Nazwij związki wyrazowe ( zgody, rządu i przynależności) w występujących zdaniach:
1. Nowy film Spielberga wywarł
na mnie wielkie wrażenie.
2. Z zapartym tchem oglądaliśmy film o życiu wybitnego sportowca.
3. Film Kanal opowiada o tragicznych losach Polaków w czasie drugiej wojny światowej.
4. W filmie zastosowano rewelacyjne efekty specjalne.
5. Na planie filmu Pan Tadeusz spotkali się najwybitniejsi polscy aktorzy.
100 pkt za rozwiązanie + 50 pkt za najlepsze rozwiązanie -
11.12.2016 (17:16)
- przydatność:
45% - głosów: 36
2. Z zapartym tchem oglądaliśmy film o życiu wybitnego sportowca.
3. Film Kanal opowiada o tragicznych losach Polaków w czasie drugiej wojny światowej.
4. W filmie zastosowano rewelacyjne efekty specjalne.
5. Na planie filmu Pan Tadeusz spotkali się najwybitniejsi polscy aktorzy.
MarcelPl177 rozwiązanych zadań
MarcelPl
11.12.2016 (18:52)
Taki coś?
Związki wyrazowe, czyli wyrazy łączące się w stosunku podrzędnym: zgody, rządu i przynależności
• związek zgody – zachodzi wówczas, gdy wyraz określany (nadrzędny) i określający (podrzędny) występują w tej samej formie gramatycznej (ten sam przypadek, liczba, rodzaj); wyrazy „zgadzają się” ze sobą do tego stopnia, że np. przy odmianie przez przypadki, oba wyrazy zmieniają swoją formę, czyli jeden dostosowuje się do drugiego.
pytanie liczba pojedyncza liczba mnoga
wyraz
podrzędny wyraz
nadrzędny wyraz
podrzędny wyraz
nadrzędny
M. kto? co? czarne kociątko czarne kociątka
D. kogo? czego? czarnego kociątka czarnych kociątek
C. komu? czemu? czarnemu kociątku czarnym kociątkom
B. kogo? co? czarne kociątko czarne kociątka
N. z kim? z czym? z czarnym kociątkiem z czarnymi kociątkami
Ms. o kim? o czym? o czarnym kociątku o czarnych kociątkach
W. o! o czarne kociątko! o czarne kociątka!
W związku zgody łączą się zawsze: Przykłady
– rzeczownik i czasownik
(podmiot i orzeczenie) Deszcz padał.
Żołnierze maszerowali.
– przymiotnik i rzeczownik ładna dziewczyna
długie włosy
– zaimek przymiotny i rzeczownik mój długopis
inny człowiek
– liczebnik i rzeczownik piąty tydzień
dwoje drzwi
– imiesłów przymiotnikowy czynny i rzeczownik kwitnące drzewo
krzyczące kobiety
– imiesłów przymiotnikowy bierny i rzeczownik napisany list
przyszyte guziki
– rzeczownik z rzeczownikiem góry Atlas
człowiek maszyna
• związek rządu – w takim połączeniu wyraz nadrzędny narzuca wyrazowi podrzędnemu formę gramatyczną, nie ma zgodności przypadka.
pytanie liczba pojedyncza liczba mnoga
wyraz
nadrzędny wyraz
podrzędny wyraz
nadrzędny wyraz
podrzędny
M. kto? co? zeszyt ucznia zeszyty uczniów
D. kogo? czego? zeszytu ucznia zeszytów uczniów
C. komu? czemu? zeszytowi ucznia zeszytom uczniów
B. kogo? co? zeszyt ucznia zeszyty uczniów
N. z kim? z czym? z zeszytem ucznia z zeszytami uczniów
Ms. o kim? o czym? o zeszycie ucznia o zeszytach uczniów
W. o! o zeszycie ucznia! o zeszyty uczniów!
Ta odmiana pokazuje, że wyraz podrzędny nie zmienia swojej formy.
