochodzi do rozkładu dawnych form. Józio, niezdolny do odnalezienia swojej autentycznej tożsamości, zawsze ratuje się ucieczką.

Znaczenie postaci
Józio, jako trzydziestoletni, „upupiony” pisarz, jest jedną z najbardziej uniwersalnych postaci w literaturze międzywojennej. Jego tożsamość jest nieokreślona i płynna – nie da się o nim powiedzieć nic pewnego. Józio nie jest postacią z wyraźnie zarysowanymi cechami charakteru, jak np. średniowieczny Roland, ale staje się metaforą – formą, którą Gombrowicz wykorzystuje do ukazania zależności nowoczesnego świata. Współczesny człowiek nie ma ustalonych cech ani stałej osobowości. Zamiast tego zmienia się w zależności od okoliczności, a właściwie jest kształtowany przez innych ludzi. Tym spostrzeżeniem Gombrowicz antycypuje dwie ważne filozofie XX wieku – filozofię dialogu i egzystencjalizm.

CV – Biografia postaci
Akcja powieści "Ferdydurke" rozgrywa się w trzech różnych miejscach: szkole, nowoczesnym domu Młodziaków i w majątku Hurleckich w Bolimowie. Pobyt Józia w każdym z tych miejsc kończy się ogólną degrengoladą i rozbiciem form.

Szkoła
Józio zostaje zabrany do szkoły przez profesora Pimkę, który "upupia" swoich uczniów, wymuszając na nich infantylne zachowania. Józio staje się świadkiem komicznych sytuacji, takich jak lekcja polskiego, na której uczniowie dowiadują się, że „Słowacki wielkim poetą był”, czy lekcja łaciny, gdzie nauczyciel przekonuje, że ćwiczenie końcówek łacińskich ma rzekome korzyści życiowe. Kulminacyjnym punktem tej części jest pojedynek na miny pomiędzy Miętusem a Syfonem, który kończy się bójką. Pimko zabiera Józia z powrotem, by umieścić go na stancji u Młodziaków.

Młodziakowie
Józio trafia do nowoczesnego domu inżyniera Młodziaka, gdzie panuje pozorna nowoczesność i swoboda. Młodziakowie, rodzice Zuty, prezentują się jako postępowi ludzie, zachęcający córkę do pełnej wolności, w tym seksualnej. Józio jednak szybko dostrzega, że nowoczesność Młodziaków jest jedynie formą. Sztuczność rodziny ujawnia się w ich reakcji na zachowanie Józia, który celowo zachowuje się niekonwencjonalnie, by wywołać zamieszanie. Ostatecznie, prowokując spotkanie Zuty z jej adoratorami – Pimką i Kopyrdą – Józio doprowadza do skandalu, który ujawnia hipokryzję i sztuczność Młodziaków. Po tym incydencie Józio wraz z Miętusem wyruszają na wieś do Bolimowa.

Bolimowo
W Bolimowie Józio i Miętus trafiają do klasycznego, szlacheckiego dworku, gdzie panuje konwencjonalna atmosfera. Wszyscy mieszkańcy, w tym ciotka Hurlecka i wuj Konstanty, funkcjonują według schematów szlacheckiego życia. Miętus pragnie zbratać się z parobkiem, co wywołuje dezorientację i lęk wśród arystokracji. Miętus próbuje obalić układ pan – cham, nakłaniając parobka, by go uderzył, co ma symbolizować wyzwolenie z formy. Jednak ten gest nie prowadzi do autentyczności – następuje tylko odwrócenie ról. Ostatecznie Józio „porywa” Zosię, córkę Hurleckich, ale szybko odkrywa, że nawet miłość nie jest wolna od formy.

Najważniejsze momenty w życiu bohatera
- Porwanie do szkoły przez profesora Pimkę.
- Lekcja polskiego i słynna formuła: „Słowacki wielkim poetą był”.
- Pojedynek na miny pomiędzy Miętusem a Syfonem.
- Stancja u Młodziaków i miłość do Zuty.
- Sfałszowanie listów miłosnych i sprowokowanie schadzki Zuty z Pimką i Kopyrdą.
- Ucieczka na wieś do Bolimowa.
- Bratanie się z parobkiem przez Miętusa.
- Uprowadzenie Zosi.

O utworze źródłowym
"Ferdydurke", opublikowana w 1937 roku, jest powieścią awangardową, której tytuł, choć pozornie bezsensowny, może nawiązywać do utworu „Babbit” Sinclaira Lewisa (postać Freddy Durkee). Powieść ta jest jedną z najważniejszych w polskiej literaturze międzywojennej, a jej struktura nawiązuje do tzw. nouveau roman – gatunku, który w pełni rozwinął się dopiero w latach 50. XX wieku we Francji. Formalnie „Ferdydurke” składa się z dwóch części: główna fabuła, dotycząca Józia, to powieść filozoficzno-psychologiczna, natomiast wplecione w nią opowieści o Filidorze i Filibercie stanowią alegoryczną krytykę formy, doskonale współgrającą z problematyką utworu.