Kościoły i rodzaje wraz z przykładami

Kościoły / Rodzaje

Etymologia polskiego słowa "kościół", podobnie jak niemieckiego "Kirche" i angielskiego "church", posiada rodowód grecki. Bierze on swój początek z oryginału greckiego - τό κυριακόν. W językach romańskich, jak na przykład we francuskim "eglise" lub włoskim "chiesa", nazwa "kościół" wywodzi się od łacińskiego "ecclesia", a ono z oryginału greckiego - "ἐκκλησία".

Pierwsze określenie - τό κυριακόν - w języku greckim oznacza rzecz lub miejsce ofiarowane Panu lub dom Pana. Drugie - "ἐκκλησία" - było używane w celu zdefiniowania zgromadzenia ludu jako siły politycznej.

Oba terminy greckie są właściwe do określenia "kościoła". W pierwszym przypadku chodziło o wyrażenie kościoła otoczonej przestrzeni. Jednak to drugi termin wydaje się być bliższy pierwotnemu znaczeniu kościoła, oddając charakter istoty kościoła jako wspólnoty, zgromadzenia, zboru lub - bardziej potocznie - zejścia się. Takie tłumaczenie wydaje się też bliższe współczesnej teologii. Kościół - "ἐκκλησία" - to zgromadzenie ludowe, zbierające się na wołanie posłańca, na głos jego sygnału. Chrześcijańska wspólnota – kościół – jest więc zejściem się tych, którzy przez Ducha Świętego należą do Jezusa Chrystusa.

Dział teologii, który w sposób szczególny zajmuje się kościołem, nazywa się eklezjologią, natomiast jego dzieje bada inny dział teologii - historia Kościoła.

Kościół jest rzeczywistością Nowego Testamentu. Wszystkie wyznania chrześcijańskie łączy przekonanie, że Jezus Chrystus, Syn Boży i Zbawiciel człowieka, jest jedynym Panem i Głową Kościoła. Chociaż kościół jest dobrem Nowego Testamentu, jego archetyp można już odnaleźć w księgach Starego Testamentu.

W Nowym Testamencie grecki termin "ἐκκλησία" został użyty po raz pierwszy w Dziejach Apostolskich 19, 32.39.41. Jednak dopiero w 1 Liście do Koryntian (11,18) określenie to użyto w bardziej religijnym kontekście.

Jezus Chrystus wyraził wobec kościoła wolę jedności. Jego pragnieniem jest, aby członkowie kościoła – chrześcijanie – byli jedno (zachowali jedność). Jednakże od samego początku – paradoksalnie – podziały stały się niejako wpisane w historię kościoła. Trudno jest nawet mówić o jednym, widzialnym kościele. Mamy bowiem do czynienia z wieloma kościołami wyznaniowymi. Każdy z nich rości sobie prawo bycia prawdziwym kościołem chrześcijańskim. Stąd od początku XX wieku coraz ważniejszy w życiu wspólnot kościelnych staje się ekumenizm, czyli ruch zmierzający do przywrócenia utraconej jedności między chrześcijanami.

Można zaklasyfikować, że wszystkie wspólnoty wyznaniowe grupują się w różnych nurtach i tradycjach chrześcijaństwa. Współcześnie można wymienić następujące kościoły chrześcijańskie:

- Kościoły przedchalcedońskie - do tej tradycji zalicza się Armeński Kościół Apostolski, Syryjski Kościół Prawosławny Antiochii, Koptyjski Kościół Prawosławny Egiptu, Etiopski Kościół Prawosławny, Prawosławny Kościół Erytrei oraz Syryjski Prawosławny Kościół Malankarski (oraz ich katolickie odpowiedniki – patrz Katolickie Kościoły Wschodnie). Dawniej określane były jako kościoły monofizyckie. Kościoły wywodzące się z Antiochii zwane są też jakobickimi. Na określenie tego nurtu przyjmuje się termin - chrześcijaństwo przedchalcedońskie, orientalne bądź „starożytne kościoły wschodu”.
Przykłady:
- Syryjski Kościół Prawosławny Antiochii – z siedzibą w Damaszku.
- Koptyjski Kościół Prawosławny Egiptu – znany z Katedry św. Marka w Kairze.

- Kościoły asyryjskie - do tej tradycji zalicza się Asyryjski Kościół Wschodu, Chaldejski Kościół Wschodu (patrz Katolickie Kościoły Wschodnie), Kościół Syro-Malabarski (patrz Katolickie Kościoły Wschodnie). Dawniej określane były jako kościoły nestoriańskie. Potocznie występują także nazwy: kościoły wschodnio-syryjskie, babilońskie; w Indiach zaś kościoły św. Tomasza. Na określenie tego nurtu przyjmuje się termin chrześcijaństwo przedefeskie, orientalne bądź „starożytne kościoły wschodu”.
Przykłady:
- Asyryjski Kościół Wschodu – z siedzibą w Bagdadzie.
- Chaldejski Kościół Wschodu – działający głównie w Iraku.

