1. Zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych.
2. Miejsce zamieszkania.
3. Uznanie za zmarłego.
4.

1. ZDOLNOŚĆ PRAWNA I ZDOLNOŚĆ
DO CZYNNOŚCI PRAWNYCH
A. OSOBY FIZYCZNE
Zdolność prawna /podmiotowość prawna1
/ oznacza możność bycia podmiotem uprawnień
i obowiązków, np. być właścicielem, dzierżawcą, spadkobiercą2
. Jest to kategoria normatywna,
co oznacza, że przesądza o niej prawo. Osoby fizyczne nabywają ją z chwilą urodzenia3
, które
jest stwierdzone przez kierownika USC aktem urodzenia, tracą zaś z chwilą śmierci. Zdolność
prawną ma także dziecko poczęte /nasciturus/, jednak prawa i obowiązki majątkowe nabywa
pod warunkiem, że urodzi się żywe4
. Dla ochrony tych przyszłych praw nasciturusa ustanawia
się kuratora. Na zdolność prawną nie ma wpływu sam fakt choroby psychicznej, niedorozwoju
fizycznego, umysłowego lub zaburzeń psychicznych.
W celu udokumentowania śmierci osoby fizycznej wydaje się akt zgonu, sądowe
stwierdzenie zgonu lub orzeczenie o uznaniu za zmarłego. Sądowe stwierdzenie zgonu ma
charakter aktu deklaratywnego i następuje, gdy śmierć człowieka jest niewątpliwa i nie została
stwierdzona w zwykłym trybie z powodu np. wojny czy braku zwłok. Przesłanką uznania za
zmarłego /akt konstytutywny/ jest zaginięcie człowieka i upływ od chwili zaginięcia
określonego w ustawie okresu. Zaginiony może być uznany za zmarłego, jeśli upłynęło lat 10
od końca roku kalendarzowego, w którym według istniejących wiadomości jeszcze żył;
jednakże gdyby w chwili uznania za zmarłego zaginiony ukończył lat siedemdziesiąt, wystarcza
upływ 5 lat. Jeżeli zaginięcie nastąpiło w okolicznościach wskazujących na wyższe
1 Niekiedy odróżnia się zdolność prawną jako możliwość posiadania praw i obowiązków od
rzeczywistego ich posiadania /podmiotowości/.
2 Niewolnicy w prawie rzymskim traktowani byli jako rzecz, a nie podmiot, zaś w średniowieczu
sytuacja prawna osób należących do poszczególnych stanów była zróżnicowana.
3
Przyjmuje się chwilę odłączenia się dziecka od ciała matki.
4 Np. może być ono spadkobiercą lub zapisobiercą, jeżeli urodzi się żywe. Dziecko poczęte można
także uznać.
PIOTR WIATROWSKI PODSTAWY PRAWA
PRAWO CYWILNE
2
prawdopodobieństwo śmierci, np. w przypadku katastrofy morskiej lub powietrznej, to terminy
te są znacznie krótsze. O uznaniu za zmarłego orzeka postanowieniem sąd w postępowaniu
nieprocesowym. Jeżeli osoba uznana za zmarłą lub której zgon stwierdzono w rzeczywistości
żyje i wykaże swą tożsamość, to stosowne postanowienie zostaje uchylone5
.
Z chwilą śmierci wygasają prawa i obowiązki o charakterze niemajątkowym /np. prawa
osobiste/, a prawa i obowiązki o charakterze majątkowym przechodzą na spadkobierców.
Zdolność do czynności prawnych jest to możliwość nabywania przez podmiot praw i
zaciągania zobowiązań poprzez własne działanie /czynności prawne/. Jest to też zdolność do
dokonywania czynności prawnych we własnym imieniu. W przypadku osoby fizycznej pełna
zdolność zależy od osiągnięcia pełnoletności i braku ubezwłasnowolnienia. Osobę, która nie
osiągnęła pełnoletności /18 lat/ w prawie cywilnym określa się jako małoletnią. Małoletni po
uzyskaniu zezwolenia sądu i zawarciu związku małżeńskiego uzyskuje pełnoletność, której nie
traci nawet w razie unieważnienia lub rozwiązania małżeństwa.
