Wymień kilka ważnych dokonań cywilizacji i kultury starożytnego Rzymu. 

Na terenie starożytnego państwa rzymskiego bardzo prężnie rozwijała się architektura, która podobnie jak inne dziedziny kultury była pod wpływami obcych wzorców. Początkowo były to wzorce etruskie, następnie greckie, a w okresie cesarstwa wzorce rzymskie połączone z hellenistycznymi. Dzięki nowym osiągnięciom technicznym architekci rzymscy prześcignęli greckich mistrzów sztuki budowlanej. Wśród budownictwa rzymskiego na uwagę zasługują :
bazyliki,
termy,
łuki triumfalne,
amfiteatry,
cyrki,
akwedukty,
drogi.

Już w VI wiek p. n. e została zainicjowana przez Tarkwiniusza Starego budowę najstarszego rzymskiego kanału (Cloaca Maxima), był to kanał ściekowy pomiędzy wzgórzami Eskwilinu, Wiminalu i Kwirynału. Po osuszeniu terenu przystąpiono do budowy miejsca, które znane jest do dziś i nosi nazwę Forum Romanum. Kanał ma długość około 600 m, wysokość prześwitu 4,20 m, a szerokość 3,20 m i jest czynny do dnia dzisiejszego. Początkowo był on otwarty, jednak prace modernizacyjne prowadzone w okresie urzędowania cenzora Kato Starszego doprowadziły do zakrycia go. Jako dowód szacunku dla tego działania mieszkańcy Rzymu ufundowali Katonowi statuetkę ustawioną w świątyni.

Wśród budowli użyteczności publicznej na uwagę zasługują budowane od II wieku p.n.e. termy (łac. thermae), czyli łaźnie. Budowle stanowiły ośrodki życia towarzyskiego, przebywający tam ludzi mieli możliwość nie tylko dokonania zabiegów higienicznych, ale również spotkania się z innymi ludźmi, porozmawiania, podyskutowania, a nawet poczytania najnowszych dzieł publicystów rzymskich i innych. Termy były najczęściej budowane na rozległych terenach, posiadały kompleksy sal przeznaczonych do różnych czynności np.: znajdowały się tam szatnie, baseny z ciepłą i zimną wodą, łaźnie (suche i parowe), sale masarzu i wypoczynku, a nawet salę do gry w piłkę i do ćwiczeń oraz biblioteki. Do najsłynniejszych term należały : Tytusa, Domicjana, Karakali, (początek III wieku ), czy w końcu Dioklecjana i Konstantyna. Łaźnie były dostępne za niewielka odpłatą, bądź zgoła bezpłatne.

Termy budowano również poza Rzymem np.: w Paryżu, czy Pompejach. W tym ostatnim wymienionym miejscu odkryto trzy kompleksy term miejskich. Najmniejsze tzw. Termy Rynkowe znajdowały się w pobliżu Forum, składały się z dwóch jednakowych struktur, z których jedna przeznaczona była dla kobiet, a druga dla mężczyzn. Sale ogrzewane były gorącym powietrzem krążącym pod posadzką i pomiędzy ściankami działowymi. Oprócz Term Rynkowych odkryto podczas wykopalisk także tzw. Termy Centralne oraz Termy Stabiańskie.

W II wieku p.n.e. architekci rzymscy opracowali technologię budowy kopuł, ten rodzaj wynalazku technicznego wykorzystano przy budowie tzw. bazyliki. Były to początkowo wielkie hale, w których mieściły się różne instytucje państwowe i urzędy miejskie, najczęściej sądowe. Wewnątrz budowla była poprzedzielana rzędami kolumn tworzącymi nawy.

W starożytnym Rzymie bazylika stała na rynku głównym, a na terenach podbitych przez Rzym budowano je w różnych, często również centralnych miejscach. Rozwój chrześcijaństwa spowodował, że bazyliki zaczęto przekształcać w kościoły, dodając kolejne elementy architektoniczne np.: drewniana więźbę dachową.

W starożytnym państwie rzymskim budowano też świeckie bazyliki jako budynki jedno lub wielonawowe na planie prostokąta odkryte lub nie, parterowe lub piętrowe, służące do celów administracji państwa lub handlu.

