Na dowolnym przykładzie (III Rzeszy, Włoch, ZSRR) Wskaż cechy państwa totalitarnego i uzasadnij. Maks 2 strony.

ROZWOJ TOTALITARYZMU
Korzeni rozwoju totalitaryzmu w międzywojennej Europie należy szukać przed i w czasie I wojny światowej oraz w czasach tuż po niej. Charakterystyczną cechą w ustrojach wewnętrznych wielu państw europejskich po pierwszej wojnie światowej było pojawienie się dyktatur jako formy rządów. Na fakt ten złożyło się wiele przyczyn, spośród których na pierwszym miejscu wymienić należy ogólny kryzys gospodarczy, polityczny i społeczny związany ze skutkami zakończonej właśnie wojny, jak również wyodrębnienie się komunistycznego nurtu w ruchu robotniczym, wzorowanego i inspirowanego przez partię bolszewicką w Rosji. Otwarcie głoszonym celem komunistów było ustanowienie dyktatury proletariatu przez obalenie istniejącego ustroju. Temu zagrożeniu mogła, w coraz powszechniejszej opinii, przeciwstawić się tylko silna, scentralizowana władza.
Traktat Wersalski, z wieloma tymczasowymi rozwiązaniami stworzył sytuacje powszechnego niezadowolenia. Nastroje te zapanowały przede wszystkim w państwach, które wojnę przegrały i musiały płacić rachunek za klęskę, a więc w Niemczech, w Austrii, w Bułgarii i na Węgrzech. Wszystkie one czuły się pokrzywdzone i wnosiły roszczenia terytorialne. Niezadowolenie było również we Włoszech, które choć znalazły się w gronie zwycięzców, nie uzyskały żadnych spodziewanych zdobyczy.
Wszystkie te zjawiska wpłynęły na kryzys państwa liberalnego i stworzyły grunt dla powstania ruchów faszystowskich i komunistycznych.
Poniżej przedstawiłem encyklopedyczne definicje tych dwóch ideologii, aby było można zobaczyć teoretyczne założenia, a później prześledzić proces ich rozwoju na przykładzie Rosji i Niemiec. Pozwoli to każdemu zobaczyć rozbieżności między tym co teoretyczne a tym co wprowadzano w życie.
Komunizm:
1) ideologia społeczna głosząca program likwidacji ucisku i wyzysku klasowego oraz stworzenie społeczeństwa, którego podstawę stanowi wspólna własność środków produkcji i równy podział dóbr. Kierunek i ideologia rewolucji ruchu robotniczego oparta na marksizmie-leninizmie;
2) bezklasowy ustrój społeczny, druga wyższa faza socjalizmu; oznacza osiągnięcie przez społeczeństwo socjalistyczne takiego stopnia rozwoju, który umożliwia przejście od zasady podziału produktów według pracy do zasady podziału według potrzeb członków społeczeństwa.
Faszyzm – skrajnie antydemokratyczny kierunek i ruch polityczny o charakterze totalitarnym i nacjonalistycznym ukształtowany po I wojnie światowej.
Komunizm w Rosji.
Wydarzenia, które nastąpiły w Rosji w 1917 roku, zaciążyły na dziejach naszego wieku. Kiedy zaczynała się wojna, Rosja była państwem w stanie transformacji, krajem pełnym kontrastów. Gospodarka wchodziła na drogę szybkiego przezwyciężania zacofania w stosunku do Europy Zachodniej i USA. Dość dynamicznie rozwijał się przemysł, często z udziałem kapitału zagranicznego, jednak dalej dominującą rolę odgrywało rolnictwo.
W ustroju politycznym Rosji występowały obok siebie elementy absolutyzmu i systemu parlamentarnego. Car posiadał bardzo wysokie kompetencje, włącznie z możliwością kwestionowania uchwał parlamentu.