Osoby, które nie ukończyły 13 lat nie mają zdolności do czynności prawnych6
. Nie mają
jej także osoby ubezwłasnowolnione całkowicie, jeżeli ukończyły 13 lat i z powodu choroby
psychicznej, niedorozwoju umysłowego lub innych zaburzeń psychicznych, w szczególności
pijaństwa czy narkomanii, nie są w stanie kierować swoim postępowaniem, a ochrona ich
interesu wymaga ubezwłasnowolnienia w drodze postanowienia sądu okręgowego, które
zapada w postępowaniu nieprocesowym. Postanowienie o ubezwłasnowolnieniu całkowitym
lub częściowym może być w każdym czasie uchylone przez sąd, gdy tylko ustaną przyczyny,
dla których je orzeczono. Osoby nie mające zdolności do czynności prawnych mogą być
podmiotem praw i obowiązków, np. właścicielem pewnych rzeczy, ale czynności prawne
dokonywane przez takie osoby są bezwzględnie nieważne. Jeżeli jednak osoba niezdolna do
czynności prawnych zawrze umowę należącą do umów powszechnie zawieranych w drobnych,
bieżących sprawach życia codziennego, to staje się ona ważna z chwilą jej wykonania /nie
zawarcia/. Gdyby jednak pociągała za sobą rażące pokrzywdzenie osoby niezdolnej, to mimo
jej wykonania nie staje się umową ważną. W imieniu osób całkowicie pozbawionych zdolności
5 W razie uznania jednego z małżonków za zmarłego domniemywa się, że małżeństwo ustało z chwilą,
która w orzeczeniu o uznaniu tego małżonka za zmarłego została oznaczona jako chwila jego śmierci.
Jeżeli po uznaniu jednego z małżonków za zmarłego, drugi małżonek zawarł nowy związek małżeński,
związek ten nie może być unieważniony z tego powodu, że małżonek uznany za zmarłego żyje albo że
jego śmierć nastąpiła w innej chwili aniżeli chwila oznaczona w orzeczeniu o uznaniu za zmarłego.
Postanowień tych nie stosuje się, jeżeli w chwili zawarcia nowego związku małżeńskiego strony
wiedziały, że małżonek uznany za zmarłego pozostaje przy życiu.
6 Nie we wszystkich gałęziach prawa /zob. prawo karne/ granice wieku są określone w ten sposób.
PIOTR WIATROWSKI PODSTAWY PRAWA
PRAWO CYWILNE
3
do czynności prawnych działają przedstawiciele ustawowi, którymi są rodzice lub ustanowieni
przez sąd opiekunowie. Opiekun jest ustanawiany także dla małoletniego, który jest sierotą,
albo którego rodzice zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej. Osoba całkowicie
ubezwłasnowolniona nie może zawrzeć małżeństwa, a dotknięta chorobą psychiczną lub
niedorozwojem umysłowym /ale nie ubezwłasnowolniona/ może je zawrzeć jedynie za
zezwoleniem sądu.
Ograniczoną zdolność do czynności prawnych mają osoby małoletnie, które ukończyły
13 rok życia, a nie przekroczyły 18 roku bądź pełnoletnie, jeżeli ich stan nie uzasadnia
ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc w prowadzeniu ich spraw
/ubezwłasnowolnieni częściowo/. Ograniczony w zdolności do czynności prawnych może
zawierać umowy i dokonywać innych czynności prawnych z wyjątkiem niektórych wyraźnie
określonych w przepisach7
. Nie może także bez zgody przedstawiciela ustawowego /rodziców
lub kuratora/, a przy czynnościach przekraczających zakres zwykłego zarządu – bez zgody
sądu, dokonywać czynności prawnych rozporządzających lub zobowiązujących8
. Jednostronne
czynności prawne dokonane bez zgody przedstawiciela ustawowego są bezwzględnie nieważne,
natomiast ważność umowy zależy od jego późniejszego potwierdzenia9
. Osoba ograniczona w
zdolności do czynności prawnych ma jednak pełną kompetencję w zakresie zawierania umów w
drobnych bieżących sprawach życia codziennego, jak również w zakresie rozporządzania
swoim zarobkiem /po ukończeniu 15 lat może bowiem samodzielnie zawrzeć umowę o pracę/
oraz dokonywania czynności prawnych dotyczących przedmiotów majątkowych, które
przedstawiciel ustawowy oddał jej do swobodnego użytku.
