Mikołaj Kopernik: życie i osiągnięcia wybitnego Polaka

Mikołaj Kopernik był wybitnym i wszechstronnym Polakiem. Zajmował się astronomią, matematyką, medycyną, prawem, ekonomią oraz tłumaczeniem poezji włoskiej.

Urodził się 19 lutego 1473 roku w Toruniu nad Wisłą. Tam też rozpoczął swoją edukację. Po śmierci ojca jego wychowaniem zajął się brat matki – kanonik i późniejszy biskup warmiński Łukasz Watzenrode. Dzięki niemu Mikołaj Kopernik po ukończeniu szkoły parafialnej w Toruniu podjął studia w 1491 roku na wydziale sztuk wyzwolonych w Akademii Krakowskiej. W 1495 roku został kanonikiem kapituły warmińskiej z siedzibą we Fromborku, ale już rok później wyjechał na studia do Bolonii. Tam studiował astronomię i prowadził obserwacje astronomiczne. W 1501 roku wrócił na kilka miesięcy do kraju, po czym ponownie wyjechał do Włoch, tym razem do Padwy, gdzie studiował prawo i medycynę. W roku 1503 na Uniwersytecie w Ferrarze uzyskał doktorat z prawa kanonicznego. Pod koniec tego roku wrócił do Polski.

W latach 1504–1510 był sekretarzem wuja i jego lekarzem przybocznym. W tym czasie przebywał głównie na dworze biskupim w Lidzbarku Warmińskim. Tam powstał zarys jego teorii heliocentrycznej, która obalała dotychczasowy pogląd, że Ziemia jest centrum Wszechświata. W 1510 roku Kopernik osiedlił się we Fromborku, gdzie zajmował się sprawami administracyjnymi, leczeniem chorych oraz dalszymi pracami nad swoim „Nowym Układem Słonecznym”. Tam opisał teorię heliocentryczną w rozprawie "Commentariolus".

W 1530 roku zmarł biskup Ferber, a wśród czterech kandydatów na to stanowisko znalazł się Kopernik. Jednak król, odpowiedzialny za decyzję w tej sprawie, wybrał na biskupa warmińskiego Jana Dantyszka. Była to propozycja najwyższej rangi, jaką otrzymał Kopernik w swoim życiu.

Przebywając nadal we Fromborku, Kopernik pracował nad swoim astronomicznym dziełem. Obserwując planety, posługiwał się głównie trzema instrumentami: kwadrantem słonecznym służącym do obliczenia szerokości geograficznej miejsca obserwacji, sferą armilarną (tzw. astrolabium) do wyznaczania kątów współrzędnych planet oraz triquetrem do obserwacji Księżyca. W swoich teoriach Kopernik, przyjmując za system Ptolemeusza kołowe orbity planet, był zmuszony do utrzymania epicykli i innych skomplikowanych elementów systemu. Nie pozwoliło to na znaczne polepszenie dokładności opisu położeń planet na niebie, stąd główne argumenty Kopernika miały bardziej charakter filozoficzny niż fizyczny. Nową teorię przedstawił w zarysie w tzw. "Komentarzyku", który w odręcznych kopiach krążył po całej Europie. Pracę nad dziełem „De revolutionibus orbium coelestium” rozpoczął około 1515 roku i przez całe życie ciągle wprowadzał do niej poprawki.

W maju 1539 roku przybył do Fromborka młody uczony niemiecki Jerzy Joachim von Reticus, który znacznie przyczynił się do wydania drukiem wielkiego dzieła Mikołaja Kopernika. W roku 1540 Reticus wydał rozprawę pt. "Narratio prima", w której ukazał światu odkrycia Kopernika. Po długich namowach przekonał astronoma do wydania dzieła "O obrotach sfer niebieskich". Rok później Reticus opuszcza Frombork, wioząc do Norymbergii wielkie dzieło Kopernika. Ukazało się ono drukiem w 1543 roku w Norymbergii, w drukarni Jana Petreiusa pod tytułem "De revolutionibus orbium coelestium libri VI", a dedykowane zostało papieżowi Pawełowi III. Dzieło to składało się z sześciu ksiąg i 203 kart, a pierwszy nakład wynosił około tysiąca egzemplarzy. Jednak pomimo dedykacji, zwolennicy poglądów Kopernika wielokrotnie popadali w konflikty z Kościołem, a samo dzieło w 1616 roku znalazło się na Indeksie Ksiąg Zakazanych, skąd zostało usunięte dopiero w 1828 roku.

Mikołaj Kopernik był nowoczesnym uczonym i odważnym człowiekiem szukającym prawdy o Wszechświecie. Ogłoszone drukiem dzieło przyniosło światu nową ideę. W 1543 roku Kopernik ciężko zachorował. Na łożu śmierci zobaczył swoje opublikowane dzieło. Zakończył życie 24 maja 1543 roku na skutek wylewu krwi do mózgu. Mikołaj Kopernik został pochowany pod posadzką katedry fromborskiej.