W okresie cesarstwa pojawiły się budowle związane bezpośrednio z osobami wielkich władców lub wodzów, były to tzw. łuki triumfalne. Pierwszym inspiratorem tego rodzaju budowli był August, który chcąc upamiętnić swoje zwycięstwo pod Akcjum wybudował rodzaj monumentalnej, wolnostojącej, bramy. Łuki triumfalne, posiadały konstrukcje jedno-, dwu- lub trójprzęsłowe, podtrzymywane filarami, w kształcie kolumny. Na górze budowli tworzono tzw. reliefy, czyli napisy wyjaśniające przyczynę powstania danego łuku, nieco wyżej umieszczano kwadrygę z posągiem osoby dla której wzniesiono łuk. Do dziś zachował się łuk triumfalny cesarza Konstantyna Wielkiego, wzniesiony w Rzymie w 316 roku naszej ery dla upamiętnienia zwycięstwa cesarza w wojnie domowej.

W starożytnym Rzymie, dokładnie w czasach Augusta powstawały pierwsze budowle zwane amfiteatrami (gr. teatr po obu stronach). Od około 72 roku do 80 naszej ery został wzniesiony zapoczątkowany przez cesarza Wespazjana z dynastii Flawiuszów. Amfiteatr nazwano Koloseum, od istniejącego w pobliżu wielkim posągu boga Słońca, często występuje też pod nazwą Amfiteatr Flawiuszów. Jest to (do dziś zachowała się we fragmentach) duża budowla w kształcie elipsy o długości 188 metrów i szerokości 156 metrów. W obwodzie budowla mierzy 524 metry, posiada 48,5 metrów wysokości z pojemną widownią, która mogła pomieścić od 45 do 90 tysięcy ludzi. Koloseum wybudowano z czterema galeriami komunikacyjnymi oraz areną z systemem podziemnych korytarzy, w których znajdowały się klatki z dzikimi zwierzętami oraz pochylnie i dźwigi umożliwiające przedostanie się zwierząt na arenę. Arena służyła do występów walki gladiatorów, a w okresie prześladowania chrześcijan była miejscem ich egzekucji. W Koloseum organizowano różne uroczystości religijne i państwowe, igrzyska a nawet pokazy historyczne. Budowla mieszcząca tak dużą ilość widzów świadczy nie tylko o zdolnościach inżynieryjnych Rzymian, ale również upodobaniach i sposobach spędzania wolnego czasu. W 445 roku Koloseum zostało uszkodzone przez trzęsienie ziemi, następnych zniszczeń dokonywali mieszkańcy Rzymy, którzy wywozili z amfiteatru materiały budowlane. W XVIII wieku (1744 rok) został umieszczony w amfiteatrze krzyż, a Benedykt XIV (1675 – 1758) odprawił tam pierwszą drogę krzyżową.

Rzymskim wynalazkiem architektonicznym był cyrk (łac. cirrus – krąg), czyli rodzaj budowli, w której mieściła się owalna arena, służąca do organizacji wyścigów rydwanów konnych. Cyrk był podłużną budowlą, ozdobioną posągami, ołtarzami i obeliskami.

W Rzymie, pomiędzy Palatynem, a Awentynem w naturalnym zagłębieniu wybudowano monumentalny obiekt o nazwie Cyrk Wielki (Circus Maximus), po którym do dziś pozostały jedynie usypiska świadczące o jego rozmiarach. Tor wyścigowy liczył 800 metrów i miał szerokość 80 metrów, mógł pomieścić około 250 tysięcy widzów. Cyrki i organizowane w nich igrzyska spełniały ważną rolę w polityce Cesarstwa, odwracając uwagę ludu od rzeczywistych problemów politycznych, czy społecznych. W starożytnym Rzymie funkcjonował również teatr, budowany na wzór grecki.

W I wiek naszej ery – budowano liczne akwedukty, czyli wodociągi dostarczające wodę do miast rzymskich. Konstrukcja tego typu budowli miała często formę dwupiętrową, gdzie górą biegły rury rozprowadzające wodę, a dołem odbywał się ruch pieszy i kołowy. Rzymianie znali też sztukę budowania arkadowych (w kształcie łuku) mostów, (taka konstrukcja zwiększała jego wytrzymałość), pod nadzorem inżynierów drążono w skałach tunele.