B. OSOBY PRAWNE
Osoba prawna jako jednostka organizacyjna dysponująca na ogół wyodrębnionym
majątkiem jest samodzielnym podmiotem prawa powołanym do osiągnięcia pewnego celu i
ponoszącym odpowiedzialność za swoje działania. Osobowość prawna jest kategorią
normatywną. Posiadają ją tylko te jednostki, którym przez przepisy została wyraźnie
7 Np. nie może sporządzić ani odwołać testamentu, nie może jej przysługiwać władza rodzicielska, nie
może być także kuratorem, opiekunem czy wykonawcą testamentu.
8 Może więc np. przyjąć darowiznę.
9 W przypadku potwierdzenia umowa staje się ważna od chwili jej zawarcia, a więc ex tunc. Przy braku
potwierdzenia uważana jest za niebyłą. Do czasu potwierdzenia czynność ta jest przykładem
bezskuteczności zawieszonej i stanowi czynność prawną niezupełną, tzw. kulejącą.
PIOTR WIATROWSKI PODSTAWY PRAWA
PRAWO CYWILNE
4
przyznana10. Osoba prawna nabywa zdolność prawną, podobnie jak zdolność do czynności
prawnych, z chwilą utworzenia. Z natury rzeczy osoba prawna nie może być jednak podmiotem
praw i obowiązków, które odnoszą się do człowieka, np. rodzinne. Ograniczenia zdolności
prawnej osób prawnych wynikają także z przepisów prawnych11 i statutów.
Wyróżnia się następujące tryby powstawania osób prawnych:
– ustawowy – osobę prawną powołuje do życia ustawa /np. państwowe szkoły wyższe/ bądź
akt wydany na podstawie ustawy przez właściwy organ administracji /np. przedsiębiorstwa
państwowe/,
– koncesyjny – osoba prawna powstaje z inicjatywy założycieli, wymagana jest jednak zgoda
właściwych władz państwowych /np. banki/,
– rejestracyjny polega na wpisaniu osoby prawnej do rejestru, przez co nabywa ona
osobowość prawną; organ nie może odmówić wpisu, jeżeli spełnione są wymagania prawa,
np. spółka akcyjna i z o.o.
Także w trybie ustawowym i koncesyjnym, niezależnie od innych przesłanek, dla
powstania osoby prawnej niezbędny jest wpis do odpowiedniego rejestru. Istnieją również
osoby prawne nie podlegające rejestracji12
.
Istnieje Krajowy Rejestr Sądowy składający się z trzech części:
1. rejestru przedsiębiorców,
2. rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz
publicznych zakładów opieki zdrowotnej,
3. rejestru dłużników niewypłacalnych.
Wpisowi do rejestru przedsiębiorców podlegają, np. osoby fizyczne prowadzące
działalność gospodarczą, spółki jawne, komandytowe, partnerskie, komandytowo-akcyjne, z
ograniczoną odpowiedzialnością i akcyjne i inni. Rejestr przedsiębiorców składa się z sześciu
działów. Dział I zawiera liczne, zależne od rodzaju przedsiębiorcy, dane go charakteryzujące
/nazwisko, firma, informacje o pozostawaniu w związku małżeńskim i zawarciu intercyzy,
PESEL, REGON, forma prawna, siedziba, szczegółowe dane dotyczące spółek kapitałowych/,
dział II – wpisy dotyczące organów przedsiębiorcy i sposobu jego reprezentowania, dział III –
10 Wyróżnia się także kategorię tzw. ułomnych osób prawnych takich jak spółka jawna, komandytowa,
komandytowo-akcyjna, partnerska, które z mocy szczególnych przepisów we własnym imieniu
mogą nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozwanym, nie mając formalnie
przyznanej osobowości prawnej.
