Czy człowiek żyjący w XXI wieku także potrzebuje mitów?

Mit jest opowieścią organizującą wierzenia danej społeczności, głównie archaicznej. Jest to opowieść o początkach istnienia rodzaju ludzkiego – stworzeniu świata, bogach. Mit łączy w sobie elementy rzeczywiste z fantastycznymi. Bohaterami mitów są bogowie, ewentualnie ludzie obdarzeni nadprzyrodzonymi cechami. Mity zawierają system wierzeń religijnych (funkcja światopoglądowa), obraz świata antycznego, wytłumaczenie zjawisk natury. Autorzy mitów starali się określić miejsce człowieka na ziemi (funkcja poznawcza), ukazywali rytuały i obrzędy religijne (funkcja sakralna), wyjaśniali zjawiska natury i życia ludzkiego zgodnie z ówczesnymi wierzeniami. Z czasów antycznych wyróżnia się cztery rodzaje mitów:

1. Kosmogoniczne – wyjaśniające zagadkę pochodzenia człowieka i świata; zawierają koncepcje dotyczące narodzin świata, bogów, ludzi, zjawisk przyrodniczych.
2. Teogoniczne – opowiadające o pochodzeniu bogów. Do tej grupy zalicza się wszystkie mity o narodzinach bogów i bogiń.
3. Antropogeniczne – opowiadające o powstaniu człowieka. Najbardziej znanym mitem antropogenicznym jest mit o Prometeuszu, tytanie, który tak pokochał ludzi, że był gotów dla nich cierpieć. W mitologii uważa się, że Prometeusz stworzył ludzi. Z tego mitu wywodzą się dwa pojęcia:
- Postawa prometejska – postawa humanitarna, pełna miłości do człowieka, gotowość poświęcenia się za niego.
- Bunt prometejski – bunt skierowany przeciwko największym świętościom.
4. Mity o odwiecznych marzeniach – o lataniu, nieśmiertelności, nadludzkiej sile, bohaterstwie.

Każdy mit posiada ukryte znaczenie, które oddziałuje na odbiorcę w szczególny sposób. Mity antyczne nabierały głębszego znaczenia w życiu społecznym: uczyły, wzbudzały nadzieje, pouczały ludzi, popierały określone działania i postawy.

Mity nowożytne są jedynie reinterpretacją mitów pierwotnych, gdyż w większości mitów nowożytnych znajdujemy podobieństwa z mitami starożytnymi. Rodziły się one w okresie działania nowych społeczeństw i poetów. Kościuszkę możemy porównać z Heraklesem, Napoleona z Prometeuszem, ogród Eden to natomiast Arkadia. Z mitów także wywodzą się stałe obrazy i motywy literackie. Powtarzający się obraz lub motyw to topos, a zbiór toposów nazywamy topiką. Przykładem toposu zaczerpniętego z mitów jest np. Amor przeszywający serce strzałą. Najpopularniejszymi w Polsce mitami nowożytnymi są mity narodowe.

Opisują one złotą wolność szlachecką, sarmatyzm, przedmurze chrześcijaństwa. Pokazywały one polskie wady, takie jak warcholstwo, sobiepaństwo, bohaterszczyzna, w śmieszny sposób, dlatego też są one lubiane. Myślenie mityczne oparte na zbiorowych emocjach także może występować w czasach nowożytnych, gdy pomija się fakty realne i historyczne, ponieważ mit powstaje poza realnością i historią. W ideologii faszystowskiej tworzono różne mity socjopolityczne, które miały oddziaływać na świadomość społeczną w sposób irracjonalny, np. mit o nadczłowieku, o wyższości rasy nordyckiej nad innymi rasami, o wodzu. Ten rodzaj mitów nie wiąże się z wierzeniami religijnymi, ale w ten sam sposób zmierza do kształtowania zachowań i przeświadczeń społecznych.

W dzisiejszych czasach, w XXI wieku, w którym prawie wszystko jest skomputeryzowane, a prace za ludzi wykonują maszyny, mało jest ludzi, którzy wyróżniają się bujną wyobraźnią lub po prostu jej nie ukazują. Każdy dzień jest dla większości społeczeństwa nudny, monotonny, taki jak poprzedni. Tak nie powinno być. Już nawet dzieci w przedszkolu uczone są, aby nie używać wyobraźni. Gdy wszystkie dzieci rysują np. słońce, drzewo, trawę, wychowawca oczekuje od nich, aby słońce było pomarańczowe albo żółte, drzewo miało brązowy pień, a trawa i liście były zielone. Zamiast namawiać dzieci do wykorzystania swej wyobraźni, już od najmłodszych lat uczy się je, aby nie myślały inaczej niż ich rówieśnicy. Dlatego też wydaje mi się, że mity są nam, ludziom XXI wieku, potrzebne. Za każdym razem, gdy czytam mitologię, odłączam się od reszty świata, przestaję myśleć o tym, co mnie dzisiaj i jutro czeka, tylko skupiam się na treści, wyobrażam sobie bohaterów. Mity to jednak nie tylko fantastyczne historie. Każdy mit chce nam przekazać coś mądrego.

Mity pokazują nam, że nasze wyobrażenia o harmonijnym charakterze świadomości antyku nie są zgodne z tym, co działo się naprawdę. Czytając mity, łatwo można zauważyć napięcie między sielanką a tragedią. Także elementem, dzięki któremu mity są tak popularne, jest życie bogów, które bardzo przypomina nam życie ludzi. Pomimo ich nadprzyrodzonych cech, mitologiczni bogowie nie różnią się prawie niczym od ludzi. Między nimi bez przerwy odbywały się spory, konflikty, kłótnie. Każdy z bogów chciał udowodnić, że jest najlepszy, podejmował się zadań, których nie był w stanie wykonać.

Według mnie ludzie wciąż potrzebują mitów, gdyż mają one w sobie tajemnice, które każdy człowiek chce poznać. Człowiek ma ciekawską naturę, lubi podglądać życie innych, o czym świadczy popularność programów typu "Big Brother" itp., nic więc dziwnego, że ludzi ciekawi, jak się żyło tysiące lat temu, podejrzeć zachowania bogów, nauczyć się czegoś od starszej cywilizacji... Pisarze antyczni nawet nie śnili pewnie o tym, że będą mieli tylu czytelników, że ich dzieła przetrwają wieki i będą inspiracją nowych dzieł. Mity posiadają pewną mistykę, która pozwoli im przetrwać do końca dziejów świata.