Od II wiek p.n.e. Rzymianie znali sposób wytwarzania cementu i wypalania cegieł, pomogło im to znacznie do budowy dróg oraz akweduktów. Znana jest do dziś najstarsza droga rzymska, pochodząca z 312 roku p.n.e. tzw. Via Appia, budowana na polecenie cenzora Klaudiusza Appiusza Cekusa. Początkowo przechodziła z Rzymu do Kapui, następnie przedłużono ją do Brundisium, do dziś zadziwia trwałością nawierzchni. Rzymianie budowali drogi możliwie prosto, oznaczając je za pomocną drogowskazów i kamieni milowych. Przy drogach budowano stancję, jako rodzaj hoteli z miejscami noclegowymi, jadłodajnią, a nawet kuźnią, stajnia oraz kaplicą. Nad porządkiem na drogach czuwały specjalne służby drogowe. Wydawano mapy drogowe, na których oznaczano odległości i miejsca noclegowe. Na Forum Rzymu w I wieku naszej ery postawiono „złoty kamień milowy”, który miał symbolizować początek wszystkich dróg. Prawdopodobnie od niego utrwaliło się powiedzenie : „Wszystkie drogi prowadzą do Rzymu”. W 109 roku naszej ery z rozkazu Trajana powstała Via Traiana, którą można było dojść do Bari. Z kolei w kierunku północnym, do Rimini prowadziła Via Flaminia, pochodząca z 220 p.n.e. Ważnym szlakiem z Brundisium do Grecji i Bizancjum była Via Egnatia. W stronę Hiszpanii od Rodanu ciągnęła się Via Dominia.

Schemat budowanej przez Rzymian drogi był następujący : najpierw budowano fundament, następnie sypano warstwę kamieni złączonych zaprawą, kolejno warstwę piasku, dopiero na koniec kładziono kamienna nawierzchnię. W okresie rozwoju Cesarstwa Rzymskiego poszerzyła się sieć dróg bitych na terenach prowincji rzymskich, łączących je ze stolicą, historycy oceniają, że w tym czasie było już około 380 tysięcy kilometrów dróg, w tym 80 tysięcy utwardzonych. Rozbudowana sieć dróg służyła zarówno celom wojskowym i militarnym jak i handlowym, czy administracyjnym. Po drogach rzymskich przejeżdżały również pojazdy pocztowe. Drogi łączyły również ze sobą miasta, ośrodki targowe, jednoczyły kulturowo tereny położone wzdłuż nich.

Poważnym osiągnięciem sztuki architektonicznej Rzymian jest budowa w 122 roku naszej ery zwartego ciągu umocnień w Brytanii zwana wałem Hadriana (cesarz 76 – 138), posiada on około 115 km długości. Innym ciekawym obiektem architektonicznym jest wzniesiony przez Marka Agrypę, następnie przebudowany przez cesarza Hadriana Panteon. Była to budowla poświęcona siedmiu głównym bogom rzymskim, dzięki Hadrianowi składała się z kolumnowego portyku, przedsionka i okrągłej celli, zwieńczony kopułą zakończoną otworem, oculus dzięki któremu do wewnątrz wpadało więcej światła. Budowla była wzniesiona na planie koła, o średnicy 43,30 metrów.


źródło: na6.pl

Osiągnięcia Cywiliazycyjne w Starożytnym Rzymie.


Rzym był państwem bardzo dobrze rozwiniętym cywilizacyjnie. Do tych zdobyczy, kultury które najlepiej się rozwinęły zaliczamy:

 Filozofię,
 Literaturę,
 Religię,
 Sztukę,
 Budownictwo,
 Retorykę,
 Historiografię,
 Naukę,

Na przełomie III i II w. toczyła się zacięta walka między stronnikami starorzymskich oby-czajów a zwolennikami żywiołowo przenikającej do Italii kultury greckiej. Aczkolwiek wpływ jej nie objął początkowo całego społeczeństwa rzymskiego, to jednak jej znaczenie w kołach rzymskiej arystokracji stale wzrastało.