11 Np. osoba prawna nie może być podmiotem służebności osobistej.
12 Np. Skarb Państwa, wyższe uczelnie, kościelne jednostki organizacyjne.
PIOTR WIATROWSKI PODSTAWY PRAWA
PRAWO CYWILNE
5
dane związane z zamknięciem roku obrotowego, dział IV – dane o egzekwowanych zaległych
należnościach o charakterze publicznym /podatkowe, celne, ZUS/, dział V – wzmiankę o
powołaniu i odwołaniu kuratora, dział VI – informacje związane z zakończeniem bytu
prawnego przedsiębiorcy. Krajowy Rejestr Sądowy prowadzą w systemie informatycznym sądy
rejonowe /rejestrowe/. Jest on jawny, a informacje zawarte w rejestrze objęte są domniemaniem
prawdziwości. Domniemanie prawdziwości oznacza, że podmiot wpisany do rejestru ponosi
odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez zgłoszenie nieprawdziwych danych bądź
niezgłoszenie ich w ustawowym terminie. Każdy może otrzymać potrzebne mu poświadczone
odpisy, zaświadczenia i wyciągi o treści wpisu lub jego braku. Jawne są również akta
rejestrowe, które zawierają dokumenty stanowiące podstawę wpisu. Wpisy dokonywane są na
wniosek, chyba że przepis pozwala na wpis z urzędu. Dane wpisane do rejestru podlegają
ogłoszeniu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, chyba że przepis szczególny inaczej
stanowi. Ogłoszeniu w przedmiotowym Monitorze nie podlegają np. wpisy osób fizycznych
prowadzących działalność gospodarczą.
Byt osoby prawnej ustaje w następstwie upływu czasu, na który została powołana, z woli
jej organów lub założyciela oraz w wyniku orzeczenia sądowego. Także zmiany organizacyjne
/fuzja, podział/ czy przekształcenia formy działania są powodem ustania osoby prawnej.
Ustanie osoby prawnej następuje z chwilą wykreślenia z rejestru. Taki wpis określa się mianem
konstytutywnego. Dla zakończenia bieżącej działalności, zaspokojenia wierzycieli i podziału
majątku przeprowadza się likwidację osoby prawnej.
Osoba prawna posiada odrębny majątek, którym odpowiada za swoje zobowiązania i
szkody wyrządzone z tytułu czynu niedozwolonego oraz z winy jej organu. Czynności
prawnych osoby prawne dokonują bowiem za pośrednictwem swych organów, czyli osób
fizycznych, które tworzą i wyrażają ich wolę oraz działają w imieniu i na rzecz tej osoby
prawnej, np. dyrektor. Organem osoby prawnej może być także kilka osób, np. zarząd spółki z
o.o. Działanie organu osoby prawnej jest traktowane w obrocie, w odróżnieniu od działania
przez pełnomocnika, jak działanie samej osoby prawnej. Sam organ nie jest podmiotem
stosunku prawnego. Osoba prawna posiada organy stanowiące /np. zgromadzenie wspólników
spółki z o.o./, zarządzające /zarząd/ i kontrolne /rada nadzorcza, komisja rewizyjna/. Niekiedy
przyjmuje się zasadę reprezentacji łącznej, np. obowiązek składania oświadczenia woli przez
dwóch członków zarządu. Oprócz organów osoba prawna może działać przez pełnomocników,
którzy są jednak podmiotami samodzielnymi działającymi poza jej strukturą. W odróżnieniu od
PIOTR WIATROWSKI PODSTAWY PRAWA
PRAWO CYWILNE
6
osoby fizycznej, która posiada nazwisko i miejsce zamieszkania13, osoba prawna posiada
siedzibę i nazwę /firmę/. Siedzibą osoby prawnej jest miejscowość, w której ma siedzibę jej
organ zarządzający. Przepisy o ochronie dóbr osobistych osób fizycznych stosuje się
odpowiednio do osób prawnych, oczywiście uwzględniając ich specyfikę. Nie będzie ich
dotyczyła np. ochrona zdrowia, wolności czy sumienia, ale np. nazwy czy renomy.
