Krajobraz wysokogórski Alp

Alpy – najwyższe góry Europy, rozciągające się łukiem otwartym ku południu od Zatoki Genueńskiej po Małą Nizinę Węgierską. Leżą na terytorium Niemiec, Włoch, Francji, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii i Słowenii. Długość Alp wynosi 1200 km, a szerokość od 150 do 260 km. Najwyższym szczytem jest Mont Blanc (4807 m n.p.m.). Alpy dzielą się na wyższe i masywniejsze Alpy Zachodnie oraz niższe, bardziej pocięte dolinami rzek, Alpy Wschodnie. Linia podziału biegnie od Jeziora Bodeńskiego, doliną górnego Renu, przez przełęcz Splügen i dolinę San Giacomo do jeziora Como.

Alpy Zachodnie
W Alpach Zachodnich wyróżnia się strefę krystaliczną, obejmującą Alpy Nadmorskie, Kotyjskie, Delfinackie, Graickie, Sabaudzkie, Pennińskie, Lepontyńskie, Berneńskie oraz Glareńskie. Występują tu także strefy wapienne i fliszowe, m.in. w Alpach Wapiennych francuskich oraz w szwajcarskich Prealpach.

Alpy Wschodnie
W Alpach Wschodnich wyróżnia się strefę krystaliczną Alp Centralnych (Alpy Retyckie, Wysokie Taury, Niskie Taury, Alpy Noryckie, Alpy Kitzbühelskie) oraz dwie strefy wapienne: Północne Alpy Wapienne (Alpy Algawskie, Tyrolsko-Bawarskie, Salzburskie, Dolnoaustriackie) i Południowe Alpy Wapienne (Alpy Bergamskie, Dolomity, Karnickie, Karawanki, Julijskie, Kamnickie).

Budowa geologiczna

Alpy powstały w wyniku orogenezy alpejskiej i ostatecznie sfałdowały się w trzeciorzędzie. Charakteryzują się budową fałdowo-płaszczowinową. W Alpach Zachodnich wyróżnia się zewnętrzną strefę płaszczowinową – helwecką, oraz wewnętrzną – pennińską. W Alpach Wschodnich rozróżnia się część osiową i przylegające strefy płaszczowinowe na północy i południu. Na północy i południu przylegają do Alp zapadliska przedgórskie wypełnione trzeciorzędową molasą.

Rzeźba terenu

Rzeźba Alp powstała w okresie trzeciorzędowym i czwartorzędowym na skutek kilkufazowego wypiętrzenia gór, co było równoczesne z działaniem procesów erozyjnych. W zewnętrznej strefie, zdominowanej przez flisz, przeważają łagodne wzniesienia. W strefie wapiennej dominują głęboko wcięte doliny, strome stoki oraz rozwinięte zjawiska krasowe, szczególnie w Północnych Alpach Wapiennych. Największe systemy jaskiń krasowych znajdują się w Alpach Prowansalskich i Delfinackich. W strefie krystalicznej Alpy zachowały ostre rysy rzeźby glacjalnej, z cyrkami lodowcowymi, dolinami oraz wygładzonymi skałami.

Klimat

Klimat Alp jest granicą między strefą umiarkowaną a podzwrotnikową. Na północnej stronie Alp przeważa chłodne powietrze polarno-morskie, a od południa dociera cieplejsze powietrze znad Morza Śródziemnego. W Alpach występują silne spadki temperatur, szczególnie w kotlinach, gdzie mogą tworzyć się zastoje chłodnego powietrza (np. na Gstettner Alm, gdzie odnotowano -53°C). Średnie temperatury w styczniu wahają się od 8°C u podnóży Alp Nadmorskich do 0°C na południowej i -2°C na północnej stronie. W lipcu temperatury wynoszą od 24°C w Alpach Nadmorskich do 19°C na północy. Najwięcej opadów przypada na Alpy Zachodnie, dochodząc miejscami do 4000 mm rocznie, podczas gdy wewnętrzne doliny są znacznie suchsze (poniżej 1000 mm rocznie). Granica wiecznego śniegu znajduje się na wysokości od 2500 m na północy do 3200 m na południu.

Stosunki wodne

Alpy są ważnym węzłem hydrograficznym Europy, z którego wypływają rzeki Ren, Rodan, Pad i dopływy Dunaju. Rzeki te płyną w głęboko wciętych dolinach, zasilane wodami roztopowymi i lodowcowymi, osiągając najwyższe stany wód w lecie. Największe jeziora alpejskie leżą u podnóży gór: Genewskie, Bodeńskie, Czterech Kantonów, Zuryskie po północnej stronie oraz Garda, Maggiore, Como po południowej stronie.

Świat roślinny

W Alpach występuje piętrowość roślinności, związana z piętrowością klimatu. Na południu, u podnóża gór, dominuje roślinność submediterrańska, na wschodzie lasy stepowe i dębowe, a na północnych podgórzach lasy liściaste i mieszane. Na wysokości 500-800 m zaczynają się lasy górskie, a górna granica lasu waha się od 1600 m na północy do 2400 m w centrum Alp. Powyżej tej granicy występują subalpejskie zarośla i flora alpejska, bogata w endemity.

