profil

Podstawowe terminy związane z fonetyką

poleca 75% 1458 głosów

Narządy mowy składają się z wielu elementów biorących udział w powstawaniu głosek, oto one:
płuca
tchawica i krtań
jama gardłowa
jama ustna
jama nosowa

W płucach znajduje się powietrze, które wydychamy. Przez tchawicę trafia ono do krtani, gdzie napotyka na wiązadła głosowe. Ich drgania spowodowane ruchem cząsteczek powietrza wywołują dźwięki. Ogromną rolę w procesie mówienie odgrywa także jama ustna, w skład której wchodzą: podniebienie miękkie i twarde, wargi, zęby, dziąsła i język. Ważna jest również jama nosowa.

Głoska – podstawowy dźwięk ludzkiej mowy, który można usłyszeć, inaczej to najmniejsza część wymówionego wyrazu:
samogłoski (głoski zgłoskotwórcze): a, ą, e, ę, i, o, u, (ó), y
spółgłoski: b, c, cz, ć, d, dz, dź, dż, f, g, h, j, k, l, ł, m, n, ń, p, r, s, sz, ś, t, w, z, ź, ż

• sylaba – jest to część wyrazu utworzona przez samogłoskę albo samogłoskę ze spółgłoską (lub spółgłoskami):
u-li-ca
ul
O-la
do-mek
pies
chrząszcz
bank

• sylaba otwarta – to sylaba zakończona samogłoską, (w języku polskim przeważają sylaby otwarte, a więc przy dzieleniu wyrazów granica zgłoski przypada po samogłosce, są oczywiście wyjątki):
kro- wa
ma- ki
ko- ty
ma- kie- ta

• sylaba zamknięta – kończy się spółgłoską:
koc
piór- nik
kos- mos

• alfabet – zbiór wszystkich liter danego języka z zachowaniem ustalonego porządku. Nasz polski alfabet wzorowany jest na alfabecie łacińskim:
a, ą, b, c, ć, d, e, ę, f, g, h, i, j, k, l, ł, m, n, ń, o, ó, p, r, s, ś, t, u, w, y, z, ź, ż

W języku polskim występują głoski, które składają się z dwóch liter. Są to tzw. dwuznaki:
cz, sz, dz, dź, dż, rz, ch

podłoga:
3 sylaby  pod-ło-ga ( lub po-dło-ga)
7 głosek  p-o-d-ł-o-g-a
7 liter      p-o-d-ł-o-g-a
Widać wyraźnie, że tu liczba głosek i liter pokrywa się.

przeszkoda:
3 sylaby  prze-szko-da
8 głosek  p-rz-e-sz-k-o-d-a
10 liter    p-r-z-e-s-z-k-o-d-a
Tu liczba liter i głosek jest różna, ponieważ piszemy dziesięć znaków, ale słyszymy osiem dźwięków.

zgrzyt:
1 sylaba  zgrzyt
5 głosek  z-g-rz-y-t
6 liter      z-g-r-z-y-t
Tu jest tylko jedna sylaba, bo pojawia się jedna samogłoska, a do tego różna ilość liter i głosek.

Sytuacja wygląda jeszcze inaczej, gdy w wyrazie występuje głoska i. Może ona odegrać dwojaką rolę:

i przed spółgłoską zmiękcza spółgłoskę poprzedzającą i jest samodzielną głoską:

gitara     g’-i-t-a-r-a (6 głosek)
g-i-t-a-r-a (6 liter)

piwnica    p’-i-w-n’-i-c-a (7 głosek)
p-i-w-n-i-c-a (7 liter)

firany      f’-i-r-a-n-y (6 głosek)
f-i-r-a-n-y (6 liter)

Karolina   K-a-r-o-l’-i-n-a (8 głosek)
K-a-r-o-l-i-n-a (8 liter)

i przed samogłoską nie jest samodzielną głoską; jedynie zmiękcza poprzedzającą spółgłoskę:

pies        p’-e-s (3 głoski)
p-i-e-s (4 litery)

wiosna    w’-o-s-n-a (5 głosek)
w-i-o-s-n-a (6 liter)

imieniny    i-m’-e-n’-i-n-y (7 głosek)
i-m-i-e-n-i-n-y (8 liter)

kawiarnia  k-a-w’-a-r-n’-a (7 głosek)
k-a-w-i-a-r-n-i-a (9 liter)

Te wyrazy zawierają głoski i, a także dwuznaki. Spójrzmy na ilość głosek i liter:

szczepienie    sz-cz-e-p’-e-n’-e (7 głosek)
s-z-c-z-e-p-i-e-n-i-e (11 liter)

trzęsienie       t-rz-ę-s’-e-n’-e (7 głosek)
t-r-z-ę-s-i-e-n-i-e (10 głosek)

niedźwiedzie    n’-e-dź-w’-e-dź-e (7 głosek)
n-i-e-d-ź-w-i-e-d-z-i-e (12 liter)

dźwięczny      dz’-w’-ę-cz-n-y (6 głosek)
d-ź-w-i-ę-c-z-n-y (9 liter)

Zapamiętaj

Zapamiętaj, że bez samogłoski nie można utworzyć sylaby. Jest to szczególnie ważne, gdy chcemy np. „przenieść” część wyrazu do następnej linijki.

Podoba się? Tak Nie

Materiał opracowany przez eksperta

Czas czytania: 3 minuty

Spis treści