Wyróżnia się dwa rodzaje osób prawnych – zrzeszenia /korporacje/, w których substratem
jest zgrupowanie oznaczonej liczby osób fizycznych /stowarzyszenia, partie polityczne, związki
zawodowe, związki pracodawców/ i zakłady /np. przedsiębiorstwa państwowe, banki, fundacje,
wyższe uczelnie/ powstające w oparciu o pewną masę majątkową służącą z góry założonemu
celowi, przy czym krąg osób korzystających z zakładu /destynatariuszy/ nie jest określony. O
celach i działalności korporacji decydują członkowie i oni powołują organy administrujące i
reprezentujące, zaś o celach, działalności i sposobie powoływania organów zakładu decyduje
założyciel. Istnieją osoby prawne o charakterze pośrednim, np. spółdzielnie. Organizację i
sposób oraz cel działania osoby prawnej reguluje ustawa oraz statut. Niektóre osoby prawne nie
mogą prowadzić działalności zarobkowej, np. partia polityczna, stowarzyszenie.
Osobą prawną jest też państwo występujące pod postacią Skarbu Państwa i jednostki
samorządu terytorialnego /np. gminy/. Skarb Państwa /fiskus/ jest w stosunkach
cywilnoprawnych podmiotem praw i obowiązków, które dotyczą mienia państwowego nie
należącego do innych państwowych osób prawnych, np. przedsiębiorstw państwowych. Skarb
Państwa nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych i innych
państwowych osób prawnych, a te nie ponoszą odpowiedzialności za zobowiązania Skarbu
Państwa.
Skarb Państwa jest reprezentowany przez Ministra Skarbu Państwa. Faktyczny zarząd nad
mieniem Skarbu Państwa, korzystając z jego osobowości prawnej, sprawują tzw. stationes fisci,
przez których organy Skarb Państwa jest reprezentowany /np. ministerstwa14, urzędy
wojewódzkie, prokuratura, sądy, straż pożarna, muzea, teatry państwowe/. Gmina posiada
stanowiące jej własność mienie komunalne. W obrocie występują także przedsiębiorstwa
komunalne mogące prowadzić działalność w zasadzie jedynie w sferze użyteczności publicznej.
Z punktu widzenia ekonomicznego mienie przedsiębiorstw państwowych i komunalnych osób
13 Miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba fizyczna przebywa
z zamiarem stałego pobytu. Zameldowanie nie przesądza o miejscu zamieszkania, a jedynie je uprawdopodabnia.
Zameldowanie jest przedmiotem zainteresowania prawa administracyjnego.
14 Szczególne znaczenie w tym zakresie ma Minister Skarbu Państwa.
PIOTR WIATROWSKI PODSTAWY PRAWA
PRAWO CYWILNE
7
prawnych należy odpowiednio do państwa bądź jednostek samorządu terytorialnego, w związku
z czym posiadają one prawo do udziału w ich zyskach oraz szereg innych uprawnień.
2. CZYNNOŚCI PRAWNE
A. RODZAJE CZYNNOŚCI PRAWNYCH
Czynności prawne, jako postaci czynności konwencjonalnych /umownych/, składają się z
pewnych stanów faktycznych, w skład których wchodzi przynajmniej jedno oświadczenie woli
skierowane na wywołanie skutków prawnych, a więc ustanowienie, zmianę lub rozwiązanie
stosunku cywilnoprawnego. W skład tego stanu faktycznego w przypadku niektórych czynności
prawnych może wchodzić ponadto np. wpis do księgi wieczystej, wydanie rzeczy, zgoda osoby
trzeciej. Wyróżnia się następujące rodzaje czynności prawnych:
– jednostronne, dwustronne, wielostronne i uchwały,
– zobowiązujące, rozporządzające i przysparzające,
– konsensualne i realne,
– odpłatne i nieodpłatne,
– kauzalne i abstrakcyjne,
– między żyjącymi i na wypadek śmierci15
.
Uchwały obejmują oświadczenia woli składane przez więcej niż jeden podmiot, ale tylko
takie, które zmierzają do wywołania skutków prawnych. Dla skuteczności uchwał nie jest
wymagane, aby oświadczenia woli wszystkich podmiotów były zgodne. Konieczne natomiast
jest, aby zebrała się odpowiednia ilość uprawnionych do głosowania /quorum/. Decyzje w
przypadku uchwał zapadają określoną większością głosów16
.