Wojna, mimo początkowych sukcesów, przyniosła państwu rosyjskiemu ogromne straty ludności, utratę znacznych terytoriów (Królestwo Polskie, Litwa, część Wołynia) oraz pogłębiające się trudności aprowizacyjne. Aparat państwowy okazał się niesprawny, coraz gorzej działał transport, nastąpiła zwyżka cen, rozwijała się na masową skalę spekulacja. Jednocześnie dwór carski tracił autorytet. Gdy niezadowolenie w społeczeństwie stawało się coraz bardziej widoczne, car Mikołaj II zdecydował się na zwołanie dumy. Postanowił również przejąć osobiste dowodzenie nad armią. Decyzja ta, wobec dyletantyzmu wojskowego cara, wywołała przerażenie tym większe, że jego wyjazd na front oznaczał oddanie władzy cesarzowej, znienawidzonej Aleksandry Fiodorowny. Niechęć do carycy potęgował wpływ, jaki miał na nią „człowiek znikąd" Rasputin.
Trudności potęgował narastający kryzys gospodarczy. Wyrwanie milionów młodych ludzi ze stanowisk pracy ograniczało produkcje; na wsi radykalnie zmniejszyły się obszary zasiewów. Głód stawał się zjawiskiem powszechnym. Ludność miast jawnie okazywała swoje niezadowolenie w brutalnie rozpędzanych przez policje demonstracjach. W początku marca doszło w Piotrogrodzie do strajków, które trwały trzy dni (8-11 marca). Wydawało się, że tym razem wprowadzenie wojska uspokoi sytuacje. Okazało się jednak, że żołnierze nie odmówili strzelania do manifestantów. Tak zaczął się rewolucyjny przewrót, który miał odmienić historię Europy i świata na wiele pokoleń. Car nie wrócił już do stolicy – 15 marca podpisał akt abdykacji, kończąc w ten sposób po 904 latach panowanie dynastii Romanowów. W ciągu kilku dni Duma powołała do życia Tymczasowy Komitet Dumy, który przekształcił się w Rząd Tymczasowy. Jednak nie rozjaśniło to sytuacja w Rosji. Cała Rosja wiecowała. Bolszewicy, mieńszewicy, kadeci, eserowcy oraz anarchiści, zwolennicy rządu przemawiali na licznych mityngach walcząc o poparcie. Do pogrążonego w totalnym chaosie kraju wrócili z emigracji przywódcy socjaldemokracji rosyjskiej – Lenin i Lew Trocki. W ich powrocie do kraju duża pomoc okazali Niemcy licząc na przewrót w Rosji i jej eliminacje z wojny. Pozwoliło by to generałom niemieckim skupić wszystkie siły na froncie zachodnim.
Program nowego kierunku przemian sformułował Lenin w tzw. tezach kwietniowych. Odmówił poparcia dla Rządu Tymczasowego, kontynuującego według niego imperialistyczną i zaborczą wojnę. Propagował przejście od republiki parlamentarnej do republiki rad (po rosyjsku – sowietów). W dziedzinie ekonomicznej postulował nacjonalizacje całej ziemi bez odszkodowań, połączenie majątku wszystkich banków w jednym narodowym znajdującym się pod kontrolą Rady Delegatów Robotniczych oraz kontrolę nad produkcją i podziałem dóbr.
Ówczesna słabość bolszewików czyniła ten program całkowicie teoretycznym. Jednak ogólne nastroje coraz bardziej sprzyjały Leninowi. Opieszałość Rządu Tymczasowego w przeprowadzaniu reform powodowała radykalizacje nastrojów ludności podsycaną przez samych bolszewików. Efektem tego było wywołane w Piotrogrodzie 7 listopada 1917 roku powstanie, któremu sprzyjały odziały wojskowe i marynarze (m.in. z pancernika Aurora). Zdobyto Pałac Zimowy cara – ówczesną siedzibę Rządu Tymczasowego i aresztowano jego członków, jednocześnie wydając odezwę „Do obywateli Rosji" informującą o przejęciu władzy przez Rady Delegatów Robotniczo – Żołnierskich. Tego samego dnia odbył się II Wszechrosyjski Zjazd Rad. Mienszewicy i eserzy, którzy obalenie rządu uznali za nielegalne, odmówili udziału. Bolszewicy, choć stanowili mniejszość, postanowili kontynuować posiedzenie. Wydano dwa dekrety: o pokoju i o ziemi. Dokonano też wyboru Rady Komisarzy Ludowych, w której składzie znaleźli się wyłącznie bolszewicy. Na czele Rady stanął Lenin, komisarzem spraw zagranicznych został Trocki, komisarzem spraw narodowości Stalin.
