Starożytny Rzym - najważniejsze pojęcia, osoby i daty

Pojęcia

Republika (łac. *res publica* - sprawa publiczna; rzecz pospolita) to ustrój polityczny, w którym władza jest sprawowana przez organy wyłonione w wyniku wyborów.

Cesarstwo to monarchia, w której władzę sprawuje cesarz.

Imperium to rozległe, wielonarodowe państwo, którego struktura utrzymywana jest dzięki przymusowi wywieranemu przez centralny organ władzy.

Prowincja to obszary Imperium Rzymskiego położone poza Italią.

Niewolnik to osoba pozbawiona praw, należąca do swojego pana, który ma do niego pełne prawo, może go sprzedawać, wymieniać itp.

Gladiator to zapaśnik toczący walkę na arenie cyrkowej w starożytnym Rzymie. Gladiatorzy byli często jeńcami wojennymi lub niewolnikami, lecz czasem rekrutowali się spośród byłych żołnierzy.

Chrześcijaństwo to religia monoteistyczna oraz rodzina związków wyznaniowych głoszących nauczanie o Jezusie Chrystusie, jego męczeńskiej śmierci i zmartwychwstaniu. Świętą księgą chrześcijan jest Biblia. Chrześcijaństwo wywodzi się z judaizmu.

Barbarzyńcy – Rzymianie mianem barbarzyńców określali wszystkie ludy, które nie należały do grecko-rzymskiej cywilizacji.

Akwedukt to kanał wodociągowy, rurociąg nadziemny, który może być umieszczony na arkadach przeprowadzonych nad rzekami lub nierównościami terenu, prowadzący wodę z odległych źródeł do miast.

Termy (łaźnie rzymskie) to kompleks obiektów ulokowanych na rozległym terenie, dostępnych dla wszystkich w określonych godzinach, służących do kąpieli, relaksu oraz spotkań społecznych.

Łuk triumfalny to budowla w kształcie monumentalnej, wolnostojącej bramy stawiana dla upamiętnienia ważnej osoby lub uczczenia ważnego wydarzenia, zwykle zwycięstwa militarnego.

Koloseum to ogromny, eliptyczny amfiteatr w Rzymie. Odbywały się w nim m.in. walki gladiatorów i polowania na dzikie zwierzęta.

Bazylika w starożytnym Rzymie to hala targowo-sadownicza. Chrześcijanie, nie chcąc korzystać z pogańskich świątyń, zaadaptowali bazyliki na swoje świątynie.

Romanizacja to proces polegający na upowszechnianiu się rzymskiej kultury na podbitych przez Rzym terenach.

Pokój Rzymski (łac. *Pax Romana*) to okres spokoju i stabilności na terenie Imperium Rzymskiego, zapoczątkowany przez Oktawiana Augusta.

Postacie

- Romulus i Remus – legendarni założyciele Rzymu. Synowie Rea Sylwi i Marsa.

- Rea Sylwia – kapłanka wiecznego ognia, matka Romulusa i Remusa.

- Eneasz – bohater wojny trojańskiej i eposu "Eneida". Legendarny przodek Rzymian, żołnierz i podróżnik.

- Tarkwiniusz Pyszny – ostatni król Rzymu z dynastii etruskiej.

- Hamilkar – przywódca Kartaginy w I wojnie punickiej. Ojciec Hannibala, który wychował syna w nienawiść do Rzymu.

- Hannibal – dowódca armii Kartaginy w II wojnie punickiej. Przekroczył Alpy i zagrażał Rzymowi.

- Juliusz Cezar – wybitny wódz, polityk, mąż stanu, pisarz. Zasłynął podbojem Galii i przyczynił się do upadku republiki.

- Publiusz Korneliusz Scypion (Scypion Afrykański) – wódz rzymski z okresu II wojny punickiej. Ostatecznie pokonał Hannibala pod Zamą.

- Pompejusz i Krasus – rzymscy politycy i dowódcy wojskowi, jedni z twórców pierwszego triumwiratu.

- Brutus – oficer i adiutant Juliusza Cezara, jeden z zamachowców na jego życie.