15 Wywołują skutki prawne dopiero z chwilą śmierci osoby jej dokonującej, np. testament.
16 Wyróżnia się większość zwykłą /względną/, bezwzględną /absolutną/ i kwalifikowaną. Dla ważności
decyzji podejmowanej większością zwykłą wymagane jest, aby za jej przyjęciem głosowało więcej osób
niż za przyjęciem każdego innego głosowanego projektu. Osoby, które się wstrzymały od głosu nie są
brane pod uwagę. Przy większości bezwzględnej dla ważności decyzji wymagana jest ponad połowa
głosów osób biorących udział w głosowaniu. Głosy wstrzymujących się od głosowania mają taki sam
skutek jak głosy oddane przeciwko. Głosy nieważne nie wchodzą do podstawy, od której liczy się
połowę głosów, ale uwzględnia się w obliczeniach quorum. Dla ważności decyzji podejmowanej
kwalifikowaną większością niezbędna jest większa od połowy ułamkowo określona liczba głosów, np.
2/3, 3/4 liczby ustawowo określonej lub osób faktycznie biorących udział w głosowaniu.
PIOTR WIATROWSKI PODSTAWY PRAWA
PRAWO CYWILNE
8
Jednostronne czynności prawne dochodzą do skutku przez złożenie oświadczenia woli,
które zmierza do wywołania skutków prawnych, przez jedną stronę17. Niedopuszczalne są
jednak jednostronne czynności prawne nie przewidziane wyraźnie przez ustawę. Do dokonania
dwustronnej lub wielostronnej czynności prawnej /umowy/ potrzebne są zgodne, choć
niekoniecznie jednoczesne, oświadczenia woli dwóch lub więcej stron18. Oświadczenie woli,
które ma być złożone innej osobie jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że
mogła zapoznać się z jego treścią19. Jeżeli oświadczenie woli nie jest składane drugiej stronie
/np. testament/, za chwilę jego złożenia uważa się moment przejawienia woli.
Czynność prawna zobowiązująca polega na zobowiązaniu się jednej lub obu stron do
świadczenia i powoduje zwiększenie pasywów osoby dokonującej czynności, zaś czynność
prawna rozporządzająca polega na przeniesieniu, obciążeniu lub zniesieniu prawa
podmiotowego i skutkuje zmniejszeniem aktywów. Bierzemy przy tym pod uwagę jedynie
częściowy efekt gospodarczy takich czynności, pomijając ewentualny ekwiwalent. Duża liczba
czynności prawnych ma na celu zobowiązanie do dokonania rozporządzenia i z uwagi na to
przyjęto konstrukcję umów o podwójnym skutku: zobowiązującym i rozporządzającym /por.
nabycie pochodne własności rzeczy/. Nie zawsze jednak zobowiązanie prowadzi do
rozporządzenia, np. może ono polegać na obowiązku podjęcia określonego zachowania się
/świadczenia pewnych usług/. Umowy mogą mieć charakter jednostronnie
zobowiązujący/darowizna, poręczenie, zwolnienie z długu/ lub dwustronnie zobowiązujący
/sprzedaż, najem/ w zależności od tego, czy zobowiązanym do świadczenia jest tylko jedna
strona, czy też każda ze stron jest jednocześnie wierzycielem i dłużnikiem. Postacią umów
dwustronnie zobowiązujących są umowy wzajemne, jeżeli świadczenia obu stron są
przynajmniej w ich subiektywnym odczuciu ekwiwalentne /równowartościowe/.
W przypadku czynności prawnych rozporządzających bierzemy pod uwagę skutki, jakie
czynność prawna wywołuje w majątku składającego oświadczenie woli, zaś jeśli chodzi o
czynności prawne przysparzające, to ich skutkiem zamierzonym jest przysporzenie korzyści
majątkowej drugiej stronie lub innej osobie20. Może ona polegać na zmniejszeniu pasywów lub
17 Np. udzielenie pełnomocnictwa, sporządzenie testamentu, przyrzeczenie publiczne, odstąpienie od
umowy.
18 Przykładem umowy wielostronnej jest umowa spółki cywilnej. Należy również pamiętać, że
w niektórych sytuacjach jedną stronę może stanowić kilka osób /podmiotów/, np. współwłaściciele.
19 Termin doręczenia awiza nie jest jeszcze terminem dojścia oświadczenia do adresata, chyba że
adresat w zakreślonym czasie listu nie podjął.
20 Nie każde rozporządzenie prowadzi do przysporzenia, np. porzucenie rzeczy.


LICZĘ NA NAJ!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!