Świat zwierzęcy

Świat zwierzęcy Alp został znacznie wyniszczony przez człowieka, a wiele gatunków jest bliskich wyginięcia. Typowe dla Alp zwierzęta występują głównie w strefie wysokogórskiej, takie jak kozica, świstak, orzeł przedni, a także liczne endemiczne gatunki bezkręgowców. Dla ochrony flory i fauny utworzono wiele rezerwatów i parków narodowych.

Gospodarka i turystyka

Tradycyjne formy gospodarki alpejskiej, takie jak wypas bydła i owiec na halach, zostały zastąpione przez intensywną gospodarkę hodowlaną oraz rozwój turystyki. Wiele dawnych hal zostało przekształconych w tereny rekreacyjne i sportowe, a Alpy stały się popularnym miejscem turystyki zimowej. Region przecinają liczne drogi z tunelami i mostami, ułatwiające dostęp do różnych części gór.

Wybrane pasma Alp

- Alpy Algawskie – część Północnych Alp Wapiennych w Austrii i Niemczech, między Jeziorem Bodeńskim a doliną Lechu.
- Alpy Bawarskie – skrajne grzbiety Tyrolsko-Bawarskich Alp Wapiennych w Niemczech, z najwyższym szczytem Zugspitze (2963 m).
- Alpy Bergamskie – część Południowych Alp Wapiennych we Włoszech, między Jeziorem Como a doliną Oglio, z najwyższym szczytem Pizzo di Coca (3052 m).
- Alpy Berneńskie – część Alp Zachodnich w Szwajcarii, z najwyższymi szczytami: Finsteraarhorn (4274 m), Aletschhorn (4195 m), Jungfrau (4158 m).
- Alpy Delfinackie – część Alp Zachodnich we Francji, z krystalicznymi masywami i wapiennymi Prealpami.
- Alpy Dolnoaustriackie – część Północnych Alp Wapiennych w Austrii, rozciągająca się od przełęczy Pyhrn na zachód do okolic Wiednia na wschód.
- Alpy Graickie – część Alp Zachodnich we Francji i Włoszech, z najwyższym szczytem Mont Blanc (4807 m).
- Alpy Glareńskie – część Alp Zachodnich w Szwajcarii, zbudowana głównie z wapieni i łupków paleozoicznych, z najwyższym szczytem Tödi (3614 m).
- Alpy Julijskie – część Południowych Alp Wapiennych w Słowenii i we Włoszech, z najwyższym szczytem Triglav (2864 m).
- Alpy Karnickie – część Południowych Alp Wapiennych, w Austrii i we Włoszech, z najwyższym szczytem Hohe Warte (2780 m).
- Alpy Kamnickie – część Południowych Alp Wapiennych w Słowenii, między rzeką Sawą a Drawą, z najwyższym szczytem Grintovec (2558 m).
- Alpy Kitzbühelskie – część Alp Centralnych w Austrii, między Zillertal a Salzach, zbudowana głównie z łupków krystalicznych i gnejsów.
- Alpy Kotyjskie – część Alp Zachodnich we Francji i we Włoszech, z najwyższym szczytem Aiguille de Chambeyron (3412 m).
- Alpy Lepontyńskie – część Alp Zachodnich we Włoszech i w Szwajcarii, zbudowana z gnejsów, łupków krystalicznych i granitów, z najwyższym szczytem Monte Leone (3553 m).
- Alpy Lombardzkie – część Południowych Alp Wapiennych we Włoszech, z najwyższym szczytem Monte Disgrazia (3678 m).
- Alpy Nadmorskie – część Alp Zachodnich we Francji i Włoszech, między doliną Durance a rzeką Roya, z najwyższym szczytem Argentera (3297 m).
- Alpy Noryckie – część Alp Centralnych w Austrii, zbudowana z łupków krystalicznych i gnejsów, z najwyższym szczytem Hochgolling (2862 m).
- Alpy Pennińskie – część Alp Zachodnich we Włoszech i Szwajcarii, z najwyższym szczytem Dufourspitze (4634 m).
- Alpy Retyckie – część Alp Wschodnich w Szwajcarii i we Włoszech, z najwyższym szczytem Piz Bernina (4049 m).
- Alpy Salzburskie – część Północnych Alp Wapiennych w Austrii, między górnym biegiem Salzach a Enns, z najwyższym szczytem Hochkönig (2941 m).
- Alpy Sabaudzkie – część Alp Zachodnich we Francji, między Rodanem a Mont Blanc, zbudowana z granitów i łupków krystalicznych.
- Alpy Wapienne – położona na północnym obrzeżu pasm Alp Wschodnich strefa zbudowana z mezozoicznych wapieni i dolomitów, podzielona na Północne i Południowe Alpy Wapienne.
- Alpy Wschodnie – najdalej na wschód położona część Alp, dzieląca się na Alpy Centralne, Północne Alpy Wapienne oraz Południowe Alpy Wapienne.
- Alpy Zillertalskie – część Alp Centralnych w Austrii, z najwyższym szczytem Hochfeiler (3509 m).
- Dolomity – część Południowych Alp Wapiennych we Włoszech, zbudowana z mezozoicznych dolomitów, z najwyższym szczytem Marmolada (3343 m).
- Gailtaler Alpen – pasmo górskie w Południowych Alpach Wapiennych, z najwyższym szczytem Spitzkofel (2717 m).
- Glarnische Alpen – pasmo górskie w Szwajcarii, będące częścią Alp Zachodnich, zbudowane głównie z wapieni i łupków paleozoicznych.