Jako najważniejsze osiągnięcie arystokracji uznałem Filozofię, dlatego najpierw opiszę jej historię.
Wprawdzie Rzymianom starej daty odpowiadał bardziej system filozofii stoickiej, która pod-kreślała rolę obywatela w stosunku do państwa, jednak w okresie wojen domowych ideał filo-zofii epikurejskiej, życia wolnego od obowiązków, znalazł wielu zwolenników. Zalety tej filozofii opiewał jeden z najwybitniejszych poetów rzymskich, Tytus Lukrecjusz Karus.
W poemacie „O naturze wszechrzeczy” dał on obraz filozofii, która miała człowiekowi znu-żonemu współczesnością ukazać szczęśliwsze perspektywy, wolność od strachu, od zabobo-nu. Jednakże poza tym jednym wyjątkiem Rzymianie nie stworzyli żadnego oryginalnego systemu filozoficznego, ograniczając się do uzgodnienia różnych poglądów zapożyczonych z istniejących szkół filozoficznych i przyjęcia z nich tylko tych, które wydawały się im naj-słuszniejsze. Kierunek ten zwał się eklektyzmem, a jego najwybitniejszym reprezentantem był Cyceron, słynny mówca i teoretyk wymowy.
Najbardziej znanymi filozofistami byli: Lucjusz Anneusz Seneka, Epiktet, Dion z Prusy i Ma-rek Aureliusz.


Drugim lecz nie mniej ważnym osiągnięciem cywilizacyjnym była Literatura.

Zajęci nieustannymi wojnami Rzymianie nie zwracali większej uwagi na pisarstwo. Jedynie dla potrzeb kultowych powstały pieśni (carmina) i litanie na cześć bogów (indigitamenta). Jednak pod wpływem Greków sytuacja ta zaczęła ulegać zmianie. Pierwsi twórcy z pocho-dzenia nie byli Rzymianami. Pierwszym pisarzem był Andronikus, który przetłumaczył „Odyseję” na język łaciński. Jego dziełem były również przetłumaczone greckie komedie i tragedie. Dzięki niemu pisarstwem zainteresowali się dwaj pisarze: Newiusz, który w III w. napisał poemat o pierwszej wojnie punickiej. I Enniusz autor pierwszej epopei narodowej pt. „Roczniki (Annales)”.
Rzymianie chcieli udowodnić wyższość nad Grekami nie tylko militarną ale i kulturową. Zmusiło to paru prozaików do zainteresowania się literaturą. Głównym reprezentantem pro-zaików był Marek Porcjusz Katon czynny również na arenie politycznej. Był on autorem kil-ku dzieł o charakterze praktycznym, bardziej odpowiadającym rzymskiemu sposobowi my-ślenia. Katon, świetny rolnik, w dziele „De agri cultura (O uprawie roli), najstarszym zacho-wanym dokumencie prozy łacińskiej, podał metody najkorzystniejszej uprawy roli w średnim majątku ziemskim.
Dzięki zamiłowaniu do igrzysk przejętych od Etrusków rozbudziła się twórczość sceniczna wzorowana początkowo na literaturze greckiej. Najczęszczą formą na jakiej wzorowali się Rzymianie była komedia, która została wzniesiona na wyżyny przez Tytusa Makcjusza Plau-ta. Przerabiał on komedie greckie dodając im zabarwień realiów Rzymskich. Z drugiej strony bujnie rozwijał się tragizm. Na uznanie zasługują tu poeci tacy jak: Enniusz, Marek Pakwiusz i Luciusz Akcjusz. W swoich sztukach opracowywali oni nie tylko tematy rodzime lecz czer-pali również wzory z twórczości greckiej.


Następnie chciałbym przedstawić Religię.