W związku rządu łączą się zawsze: Przykłady
– czasownik i rzeczownik
(orzeczenie) (dopełnienie) Czytam (co? ) książkę.
Odwiedził (kogo? ) babcię.
– czasownik i wyrażenie przyimkowe
(orzeczenie) (dopełnienie) Opowiadał (o czym? ) o wakacjach.
Kłóciła się (z kim? ) z sąsiadką.
– rzeczownik i rzeczownik lalka (kogo? ) siostry
skóra (czego? ) krokodyla
– rzeczownik i wyrażenie przyimkowe sok (z czego? ) z porzeczek
rodzynki (w czym? ) w czekoladzie
– przymiotnik i rzeczownik wart (czego? ) uwagi
godny (czego? ) polecenia
• związek przynależności – w tego rodzaju połączeniach pojawiają się pytania jak o przysłówek:
jak?, gdzie?, kiedy?, po co?
W związku przynależności łączą się: Przykłady
czasownik i różne części mowy
(orzeczenie) (w funkcji okolicznika):
– przysłówek Czytam (jak? ) biegle.
– zaimek przysłowny Mieszkają (gdzie? ) blisko.
– imiesłów przysłówkowy współczesny Golił się (jak? ) nucąc.
– wyrażenie przyimkowe Szedł (jak? ) na skróty.
Leżał (gdzie? ) na stole.
– bezokolicznik Wpadła (po co? ) pożegnać się.
Wyraz podrzędny jest zazwyczaj nieodmienny.
Zapamiętaj
Zapamiętaj, że między wyrazem nadrzędnym a podrzędnym można postawić pytania przypadków zależnych.
Czy takie coś?
1. W zdaniu: „Uczniowie postanowili urządzić dyskotekę walentynkową.” związek główny tworzą wyrazy:
A. dyskotekę walentynkową
B. postanowili urządzić
C. urządzić dyskotekę
D. uczniowie postanowili.
Odp. ……………………………
2. Wskaż punkt, w którym zapisane zostały tylko związki przynależności.
A. pięć rowerów, kwitnące drzewa, widzę Janka, szedł płacząc
B. oglądam film, pojadę jutro, Anka śpi, moimi kasetami
C. szedł powoli, biegała szybko, spał spokojnie, poszedł do kina
D. rzeka Wisła, mama ugotowała, schody z marmuru, godny zaufania
Odp. ……………………………
3. W którym zdaniu występuje wyraz niewchodzący w skład żadnego związku wyrazowego?
A. Piotr interesuje się muzyką klasyczną.
B. Na szczęście, pociąg do Bydgoszczy odjechał punktualnie.
C. Julka czyta książki Musierowicz.
D. Bob Budowniczy jest ulubieńcem mojej młodszej siostry.
Odp. ……………………………
4. Które z poniższych zdań jest prawdziwe?
A. W związku rządu wyraz nadrzędny i podrzędny muszą zgadzać się ze sobą pod względem przypadka, liczby i rodzaju.
B. Związkiem głównym w zdaniu jest związek zgody, a związki rządu i przynależności to związki poboczne.
C. Związkiem głównym w zdaniu jest zwykle związek rządu.
D. Związkiem głównym w zdaniu jest zwykle związek przynależności.
Odp. ……………………………
5. I. Do każdego rzeczownika po lewej stronie dopasuj odpowiedni przymiotnik z prawej strony (możesz zmienić rodzaj przymiotnika).
A. ……………………………. koń, …………………………….ślad, …………………………….robota, …………………………….armia silny, trwały, solidny, potężny
B. …………………………….sos, …………………………….zupa, …………………………….mleko, …………………………….roztwór skondensowany, stężony, zawiesisty, gęsty
C. …………………………….uliczka, ……………………………. kolacja, …………………………….dziewczynka skromny, cichy, nieśmiały,
D. …………………………….mowa, …………………………….ciało, …………………………….ręce, …………………………….materiał sztywny, zgrabiały, bezwładny, drętwy
II. Teraz do każdego czasownika dobierz odpowiedni przysłówek:
A. …………………………….skakać, …………………………….czytać, …………………………….manipulować zręcznie, biegle, płynnie, mówić zwinnie
B. …………………………….trwać, …………………………….domagać się, …………………………….pracować niewzruszenie, uporczywie, starać się wytrwale, usilnie
6. W poniższym zdaniu określ związki wyrazowe
Marcin od dawna marzył o wakacjach nad morzem.