Zdobycie władzy w Piotrogrodzie i utworzenie rządu nie oznaczało rozciągnięcia władzy na całe państwo. Obok toczących się w różnych częściach Rosji walk między komunistami a zwolennikami Rządu Tymczasowego, także poszczególne narody chwyciły za broń dla odzyskania niepodległości. W późniejszym czasie bolszewicy musieli się zmagać z eserami sprzeciwiającymi się metodą stosowanym przez bolszewików, z powstałym w 1918 roku Centrum Narodowym oraz interwencją państw Ententy.
Dla zwalczania przeciwników politycznych wewnątrz kraju powołano Milicje Robotniczą przekształconą 20 grudnia 1917 roku w Nadzwyczajną Komisję dla zwalczania kontrrewolucji, spekulacji i sabotażu – zwaną popularnie Czeka, na czele, której stanął Feliks Dzierżyński. Kompetencje Czeki były nieograniczone. Codziennie mordowano tysiące osób, najczęściej zupełnie niewinnych, podejrzanych o zamiary kontrrewolucyjne.
W 1918 roku przestała istnieć Konstytuanta, rozwiązano wszystkie partie poza bolszewicką, która nosiła nazwę Rosyjska Komunistyczna Partia. W lipcu tego roku Zjazd Rad uchwalił konstytucję, w której sformułowano zasady „klasowego charakteru nowego państwa", w którym ludzie o „złym pochodzeniu" mieli być pozbawieni praw obywatelskich. Odebrano Cerkwi cały majątek i prawa. W styczniu 1918 roku rozpoczęto organizacje Armii Czerwonej, którym głównym twórcą był Lew Trocki.
Rosja Radziecka znajdowała się w tym czasie w głębokim kryzysie gospodarczym i organizacyjnym. Fabryki pozbawiono właścicieli, urzędy, z których usunięto dotychczasowe kadry, ziemia, której nowi właściciele – użytkownicy nie chcieli sprzedawać swoich produktów za nic wart pieniądz, szalejąca inflacja powodowały całkowity rozkład życia gospodarczego. Władza bolszewicka zdecydowała się w tych warunkach na politykę określaną komunizmem wojennym. Polegała ona na wprowadzeniu przymusu pracy, kartkowego systemu zaopatrzenia ludności, nałożenie na chłopów obowiązku dostaw obejmujących niemal całość plonów, faktycznej likwidacji wolnego handlu. Pod koniec roku 1919 roku władza radziecka pokonała większość wrogów wewnętrznych.
Był to pierwszy etap, w którym bolszewicy dochodzili do władzy i zaczynali budować swoje późniejsze imperium rozbudowując aparat bezpieczeństwa i kontroli.
W latach 1920 – 1921 państwo radzieckie przypominało warowny obóz. Komunizm wojenny wprowadził pełną centralizacje zarówno produkcji jak i jej wytworów. Zaopatrzenie ludności było objęte reglamentacją. Monopol zbożowy państwa zmuszał chłopów do oddawania całej produkcji – pozostawiano im tylko tyle, ile wystarczało na przetrwanie i zasiewy. Powszechny obowiązek pracy według hasła, „kto nie pracuje, ten nie je" oraz realizacja nowego ustroju, który przecież głosił odejście od pieniądza i wszelkiej własności wydawał się być realizacją utopijnych założeń. Jednak jedzenia było coraz mniej, także dla pracujących – Rosja głodowała. Na Ukrainie, Powołożu i na Zakaukaziu tysiące ludzi umierało z głodu. „Demokratyczna dyktatura" robotników i chłopów zarówno w formie władzy bezpośredniej, jak i formie rad stawała się fikcją. Kształtowała się dyktatura partii nad radami, nad robotnikami i chłopami. Zamiast „uzbrojonego ludu" tworzyła się regularna armia, zamiast sądów ludowych działała Czeka, zamiast komitetów robotniczych, w fabrykach wprowadzono żelazną dyscyplinę pracy. Nie spełniało się też marzenie o rewolucji światowej, upadła republika rad na Węgrzech, jeszcze krócej istniała radziecka Słowacja, stłumiono ruch komunistyczny w Niemczech, bitwa warszawska zatrzymała pochód rewolucji na Zachód.