W II wieku religia rzymska uległa daleko idącej hellenizacji; panteon bogów olimpijskich przeszczepiony został na teren Rzymu, a bogów rzymskich utożsamiono z greckimi. Jednak w życiu publicznym, dawne kulty i obrzędy zostały zachowane. Oprócz oficjalnych kultów bo-gów uznawanych przez państwo do Rzymu trafiały również kulty propagandowe np. boga Dionizosa. Dużą popularnością wśród niewolników cieszył się kult małoazjatyckiej Kybeli, zwanej też Wielką Macierzą Bogów. Italia przeżyła prawdziwą inwazję kultów wschodnich o charakterze orgiastycznym.


Kolejnym osiągnięciem była Sztuka.

Dziedzina sztuki jest bardzo rozległa. Jednak wszystkie jej pierwiastki uległy całkowitej zmianie w III w. w Rzymie. Przedstawię najpierw Rzeźbę i Malarstwo.

W świątyniach rzymskich od początku republiki umieszczano posągi bogów, dzieła mistrzów etruskich. Wiele posągów znajdujących się w Rzymie zostało przywiezionych z Grecji, Sy-cylii czy Wschodu hellenistycznego gdzie zostały zrabowane. Duży wpływ na piętno tej twórczości miały cechy społeczeństwa rzymskiego, które odznaczały się realizmem. Przeja-wiał się on zwłaszcza w rzeźbach postaci, które miały charakterystyczne rysy twarzy. Poboż-ność nie pozwalała Rzymianom na przedstawienie bogów czy urzędników - reprezentantów ludu – nago.
Rozwinęło się również malarstwo, głównie dekoracyjne. Posługiwało się on głównie moty-wami historycznymi, o czym świadczą np. malowidła z III w. znalezione w grobowcu na Eskwilinie. Dzięki następującej rozbudowie Rzymu pobudzona została twórczość artystyczna zwłaszcza rzeźbiarstwo, które osiągnęło poziom dorównujący sztuce greckiej. Wszystko było ozdabiane rzeźbami: rynki, place a nawet monumentalne budowle. Za to w malarstwie prze-jawiał się motyw roślinności.
Na uwagę zasługuje również rzemiosło wykonywane w szlachetnych kamieniach. Najsłyn-niejszym rzemiosłem była gemma Augustea, przedstawiająca Augusta z rodziną. W Rzymie nie brak tez wysoce artystycznych naczyń ze srebra, np. ze skarbu z Boskoreale pod Pompeją, czy nawet naczyń glinianych dorównujących wazom greckim, np. z Arrrecjum w Etrurii.


Dalej mamy budownictwo.

Dzięki stałemu napływowi bogactw do Rzymu i zapoznaniu się z architekturą hellenistyczną rozwinęło się budownictwo w Italii. Sam Rzym ze swoimi drewnianymi domami nie mógł się równać z architekturą hellenistyczną. Dopiero w III w. zaczęto budować murowane budynki. Nowe budownictwo w Rzymie zaczęło się rozbudowywać koło Forum gdzie toczyło się życie publiczne mieszkańców Rzymu. Od końca III w. zaczęto również wznosić budynki publiczne takie jak: wielki cyrk Flaminiusza i okazałe kryte hale (curiae) przeznaczone na zebrania są-dowe i różne posiedzenia. Rozwinęły się także sieci dróg. Nigdzie indziej niebyły one budo-wane na taką skalę. Ponieważ wzrastało zapotrzebowanie na wodę rozwinęła się sieć wodo-ciągów. Oprócz Rzymu gdzie powstawały piękne budowle takie jak: świątynia Jowisza czy pierwszy kamienny teatr wzniesiony przez Pompejusza. Poza nim też wzrosło zainteresowa-nie nową architekturą.
Rzymianie przejęli wiele dobrych osiągnięć architektonicznych od Wschodu. Głównie były to materiały budowlane takie jak: zaprawa murarska czy cegła.