A. Marcin marzył (podmiot + orzeczenie) – ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
B. marzył od dawna (orzeczenie + okolicznik) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
C. marzył o wakacjach (orzeczenie + dopełnienie) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
D. wakacjach nad morzem – związek przynależności ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
7. Który ze związków jest:
A. związkiem zgody ………………………………………
B. związkiem przynależności ………………………….
a) świat zwierząt, b) zamknął drzwi, c) dom dziecka, d) dziecięce lata, e) talerz zupy, f) poszedł tam
4. Jakie to związki składniowe?
A. związek zgody ………………………………………..
B. związek rządu …………………………………………
C. związek przynależności ……………………………
a) chatka Kubusia ……….. b) kroczący wielbłąd ………… c) kłamiemy rodzicom …………..
d) biedna myszka ………… e) puszka sardynek …………… f) biegnę tam ……………………..
9. Podkreśl prawidłowe określenie: „karząca ręka” to:
a) związek zgody,
b) związek przynależności
c) związek rządu
Odp. …………………………
Związki wyrazów w zdaniu TEST – odpowiedzi
1. D.;
2. C.,
3. B.,
4. B.,
5. I. A. koń – silny, ślad – trwały, robota – solidna, armia – potężna; B. sos – gęsty, zupa – zawiesista, mleko – skondensowane, roztwór – stężony; C. uliczka – cicha, kolacja – skromna, dziewczynka – nieśmiała, stateczek – niepozorny; D. mowa – drętwa, ciało – bezwładne, ręce – zgrabiałe, materiał – sztywny.
II. A. skakać – zwinnie, czytać – płynnie, manipulować – zręcznie, mówić – biegle; B. trwać – niewzruszenie, domagać się – uporczywie, pracować – wytrwale, starać się – usilnie.
6.
A. Marcin marzył (podmiot + orzeczenie) – związek zgody
B. marzył od dawna (orzeczenie + okolicznik) – związek przynależności
C. marzył o wakacjach (orzeczenie + dopełnienie) – związek rządu
D. wakacjach nad morzem – związek przynależności
7. A. d); B. f);
8. A. b), d); B. a), c), e); C. f);
9. a)
Związki wyrazowe, czyli wyrazy łączące się w stosunku podrzędnym: zgody, rządu i przynależności
• związek zgody – zachodzi wówczas, gdy wyraz określany (nadrzędny) i określający (podrzędny) występują w tej samej formie gramatycznej (ten sam przypadek, liczba, rodzaj); wyrazy „zgadzają się” ze sobą do tego stopnia, że np. przy odmianie przez przypadki, oba wyrazy zmieniają swoją formę, czyli jeden dostosowuje się do drugiego.
pytanie liczba pojedyncza liczba mnoga
wyraz
podrzędny wyraz
nadrzędny wyraz
podrzędny wyraz
nadrzędny
M. kto? co? czarne kociątko czarne kociątka
D. kogo? czego? czarnego kociątka czarnych kociątek
C. komu? czemu? czarnemu kociątku czarnym kociątkom
B. kogo? co? czarne kociątko czarne kociątka
N. z kim? z czym? z czarnym kociątkiem z czarnymi kociątkami
Ms. o kim? o czym? o czarnym kociątku o czarnych kociątkach
W. o! o czarne kociątko! o czarne kociątka!
W związku zgody łączą się zawsze: Przykłady
– rzeczownik i czasownik
(podmiot i orzeczenie) Deszcz padał.
Żołnierze maszerowali.