Ale jednocześnie nawa, radziecka władza w samej Rosji odparła interwencję państw obcych, pokonała „białe" armie i dążenia narodowościowe na Ukrainie i Zakaukaziu. W związku z niekorzystną sytuacją wewnętrzną podczas X Zjazdu Partii w marcu 1921 roku proklamowano na wniosek Lenina Nową Ekonomiczną Politykę (NEP). Na wsi zrezygnowano z konfiskat na rzecz podatku gruntowego, dzięki czemu chłopi mogli swobodnie sprzedawać swoje zbiory. Dekretem Rady Komisarzy Ludowych z 30 lipca 1921 roku przywrócono prywatny handel. Posunięcia te w szybkim tempie wyparły głód i nędze z miast. Dla przywrócenia zaufania do swoich rządów, bolszewicy zdecydowali się też na reorganizację aparatu bezpieczeństwa. Czeke przemianowano na Państwowy Urząd Polityczny. Jej szefem został w dalszym ciągu Dzierżyński.
Budowa państwa radzieckiego wymagała ostatecznego rozwiązania kwestii wzajemnych związków między poszczególnymi republikami, istniejącymi na gruzach rosyjskiego imperium. Stalin forsował pogląd, że cały obszar, na którym istnieje władza sowiecka powinien stanowić jednolity organizm państwowy, w ramach którego respektowano by autonomię poszczególnych grup etnicznych. Wprawdzie poszczególne republiki miały posiadać własne rządy, komunistyczna partia została ściśle podporządkowana centrali moskiewskiej i podobnie, co bardzo istotne, cały aparat policji bezpieczeństwa. Dnia 30 grudnia 1922 roku podpisany został układ o stworzeniu Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR).
Okres NEP-u okazał się tylko krótkim epizodem w historii ZSRR. Dorabiający się przedstawiciele prywatnej inicjatywy stali się obiektem zaciekłej kampanii prasowej. Oskarżano ich o kontr rewolucyjność i związki z zachodnim kapitałem. GPU przystąpiło do masowych aresztowań.
W polityce wewnętrznej na plan pierwszy wysunął się jednak nowy problem, mianowicie sukcesji po nieuleczalnie chorym Leninie. Walka o władzę rozstrzygnęła się w łonie partii wśród osób prezentujących różne koncepcje polityczne. Należał do nich przywódca lewego skrzydła w partii Lew Trocki, zwolennik „permanentnej rewolucji", czyli rozprzestrzeniania się komunizmu z Rosji do uprzemysłowionych krajów zachodniej Europy. Odmienną koncepcję, umacniania komunizmu w jednym kraju, reprezentował Stalin za swymi poplecznikami – Mołotowem i Kaganowiczem.
Stalin, który już faktycznie od 1922 roku piastował stanowisko I sekretarza Rosyjskiej Komunistycznej Partii Bolszewików zapewnił sobie dość łatwe zwycięstwo, zwłaszcza, że po jego stronie opowiedział się jednoznacznie Dzierżyński. W kwietniu 1925 roku Trocki został usunięty ze stanowiska komisarza wojennego. Wkrótce potem wyrzucono go z partii i w 1929 roku wydalono z ZSRR. Zginął w Meksyku, zamordowany przez agenta Stalina.
