Odmienne i nieodmienne części mowy

Części mowy odmiennie

1. Czasownik – co robi? Co się z nim dzieje?
- Oznacza czynność lub stan.
- Odmienia się przez:
- osoby (ja, ty, on/ona/ono, my, wy, oni/one),
- liczby (liczba pojedyncza, liczba mnoga),
- czasy (teraźniejszy, przeszły, przyszły),
- rodzaje (w liczbie pojedynczej: żeński, męski, nijaki; w liczbie mnogiej: męskoosobowy, niemęskoosobowy),
- strony (czynna, bierna, zwrotna),
- tryby (oznajmujący, przypuszczający, rozkazujący).
- Odmiana czasowników to koniugacja.
- Przykład: „czytać” – ja czytam, ty czytasz, on czyta.

2. Rzeczownik – kto? co?
- Oznacza osoby, przedmioty, zwierzęta, uczucia, zjawiska.
- Odmienia się przez:
- przypadki:
- Mianownik – kto? co?
- Dopełniacz – kogo? czego?
- Celownik – komu? czemu?
- Biernik – kogo? co?
- Narzędnik – z kim? z czym?
- Miejscownik – o kim? o czym?
- Wołacz – o!
- liczby (liczba pojedyncza, liczba mnoga),
- rodzaje (męski, żeński, nijaki).
- Odmiana rzeczownika to deklinacja.
- Przykład: „pies” – pies, psa, psu, psa, z psem, o psie.

3. Przymiotnik – jaki? jaka? jakie? który? która? które? czyj? czyja? czyje?
- Oznacza cechy osób, przedmiotów, zwierząt.
- Jest określeniem rzeczownika.
- Odmienia się przez:
- przypadki,
- liczby,
- rodzaje.
- Przymiotniki mogą być stopniowane: miły – milszy – najmilszy.
- Przykład: „ładny” – ładny, ładniejszy, najładniejszy.

4. Liczebnik – ile? który z kolei?
- Oznacza liczbę, ilość lub kolejność.
- Odmienia się przez przypadki, liczby i rodzaje jak przymiotniki.
- Przykład: pierwszy, drugi, trzeci.

5. Zaimek
- Zastępuje inne części mowy (rzeczownik, przymiotnik, liczebnik, przysłówek).
- Typy zaimków:
- rzeczowne (ja, ty, kto, co, wszyscy, nic),
- przymiotne (taki, mój, nasz, który, ten),
- liczebne (ile, tyle, kilka, ileś).
- Przykład: "ten", "ktoś", "nic".

Części mowy nieodmiennie

1. Przysłówek – jak? gdzie? kiedy?
- Oznacza okoliczności wykonania czynności lub stopień cechy.
- Przykład: „szybko”, „daleko”, „wcześnie”.

2. Przyimek
- Wskazuje relacje przestrzenne lub czasowe między wyrazami.
- Tworzy wyrażenia przyimkowe z rzeczownikami.
- Przykład: „nad stołem”, „pod łóżkiem”, „w domu”.

3. Spójnik
- Łączy wyrazy lub zdania składowe w zdania złożone.
- Przykład: „i”, „oraz”, „albo”, „lub”.

4. Partykuła
- Modyfikuje lub wzmacnia wypowiedź, wyraża przypuszczenie, rozkaz lub pytanie.
- Przykład: „bym”, „byś”, „niech”, „czy”.

5. Wykrzyknik
- Wyraża emocje, wolę mówiącego lub reakcje na wydarzenia.
- Przykład: „hej!”, „halo!”, „och!”.