Następnym z kolei osiągnięciem jest Retoryka

Rozwój retoryki w Rzymie wywołany był tak samo jak w Atenach przez stosunki cechujące miasto-państwo. Retoryka potrzebna była mówcom w senacie, na forum, na zebraniach czy w sądzie, dlatego była on obowiązkowa składnią wychowania rzymskiego. Do wyżyn kunsztu wzniósł wymowę Kwintus Hortensjusz Hortalus, ale wszystkich mówców usunął w cień Ma-rek Tulisz Cyceron. Czynny jako adwokat, później zaangażowany politycznie po stronie obo-zu senatu, wywarł Cyceron ogromny wpływ na umysłowość społeczeństwa rzymskiego u schyłku republiki. On to zapoznał Rzymian z dorobkiem filozoficznym Greków, publikując liczne traktaty z tego zakresu, np. Rozmowy tuskulańskie, O najwyższym dobru i złu. Szcze-gólną zasługą Cycerona było takie wydoskonalenie prozy łacińskiej, że według opinii staro-żytnych słowa nawet do nich nie można by dodać. Jednakże retoryka była prawdziwą tylko w okresie wczesnego cesarstwa. Później stała się ona sztuczna. Przed wystąpieniem cała prze-mowa była przygotowywana dla popisu jednego z mówców.


Przedostatnim osiągnięciem jest Historiografia.

Historiografia rzymska zaczęła się formować dopiero z końcem III w. p.n.e., kiedy Rzym po zwycięskich zapasach z Kartaginą stał się potęgą śródziemnomorską. Wcześniej istniały tylko krótkie zapiski pisane przez kapłanów. Pierwsze pisma powstawały w języku Greckim. Do-piero w II wieku pod wpływem wiary we własną potęgę i budzącej się samo wiedzy rzymia-nie zaczęli pisać po łacinie. Pisarzami, którzy zapoczątkowali tą najstarszą literaturę byli dwaj panowie: Fabiusz Piktor i Markus Porcjusz Katon („Orgines”). Niestety w późniejszym okre-sie historycy piszący swe dzieła bardzo często odbiegali od prawdy dla wywyższenia Rzymu. Jednak starali się Oni zabarwiać swe dzieła elementami retorycznymi aby zainteresować to-kiem opowiadania czytelników.
Historykiem, który miał największą pozycję wśród pisarzy był Tytus Liwiusz pochodzący z Padwy. Jego dzieło pt. „Dzieje od założenia miasta Rzymu” („Ab urbe condita”), jest uzna-wane za klasyczny twór retorycznej prozy rzymskiej. Drugą osobą, która zasłynęła w tej dzie-dzinie pisarstwa był sam Cezar. Jego dwa dzieła („O wojnie galickiej” i „O wojnie domo-wej”) nie mają sobie równych ani w historiografii greckiej, ani rzymskiej.


Na końcu chciałbym opisać Naukę.

Wraz z pogłębieniem wiedzy na świat coraz większe znaczenie zyskiwała w Rzymie nauka. Uprawiano ją jednak wyłącznie w celach praktycznych, zgodnie z zasadniczą postawą Rzy-mian, podporządkowując ją potrzebą rzymskiego życia. I tak matematyka stała się nauką po-mocną w miernictwie czy architekturze, geografia miała wyłącznie charakter opisowy, astro-nomia służyła do uporządkowania kalendarza. Szczególnie rozwinęły się badania nad staro-żytnościami rzymskimi. Człowiekiem, który położył największe zasługi w tej dziedzinie, był Marek Terencjusz Warron. Napisał on encyklopedie obejmującą gramatykę, retorykę, mate-matykę, astrologię, muzykę, medycynę, zatytułowaną: Disciplinarum libri IX (Dziewięć ksiąg nauk).
Wzrost dobrobytu i długotrwały pokój spowodował rozwój oświaty z głównymi ośrodkami w miastach. Jedynie bowiem tutaj istniały prywatne szkoły, w których pobierała naukę młodzież średnio zamożna, gdyż tylko bogaci mogli sobie pozwolić na posiadanie do-mowego nauczyciela. Poza elementami, tj. nauką czytania, pisania i rachowania, przyswajała sobie w nich młodzież znajomość najwybitniejszych dzieł autorów łacińskich i greckich, po-etów i prozaików, nadto nabywała wiadomości z innych dyscyplin, z matematyki, astronomii i geografii. Natomiast retoryki dorastająca młodzież uczyła się na wyższych uczelniach.
Przedstawione prze zemnie osiągnięcia cywilizacyjne odegrały ważną rolę w rozwoju kultury europejskiej.