– przymiotnik i rzeczownik ładna dziewczyna
długie włosy
– zaimek przymiotny i rzeczownik mój długopis
inny człowiek
– liczebnik i rzeczownik piąty tydzień
dwoje drzwi
– imiesłów przymiotnikowy czynny i rzeczownik kwitnące drzewo
krzyczące kobiety
– imiesłów przymiotnikowy bierny i rzeczownik napisany list
przyszyte guziki
– rzeczownik z rzeczownikiem góry Atlas
człowiek maszyna
• związek rządu – w takim połączeniu wyraz nadrzędny narzuca wyrazowi podrzędnemu formę gramatyczną, nie ma zgodności przypadka.
pytanie liczba pojedyncza liczba mnoga
wyraz
nadrzędny wyraz
podrzędny wyraz
nadrzędny wyraz
podrzędny
M. kto? co? zeszyt ucznia zeszyty uczniów
D. kogo? czego? zeszytu ucznia zeszytów uczniów
C. komu? czemu? zeszytowi ucznia zeszytom uczniów
B. kogo? co? zeszyt ucznia zeszyty uczniów
N. z kim? z czym? z zeszytem ucznia z zeszytami uczniów
Ms. o kim? o czym? o zeszycie ucznia o zeszytach uczniów
W. o! o zeszycie ucznia! o zeszyty uczniów!
Ta odmiana pokazuje, że wyraz podrzędny nie zmienia swojej formy.
W związku rządu łączą się zawsze: Przykłady
– czasownik i rzeczownik
(orzeczenie) (dopełnienie) Czytam (co? ) książkę.
Odwiedził (kogo? ) babcię.
– czasownik i wyrażenie przyimkowe
(orzeczenie) (dopełnienie) Opowiadał (o czym? ) o wakacjach.
Kłóciła się (z kim? ) z sąsiadką.
– rzeczownik i rzeczownik lalka (kogo? ) siostry
skóra (czego? ) krokodyla
– rzeczownik i wyrażenie przyimkowe sok (z czego? ) z porzeczek
rodzynki (w czym? ) w czekoladzie
– przymiotnik i rzeczownik wart (czego? ) uwagi
godny (czego? ) polecenia
• związek przynależności – w tego rodzaju połączeniach pojawiają się pytania jak o przysłówek:
jak?, gdzie?, kiedy?, po co?
W związku przynależności łączą się: Przykłady
czasownik i różne części mowy
(orzeczenie) (w funkcji okolicznika):
– przysłówek Czytam (jak? ) biegle.
– zaimek przysłowny Mieszkają (gdzie? ) blisko.
– imiesłów przysłówkowy współczesny Golił się (jak? ) nucąc.
– wyrażenie przyimkowe Szedł (jak? ) na skróty.
Leżał (gdzie? ) na stole.
– bezokolicznik Wpadła (po co? ) pożegnać się.
Wyraz podrzędny jest zazwyczaj nieodmienny.
Zapamiętaj
Zapamiętaj, że między wyrazem nadrzędnym a podrzędnym można postawić pytania przypadków zależnych.
Czy takie coś?
