Rasy ludzkie

Rasa ludzka, systematyczna grupa w obrębie gatunku Homo sapiens (człowiek rozumny), jest wyróżniana na podstawie zespołu cech dziedzicznych, takich jak barwa skóry, oczu, włosów, kształt twarzy, sylwetka ciała oraz cechy fizjologiczne i biochemiczne (np. grupa krwi). Kryteria wyróżniania ras ludzkich oraz ich liczba są przedmiotem dyskusji i sporów w różnych szkołach antropologicznych.

W często stosowanym i bardzo popularnym, ale przez badaczy wielokrotnie krytykowanym podziale wyróżnia się rasy: białą, żółtą i czarną. Ten podział nie uwzględnia rzeczywistych związków w rodowodzie oraz różnic w obrębie poszczególnych grup ludzkich.

Biała odmiana człowieka (Europeidzi)

Termin "biała odmiana człowieka" został wprowadzony w 1798 roku przez G. Cuviera, który uznał za najważniejsze trzy ludzkie odmiany: białą (Europeidzi), żółtą (Mongoloidzi) oraz czarną (Negroidzi).

Główne cechy białej odmiany człowieka to:
- Ortognatyzm, polegający na lekkim wysunięciu kości twarzy do przodu
- Szerokie otwory oczne
- Różnorodne ubarwienie oczu
- Wąski nos
- Wyraźna bródka (wysunięta do przodu dolna część trzonu żuchwy)
- Obficie owłosione ciało
- Proste lub faliste włosy o owalnym przekroju, rosnące ukośnie
- Jasna skóra

Rasa biała ukształtowała się w klimacie, w którym było mało promieni słonecznych, a pogoda była często pochmurna i mglista.

Żółta odmiana człowieka (Mongoloidzi)

Żółta odmiana człowieka, znana również jako rasa mongoloidalna, obejmuje odmianę człowieka współczesnego zamieszkującego pierwotnie wschodnią, południowo-wschodnią i środkowowschodnią Azję, a także wyspy leżące poza kontynentem azjatyckim, takie jak Aleuty, Japonia czy Indonezja. W wyniku wędrówek rasa ta rozprzestrzeniła się w strefie arktycznej, na przykład wzdłuż północnych wybrzeży Ameryki Północnej, północno-wschodniej Syberii oraz wschodniej i zachodniej Grenlandii.

Cechy charakterystyczne żółtej odmiany człowieka to:
- Pigmentacja skóry od żółtawej po ciemnobrązową
- Czarne lub brązowe oczy z ukośną linią utworzoną przez specyficzny fałd skórny (tzw. fałda mongolska), łączący się z krawędzią górnej powieki
- Płaska twarz z wystającymi kośćmi policzkowymi
- Często występujący prognatyzm zębodołowy (wysunięcie ku przodowi kości twarzy w odcinku od podstawy nosa do krawędzi szczęki górnej)
- Czarne, proste, grube włosy o okrągłym przekroju, rosnące prosto, rzadko rozsiane na twarzy i ciele
- Dominująca grupa krwi B
- Niski wzrost (rzadko przekraczający 170 cm)

Żółta odmiana człowieka jest jedną z trzech odmian wyróżnionych przez G. Cuviera w 1798 roku (biała odmiana człowieka, czarna odmiana człowieka). Do żółtej odmiany człowieka zaliczano dawniej również Indian, których jednak ostatecznie uznano za odrębną rasę geograficzną.

Budowa ta wynika z przystosowania się tych ludzi do życia w trudnym i zimnym klimacie. Chociaż ludzie tej rasy żyją dziś we wszystkich strefach klimatycznych, prawdopodobnie rasa ta ukształtowała się jako wynik przystosowania do warunków panujących w Arktyce.

Czarna odmiana człowieka (Negroidzi)

Rasa czarna jest przystosowana do bytowania w klimacie gorącym i bardzo wilgotnym.

Charakterystyczne cechy czarnej odmiany człowieka to:
- Duże skupienie barwnika w skórze, nadającej jej barwę ciemnobrązową, nieraz prawie czarną, co stanowi ochronną barierę przed intensywnym promieniowaniem słonecznym
- Barwnik zawarty w skórze umożliwia wnikanie promieni do głębszych warstw organizmu
- Szeroki nos, co jest adaptacją do dobrze ogrzanego i wilgotnego powietrza typowego dla klimatu zwrotnikowego, które nie musi być podgrzewane w jamie nosowej

Zgodność i interakcje między rasami

Wszystkie odmiany mogą łączyć się w małżeństwa bez względu na kolor skóry oraz mieć dzieci. Interakcje między różnymi rasami ludzkimi przyczyniają się do genetycznej różnorodności gatunku Homo sapiens.

Podsumowanie

Warto zauważyć, że współczesna nauka antropologiczna podkreśla, iż tradycyjne podziały rasowe są uproszczone i nie oddają pełnej złożoności genetycznej ludzkiej różnorodności. Klasyfikacje rasowe oparte na cechach fizycznych są obecnie krytykowane za brak precyzji i naukowej podstawy, a wiele szkół antropologicznych dąży do bardziej zniuansowanego rozumienia różnorodności ludzkiej.