Kalendarium i charaterystyka najważniejszych wydarzeń kampanii wrześniowej (wojny obronnej Polski)

KALENDARIUM KAMPANII WRZEŚNIOWEJ

1.09.1939 – o 4:40, bez uprzedniego wypowiedzenia wojny, wojska niemieckie zgodnie z planem Fall Weiss uderzyły na Polskę na całej długości polsko-niemieckiej granicy.
- o 4:35 niemiecki pancernik Schleswig-Holstein rozpoczął ostrzał polskiej składnicy wojskowej Westerplatte, dokąd przybył 1 września 1939 roku z kurtuazyjną wizytą.
- o 4:50 miał miejsce atak na Pocztę Polską w Gdańsku. Poczta odpierała ataki przez 14 godzin. Poddała się dopiero po podpaleniu budynku. Jej obrońcy zostali potem rozstrzelani.
- Bitwa pod Mokrą. Celem polskiej armii było podjęcie walki zaraz po przekroczeniu przez Niemców granicy, aby przekonać sojuszników Polski, że jakakolwiek agresja hitlerowska zakończy się wojną oraz powstrzymanie ataku niemieckiego w przedpolu w celu umożliwienia dokończenia mobilizacji Wojska Polskiego. Bitwa została przegrana przez Polaków ze względu na znaczną dysproporcję sił. Dowódcą Wołyńskiej Brygady Kawalerii był płk. Julian Filipowicz, a 1. i 4. Dywizja Pancerna dowodzona przez Georg-Hans Reinhardt i Friedrich Kirchner.

1-2.09.1939 – Bitwa Pszczyńska była jedną z bitew granicznych wojny obronnej Polski. Polska 6. Dywizja Piechoty (wchodząca w skład Armii Kraków) walczyła przeciwko niemieckiej 5. Dywizji Pancernej. Odcinek linii obronnej był słabo obsadzony i niefortyfikowany, posiadał mało broni przeciwpancernej, więc wojska polskie zostały rozgromione przez niemieckie czołgi. Poległo 217 polskich żołnierzy.

1-3.09.1939 – niemieckie oddziały (3. Armia) pod dowództwem gen. Georga von Kleist atakują polską Armię Modlin dowodzoną przez gen. Emila Krukowicza-Przedrzymirskiego pod Mławą, ponieważ celem było dotarcie (i w rezultacie zdobycie) twierdzy Modlin.

1-5.09.1939 – Bitwa w Borach Tucholskich, której celem była obrona korytarza przed najazdem Niemców. Po stronie polskiej walczyła 9. Dywizja Piechoty (dowódca płk. J. Werobej), 27. Dywizja Piechoty (dowódca gen. J. Drapella), Grupa Operacyjna Czersk (dowódca gen. S. Skotnicki), a po stronie niemieckiej 19. Korpus Pancerny. O niepowodzeniu obrony zaważył brak współpracy między polskimi jednostkami.

1-19.09.1939 – Obrona Kępy Oksywskiej, pełniącej funkcję bastionu obronnego wspomagającego Hel od strony lądu oraz broniącego bezpośrednio portów w Gdyni. Niestety, punkt ten nie posiadał żadnych umocnień poza najprostszymi rowami strzeleckimi, a oddziały tam zgromadzone były w większości nowoutworzone i źle zaopatrzone. Polskimi oddziałami dowodzili płk. Dąbek (Lądowa Obrona Wybrzeża) oraz ppłk. Brodowski (Morska Brygada Obrony Narodowej).

1.09-2.10.1939 – Obrona Helu, którą dowodził kontradm. Józef Unrug. Głównymi zadaniami było utrudnienie komunikacji III Rzeszy z Prusami Wschodnimi, obrona portów Gdynia i Hel, uniemożliwienie przejęcia Kępy Oksywskiej oraz utrudnienie nieprzyjacielowi posuwania linii frontu już na dalekich przedpolach. Po stronie polskiej walczyło około 17 tysięcy żołnierzy przeciwko niemieckim 29 tysiącom żołnierzy. Żołnierze walczący na Półwyspie Helskim od 20 września bronili się już sami. Poza nielicznymi punktami obrony na obszarze kraju, wojska zostały rozbite przez najeźdźcę. Rozgromiono również Armię Pomorze, całkowicie rozproszoną w Borach Tucholskich. Na Bałtyku nie było już polskich okrętów wojennych. 2 października na mierzeję wkroczyły wojska niemieckie, tym samym zakończyła się kampania wrześniowa nad Bałtykiem.