- Oktawian August – adoptowany przez Juliusza Cezara, pierwszy cesarz rzymski. Reformy Oktawiana Augusta:
- Ograniczenie roli Zgromadzenia Ludowego
- Zmniejszenie wpływów senatu
- Utrzymanie tylko niektórych urzędów (w tym m.in. konsula)
- Uznał się za najwyższego kapłana, promując kult boski władców Imperium
- Wprowadzenie ścisłej kontroli nad namiestnikami prowincji
- Reforma wojska (służba od 16 do 24 roku życia, po zakończeniu służby duży przydział ziemi; armia liczyła około 300 tys. żołnierzy)
- Posiadanie uprawnień edyla, cenzora oraz trybuna ludowego

- Marek Antoniusz – wódz i polityk rzymski. Popełnił samobójstwo po przegranej wojnie z Oktawianem.

- Wergiliusz – wybitny poeta rzymski. Autor "Eneidy".

- Jezus Chrystus – założyciel religii chrześcijańskiej, uważany przez chrześcijan za zbawiciela i Syna Bożego.

- Neron – cesarz rzymski, po pożarze Rzymu w 64 roku n.e. zrzucił winę na chrześcijan.

- Szaweł z Tarsu (Paweł) – apostoł, misjonarz "pogan", na początku prześladowca chrześcijan, nawrócił się w drodze do Damaszku.

- Konstantyn Wielki – cesarz rzymski, w 313 roku wydał edykt mediolański uznający chrześcijaństwo za religię równoprawną.

- Teodozjusz Wielki – cesarz rzymski, w 380 roku wydał edykt uznający chrześcijaństwo za religię państwową.

- Attyla – wódz Hunów, znany ze swoich najazdów na tereny Imperium Rzymskiego.

- Odoaker – wódz germański, który w 476 roku odebrał insygnia cesarskie Romulusa Augustulusa, ogłaszając koniec Cesarstwa Zachodniorzymskiego.

- Romulus Augustulus – ostatni cesarz zachodniorzymski. Panował od 31 października 475 roku do 23 sierpnia 476 roku, kiedy to został pozbawiony władzy przez Odoakra. Koniec jego panowania i odesłanie insygniów cesarskich do Konstantynopola przez Odoakra uważa się za koniec Cesarstwa Zachodniorzymskiego i często datę tę uznaje się za symboliczny koniec starożytności.

- Spartakus – wódz powstania niewolników w Rzymie (73–71 p.n.e.).

Chronologia

Przed naszą erą
- 753 p.n.e. – założenie Rzymu
- 509 p.n.e. – początek Republiki
- 264–241 p.n.e. – I wojna punicka
- 218–201 p.n.e. – II wojna punicka
- 216 p.n.e. – bitwa pod Kannami
- 202 p.n.e. – bitwa pod Zamą
- 73–71 p.n.e. – powstanie Spartakusa
- 60 p.n.e. – pierwszy triumwirat
- 49 p.n.e. – przekroczenie Rubikonu przez Juliusza Cezara
- 44 p.n.e. – zamordowanie Cezara
- 42 p.n.e. – bitwa pod Filippi, klęska zamachowców przez Oktawiana
- 31 p.n.e. – bitwa pod Akcjum, zwycięstwo Oktawiana

Nasza era
- 64 n.e. – pożar Rzymu
- 79 n.e. – zniszczenie Pompejów
- 313 n.e. – edykt mediolański uznający chrześcijaństwo za religię równoprawną
- 380 n.e. – edykt Teodozjusza uznający chrześcijaństwo za religię państwową
- 395 n.e. – podział Cesarstwa Rzymskiego między synów Teodozjusza na część wschodnią i zachodnią
- 406 n.e. – wtargnięcie Germanów na teren Cesarstwa
- 410 n.e. – splądrowanie Rzymu przez Wizygotów
- 451 n.e. – najazd Hunów na Galie
- 455 n.e. – zajęcie Rzymu przez Wandalów
- 476 n.e. – upadek Cesarstwa Zachodniorzymskiego