1. W zdaniu: „Uczniowie postanowili urządzić dyskotekę walentynkową.” związek główny tworzą wyrazy:
A. dyskotekę walentynkową
B. postanowili urządzić
C. urządzić dyskotekę
D. uczniowie postanowili.
Odp. ……………………………
2. Wskaż punkt, w którym zapisane zostały tylko związki przynależności.
A. pięć rowerów, kwitnące drzewa, widzę Janka, szedł płacząc
B. oglądam film, pojadę jutro, Anka śpi, moimi kasetami
C. szedł powoli, biegała szybko, spał spokojnie, poszedł do kina
D. rzeka Wisła, mama ugotowała, schody z marmuru, godny zaufania
Odp. ……………………………
3. W którym zdaniu występuje wyraz niewchodzący w skład żadnego związku wyrazowego?
A. Piotr interesuje się muzyką klasyczną.
B. Na szczęście, pociąg do Bydgoszczy odjechał punktualnie.
C. Julka czyta książki Musierowicz.
D. Bob Budowniczy jest ulubieńcem mojej młodszej siostry.
Odp. ……………………………
4. Które z poniższych zdań jest prawdziwe?
A. W związku rządu wyraz nadrzędny i podrzędny muszą zgadzać się ze sobą pod względem przypadka, liczby i rodzaju.
B. Związkiem głównym w zdaniu jest związek zgody, a związki rządu i przynależności to związki poboczne.
C. Związkiem głównym w zdaniu jest zwykle związek rządu.
D. Związkiem głównym w zdaniu jest zwykle związek przynależności.
Odp. ……………………………
5. I. Do każdego rzeczownika po lewej stronie dopasuj odpowiedni przymiotnik z prawej strony (możesz zmienić rodzaj przymiotnika).
A. ……………………………. koń, …………………………….ślad, …………………………….robota, …………………………….armia silny, trwały, solidny, potężny
B. …………………………….sos, …………………………….zupa, …………………………….mleko, …………………………….roztwór skondensowany, stężony, zawiesisty, gęsty
C. …………………………….uliczka, ……………………………. kolacja, …………………………….dziewczynka skromny, cichy, nieśmiały,
D. …………………………….mowa, …………………………….ciało, …………………………….ręce, …………………………….materiał sztywny, zgrabiały, bezwładny, drętwy
II. Teraz do każdego czasownika dobierz odpowiedni przysłówek:
A. …………………………….skakać, …………………………….czytać, …………………………….manipulować zręcznie, biegle, płynnie, mówić zwinnie
B. …………………………….trwać, …………………………….domagać się, …………………………….pracować niewzruszenie, uporczywie, starać się wytrwale, usilnie
6. W poniższym zdaniu określ związki wyrazowe
Marcin od dawna marzył o wakacjach nad morzem.
A. Marcin marzył (podmiot + orzeczenie) – ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
B. marzył od dawna (orzeczenie + okolicznik) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
C. marzył o wakacjach (orzeczenie + dopełnienie) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
D. wakacjach nad morzem – związek przynależności ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
7. Który ze związków jest:
A. związkiem zgody ………………………………………
B. związkiem przynależności ………………………….
a) świat zwierząt, b) zamknął drzwi, c) dom dziecka, d) dziecięce lata, e) talerz zupy, f) poszedł tam
4. Jakie to związki składniowe?
A. związek zgody ………………………………………..
B. związek rządu …………………………………………
C. związek przynależności ……………………………
a) chatka Kubusia ……….. b) kroczący wielbłąd ………… c) kłamiemy rodzicom …………..
d) biedna myszka ………… e) puszka sardynek …………… f) biegnę tam ……………………..
9. Podkreśl prawidłowe określenie: „karząca ręka” to:
a) związek zgody,
b) związek przynależności
c) związek rządu
Odp. …………………………
Związki wyrazów w zdaniu TEST – odpowiedzi
1. D.;
2. C.,
3. B.,
4. B.,
5. I. A. koń – silny, ślad – trwały, robota – solidna, armia – potężna; B. sos – gęsty, zupa – zawiesista, mleko – skondensowane, roztwór – stężony; C. uliczka – cicha, kolacja – skromna, dziewczynka – nieśmiała, stateczek – niepozorny; D. mowa – drętwa, ciało – bezwładne, ręce – zgrabiałe, materiał – sztywny.
II. A. skakać – zwinnie, czytać – płynnie, manipulować – zręcznie, mówić – biegle; B. trwać – niewzruszenie, domagać się – uporczywie, pracować – wytrwale, starać się – usilnie.
6.
A. Marcin marzył (podmiot + orzeczenie) – związek zgody
B. marzył od dawna (orzeczenie + okolicznik) – związek przynależności
C. marzył o wakacjach (orzeczenie + dopełnienie) – związek rządu
D. wakacjach nad morzem – związek przynależności
7. A. d); B. f);
8. A. b), d); B. a), c), e); C. f);
9. a)
komentarze