3.09.1939 – Krwawa Niedziela Bydgoska była akcją dywersantów niemieckich (Selbstschutz, spadochroniarzy oraz członków Hitlerjugend), którzy podjęli próbę opanowania Bydgoszczy. Wydarzenie to zostało wykorzystane w niemieckiej propagandzie („Krwawa Niedziela” została przedstawiona jako mord 58 tysięcy mieszkańców narodowości niemieckiej).

7.09.1939 – Major Henryk Sucharski podejmuje decyzję o kapitulacji Westerplatte. Brak nadziei na szybkie wsparcie Francji i Anglii, straty w ludziach oraz stale rosnąca liczba rannych zaważyły na poddaniu się polskich żołnierzy.

7-10.09.1939 – Obrona Wizny, nazywana „Polskimi Termopilami”. Przeciwko niemieckiej armii liczącej 42 tysiące żołnierzy stanęło 720 żołnierzy polskich. Polskimi siłami dowodził Władysław Raginis, a niemieckimi Heinz Guderian.

8-28.09.1939 – Obrona Warszawy. Armią Warszawa dowodził Walerian Czuma, niemiecką 4. Dywizję Pancerną Hans Georg Reinhardt. Straty ludności wyniosły ponad 10 tysięcy zabitych i około 50 tysięcy rannych, wojska 2 tysięcy zabitych i 16 tysięcy rannych. Zniszczeniu uległo 10% budynków. Brak wody, żywności i amunicji, ciężkie położenie ludności cywilnej oraz ogólna sytuacja strategiczna zmusiły dowództwo obrony Warszawy do zaprzestania dalszego oporu.

9-18.09.1939 – Bitwa nad Bzurą (Kutnem) była największą bitwą podczas wojny obronnej Polski. Miała 3 fazy: natarcie Polaków na Stryków, natarcie Polaków na Łowicz oraz odwrót w kierunku Warszawy, podczas którego polskie siły uległy rozbiciu. Armia Pomorze dowodził gen. Władysław Bortnowski, Armia Poznań gen. Tadeusz Kutrzeba przeciwko niemieckim 8. i 10. Armii z Grupy Armii Południe (Sd) pod dowództwem Gerda von Rundstedta i Johannesa Blaskowitza.

14-29.09.1939 – Obrona twierdzy Modlin pod dowództwem gen. Wiktora Thomm. Zdobycie twierdzy przez wojska niemieckie (dowódcy Adolf Strauss i Hermann Hoth) zostało spowodowane brakiem amunicji, żywności i wody oraz wyczerpaniem polskiej załogi Twierdzy Modlin.

17-20.09.1939 – I Bitwa pod Tomaszowem Lubelskim. Polskimi armiami Kraków i Lublin dowodził gen. Tadeusz Piskor. Wszystkie próby wyrwania się z niemieckiego okrążenia zakończyły się klęską i zmusiły dowódcę Armii Lublin do podpisania aktu kapitulacji.

22-27.09.1939 – II Bitwa pod Tomaszowem Lubelskim. Naprzeciw niemieckiego VII. Korpusu Armijskiego stanął polski Front Północny (dowódcy gen. Stefan Dąb-Biernacki oraz gen. Emil Przedrzymirski). Pomimo chwilowych sukcesów nie zdołano utrzymać zdobytych pozycji. Nie powiodły się również plany opanowania Tomaszowa. Pomimo tego oddziały polskie przeszły w okolice Krasnobrodu, gdzie stoczono jeszcze jedną bitwę, która nie przyniosła wymiernego sukcesu. Wobec całkowitej utraty zdolności bojowej swoich podwładnych, gen. Przedrzymirski podpisał 26 września akt kapitulacji.

2-5.10.1939 – Bitwa pod Kockiem, ostatnia bitwa wojny obronnej Polski. Samodzielna Grupa Operacyjna "Polesie" (dowódca gen. Franciszek Kleeberg) walczyła przeciw 14. Korpusowi Zmotoryzowanemu (gen. Gustav Anton von Wietersheim). Zadaniem Polaków było osłona od północy sił koncentrujących się we wschodniej części Polski oraz osłona Polesia. Niestety, SGO "Polesie" została zorganizowana w połowie września z nadwyżek rezerwistów i ochotników oraz poleskich oddziałów, więc nie była w stanie utrzymać dłużej swojej pozycji. Skapitulowała 5.10.1939.