Balladyna - streszczenie

Akt I

Scena 1
Kirkor, bogaty książę, przybywa do chaty Pustelnika, aby prosić o radę w sprawie wyboru żony. Pustelnik okazuje się być zdetronizowanym królem Popielem III, który został podstępnie usunięty z tronu przez uzurpatora. Rządy obecnego króla są złe i przynoszą nieszczęścia, ponieważ jego korona jest fałszywa (prawdziwą koronę Popiel III ukrył w lesie). Kirkor postanawia walczyć o przywrócenie prawowitego władcy na tron, lecz najpierw chce założyć rodzinę. Pustelnik radzi mu, by poślubił dziewczynę z ludu.

Scena 2
Goplana, nimfa wodna, budzi się ze snu zimowego. Jest zakochana w Grabcu, prostym wieśniaku, z którym się całuje. Jednak Grabiec nie odwzajemnia jej uczuć, ponieważ kocha Balladynę. Królowa jeziora Gopło planuje zemstę i poleca Chochlikowi, by przeszkodził w spotkaniu kochanków, a Skierce każe doprowadzić Kirkora do chaty Wdowy.

Scena 3
Kirkor trafia do chaty Wdowy, gdzie poznaje jej dwie córki: Balladynę i Alinę. Obie dziewczyny go zachwycają i nie wie, którą ma wybrać. Wdowa, za podszeptem Skierki, proponuje, by poślubił tę, która pierwsza nazbiera dzban malin.

Akt II

Scena 1
Grabiec, prowadzony przez Chochlika, błąka się po lesie, aż w końcu zasypia. Goplana wypytuje Skierkę o zdarzenia w chacie Wdowy. Dowiaduje się o nocnej schadzce Balladyny z Grabcem. Karze Chochlika za złe wykonanie zadania, a Grabca zamienia w wierzbę płaczącą. Tymczasem Alina i Balladyna wyruszają zbierać maliny. Balladyna, która zebrała niewiele malin, w akcie zazdrości i ambicji zabija siostrę. Świadkiem tego jest Grabiec zamieniony w wierzbę. Zamordowaną Alinę znajduje Filon, młody pasterz, który zakochuje się w niej i całuje ją. Goplana daje Balladynie maliny i sprawia, że na jej czole pojawia się czerwona plama – nieusuwalny znak zbrodni.

Scena 2
Kirkor i Wdowa czekają na dziewczyny. Przybywa Balladyna i oznajmia, że Alina uciekła z "jakimś obdartym młokosem". Kirkor, nieświadomy prawdy, poślubia Balladynę.

Akt III

Scena 1
Chata Wdowy została spalona na rozkaz Balladyny, która wstydzi się swojego pochodzenia. Ludzie z wioski informują Grabca o tym, że Balladyna poślubiła Kirkora.

Scena 2
Kirkor wyjeżdża na wyprawę wojenną, aby walczyć z uzurpatorem. Balladyna zrywa kontakty ze swoim dawnym otoczeniem: nakazuje odprawić znajomych matki, którzy przyszli ją odwiedzić, i nie wpuszcza do zamku Grabca.

Scena 3
Kirkor, za radą Pustelnika, posyła żonie zapieczętowaną skrzynię z nakazem, by jej nie otwierała. W ten sposób chce sprawdzić jej lojalność. Balladyna, zaintrygowana zawartością skrzyni, otwiera ją wbrew zakazowi i znajduje w niej królewską koronę. Obawiając się konsekwencji, udaje się do Pustelnika i prosi go o usunięcie krwawej plamy z czoła. Starzec oznajmia, że może tego dokonać tylko Alina, którą on może zbudzić ze śmiertelnego snu. Balladyna nie godzi się na to i ucieka.

Scena 4
Goplana, pragnąc zdobyć serce Grabca, przywraca mu dawną postać i zamienia go w króla Dzwonkowego, wkładając mu na głowę koronę Popiela II. Przekazuje mu władzę nad przyrodą. Grabiec, upojony mocą, opowiada, jak będą wyglądać jego rządy.