- Kościoły prawosławne - do tej tradycji zalicza się 4 starożytne Patriarchaty: Ekumeniczny Patriarchat Konstantynopola, Antiochii, Aleksandrii i Całej Afryki oraz Jerozolimy; 5 późniejszych Patriarchatów: Rosyjski, Gruziński, Bułgarski, Rumuński, Serbski oraz 13 krajowych kościołów autokefalicznych (niezależnych). Istnieją odpowiedniki katolickie każdego z kościołów prawosławnych (patrz Katolickie Kościoły Wschodnie). Potocznie używa się nazwy kościoły wschodnie, ortodoksyjne; bizantyjskie, greckie. Prawosławne kościoły na Bliskim Wschodzie określane były jako melchickie. Na określenie tego nurtu przyjmuje się termin - chrześcijaństwo wschodnie, bizantyjskie lub prawosławie.
Przykłady:
- Sobór św. Bazylego na Czerwonym Placu w Moskwie – reprezentatywny dla Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego.
- Hagia Sophia w Stambule – historyczny kościół prawosławny, obecnie muzeum.

- Kościoły katolickie - znane też jako Kościół katolicki, Kościół zachodni, Kościół łaciński, Kościół rzymski, Kościół rzymskokatolicki i Katolickie Kościoły Wschodnie. Na określenie tego nurtu przyjmuje się termin - chrześcijaństwo katolickie, katolicyzm lub chrześcijaństwo zachodnie.
Przykłady:
- Bazylika Świętego Piotra w Watykanie – główna świątynia Kościoła katolickiego.
- Katedra Notre-Dame w Paryżu – ikoniczny przykład architektury łacińsko-katolickiej.

- Kościoły starokatolickie - znane też jako Kościoły utrechckie i narodowe (np. w Polsce jako Kościół polskokatolicki). Na określenie tego nurtu przyjmuje się termin - chrześcijaństwo starokatolickie lub starokatolicyzm.
Przykłady:
- Kościół Polskokatolicki – z siedzibą w Warszawie.
- Kościół Utrechcki – działający głównie w Holandii.

- Kościoły anglikańskie - znane też jako Kościoły angielskiej reformacji lub Kościoły Wspólnoty Anglikańskiej. Na określenie tego nurtu przyjmuje się termin - chrześcijaństwo anglikańskie lub anglikanizm.
Przykłady:
- Katedra Westminsterska w Londynie – siedziba monarchii angielskiej oraz Kościoła anglikańskiego.
- St. Paul's Cathedral w Londynie – ważny kościół anglikański.

- Kościoły luterańskie - znane też jako Kościoły ewangelickie, Kościoły ewangelicko-luterańskie lub ewangelicko-augsburskie. Na określenie tego nurtu przyjmuje się termin - chrześcijaństwo ewangelickie, luterańskie lub luteranizm. W powszechnym stosowaniu jest także nazwa protestantyzm.
Przykłady:
- Kościół Luterański w Berlinie – reprezentatywny dla Kościoła ewangelicko-luterańskiego w Niemczech.
- Bazylika Świętego Pawła w Minneapolis – przykład architektury luterańskiej w USA.

- Kościoły reformowane - znane też jako Kościoły ewangelickie, Kościoły ewangelicko-reformowane lub Kościoły kalwinistyczne. Na określenie tego nurtu przyjmuje się termin - chrześcijaństwo ewangelickie, reformowane, kalwinistyczne lub kalwinizm. W powszechnym stosowaniu jest także nazwa protestantyzm.
Przykłady:
- Kościół Reformowany w Zurychu – historyczny ośrodek kalwinizmu.
- Kościół Presbyterian w Chicago – przykład Kościoła reformowanego w USA.

- Kościoły metodystyczne - znane też jako Kościoły ewangelickie lub ewangelicko-metodystyczne. Na określenie tego nurtu przyjmuje się termin - chrześcijaństwo ewangelickie, metodystyczne lub metodyzm. W powszechnym stosowaniu jest także nazwa protestantyzm.
Przykłady:
- Kościół Metodystyczny w Bostonie – znany przykład Kościoła metodystycznego w USA.
- Basilica di Santa Maria Maggiore w Rzymie – mająca część metodystyczną.

- Kościoły zielonoświątkowe - znane też jako Kościoły pentekostalne i charyzmatyczne. Na określenie tego nurtu przyjmuje się termin - zielonoświątkowcy, pieczdziesiątnicy, chrześcijaństwo charyzmatyczne i pentekostalne.
Przykłady:
- Assembly of God w USA – jedna z największych organizacji zielonoświątkowych na świecie.
- Kościół Zielonoświątkowy w Warszawie – reprezentatywny przykład zielonoświątkowej wspólnoty w Polsce.