Scena 5
Fon Kostryn, rycerz służący Kirkorowi, który przeszedł na stronę Balladyny, podsłuchał jej rozmowę z Pustelnikiem i poznał jej tajemnicę. Do zamku przybywa posłaniec ze skrzynią. Kostryn sugeruje, że może wiedzieć o zabójstwie Aliny i rzuca się na posłańca z mieczem. Balladyna pomaga mu w zabójstwie, zadając posłańcowi ciosy nożem.

Akt IV

Scena 1
Na zamku odbywa się uczta. Głodna i spragniona Wdowa, matka Balladyny, wdziera się na salę. Balladyna wypiera się matki i każe wyrzucić ją za bramę. Goniec przynosi wiadomość o zwycięstwie Kirkora nad uzurpatorem. Lud chce ogłosić Kirkora królem, lecz ten odpowiada, że zostanie nim właściciel korony Lecha. Balladyna widzi ducha Aliny i mdleje, dręczona wyrzutami sumienia.

Scena 2
Kirkor informuje Pustelnika, że wyrusza do Gniezna, by szukać skradzionej korony. Ten, kto się z nią zgłosi, będzie uznany za złodzieja. Do Pustelnika przybywa Wdowa i żali się na swój los. Starzec postanawia, że gdy odzyska swój tron, ukarze wyrodną córkę.

Scena 3
Skierka i Chochlik rozmawiają o figlach, które będą czynić, jednak czują się winni za zamieszanie, które wywołali.

Sceny 4 i 5
Balladyna, dowiedziawszy się, że Grabiec posiada koronę, postanawia ją zdobyć. W ciemnościach panujących na wieży zabija Grabca. Nie może znaleźć korony, ale odnajduje ją Kostryn, który również chciał zdobyć ten symbol władzy. Ustalają, że wyruszą zbrojnie do Gniezna, ponieważ Kostryn poznał zamiary Kirkora. Balladyna poleca także zabić Pustelnika, aby nikt nie dowiedział się o jej zbrodniach.

Akt V

Scena 1
Goplana opuszcza nadgoplańską krainę. Jest przerażona skutkami swoich czarów i ingerencji w świat ludzi.

Scena 2
Kirkor pod murami Gniezna przygotowuje żołnierzy do walki. Wysłał posłańców po Pustelnika. Ci znaleźli starca powieszonego przed jego chatą — został zamordowany na rozkaz Balladyny.

Scena 3
Balladyna i Kostryn ruszają do walki przeciwko Kirkorowi. Wygrywają bitwę, ponieważ przekupili część żołnierzy. Kostryn zabija Kirkora. Następnie przyprowadzają ze stolicy posłów, niosących chleb i sól na znak pokoju. Balladyna kroi przyniesiony chleb zatrutym z jednej strony nożem. Zatruty kawałek zjada Kostryn, nieświadomy zdrady.

Scena 4
Kostryn umiera w męczarniach. Zgodnie z prawem, nowa władczyni przed koronacją musi odprawić sąd nad zbrodniarzami. Przed Balladyną stają kolejni oskarżyciele. Lekarz oznajmia, że Kostryn został otruty i domaga się ukarania winnego. Filon prosi o sprawiedliwość dla zabójcy Aliny. Pojawia się Wdowa, która skarży się na wyrodną córkę. Gdy dowiaduje się, że wypędzenie matki jest karane śmiercią, chce opuścić zamek, ale skargi nie można wycofać. Wdowa zostaje poddana torturom, nie podaje imienia córki i umiera bez słowa. Za każdą zbrodnię, zgodnie z prawem, jest kara śmierci. Balladyna trzykrotnie wydaje taki wyrok, nieświadomie skazując samą siebie. Gdy kończy sąd, zostaje rażona piorunem z jasnego nieba — ginie, dosięgnięta przez boską sprawiedliwość.