Równocześnie z usuwaniem swych przeciwników politycznych przystąpił Stalin do znacznej rozbudowy GPU. Zbrojne odziały policji bezpieczeństwa były potrzebne do zgniecenia oporów wewnętrznych. Wszelkie zwroty polityki partii były przydatne w trwającej wciąż walce o władze, o utrwalenie dominacji Stalina, gdyż stwarzały kolejne okazje do kolejnych czystek. Kończenie się NEP-u następuje już od 1927 roku. Niskie ceny skupu spowodowały spadek sprzedaży zboża przez chłopów i co za tym idzie zmniejszenie zaopatrzenia w żywność. Kierownictwo partii zareagowało na tą sytuację typowo dla „partyjno – totalitarnego" stylu działań gospodarczych. Przekonanie, że o wszystkim w gospodarce można decydować nakazem lub dekretem, jako najskuteczniejszym sposobem jest charakterystyczne dla radzieckiej polityki gospodarczej. Ogłoszono przywrócenie przymusowych dostaw zboża przez chłopów. W 1928 roku powstał zarys 5-letniego (1929 – 1932) planu budowy przemysłu, głównie ciężkiego. Została ona formalnie zrealizowana w 4 lata i to „przedterminowe" realizowanie planów stało się stałym obyczajem. Rozpoczął się okres „wielkich budowli socjalizmu", a gdy coś się nie udawało organizowano procesy „szkodników".
W grudniu 1928 roku Stalin ogłosi program kolektywizacji rolnictwa. Polegało to na rzeczywistej, fizycznej likwidacji paru milionów ludzi. Około 20% gospodarstw zostało uznane za kułackie, a ich właściciele osadzeni w obozach lub zesłani na wschód i południe Rosji. Podsumowaniem tych dążeń stało się wprowadzenie w 1932 roku paszportyzacji – bez paszportu nie można było zmieniać miejsca pobytu. Wycofano się również z elementów wolnościowych w szkolnictwie i stosunkach rodzinnych. Zaostrzała się walka z religią – władze masowo zamykały cerkwie, wielu duchownych uwięziono, zakładano organizacje do walki z religią, otwierano muzea ateizmu.
W połowie lat trzydziestych po szoku kolektywizacji i pierwszej pięciolatki nastąpiło pewne uspokojenie w sytuacji gospodarczej Wprowadzono też pewne, niewielki działania pozwalające posiadać działki przyzagrodowe, zniesiono system kartek. W latach 1933 – 1937 realizowano drugą pięciolatkę.
W 1936 roku ogłoszono nową konstytucję, która teoretycznie zapewniała wszelkie swobody demokratyczne i prawa socjalne. Jak głosiła tuba propagandy naród zawdzięczał to wszystko, ten swój dobrobyt tylko jednej osobie – wielkiemu wodzowi Józefowi Stalinowi.
Jednocześnie z tymi wydarzeniami państwo radzieckie wkraczało w następny okres terroru, skierowanego przeciwko zarówno ludności jak i twórcą tego państwa. W 1934 roku przekształcono Państwowy Zarząd Polityczny (GPU) w Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych (NKWD). Na czele tych organizacji stali kolejno: Dzierżyński, Mienżynski, Jagoda, Jeżow i Beria. Należy tutaj wspomnieć, że tylko dwaj pierwsi umarli śmiercią naturalną.
Pretekstem do podtrzymania i rozszerzenia systemu represji była śmierć Sergieja Kirowa, członka biura politycznego partii i szefa leningradzkiej organizacji partyjnej. Został on zgładzony w zainspirowanym przez Jagodę zamachu, prawie na pewno za zgodą Stalina. Wkrótce po tym zabójstwie zaczęły się „czystki" w partii i masowe aresztowania. Ludzie dowiadywali się, że bohaterowie rewolucji przyznawali się do szpiegostwa, sabotażu i największych zbrodni. W 1937 roku przeprowadzono masową „czystkę" w wojsku w wyniku, której 90% generałów aresztowano ( m.in. Tuchaczewskiego). Od 1934 roku wprowadzono zasadę odpowiedzialności zbiorowej, skazywano rodziny przestępców, dzieci oddawano do domów dziecka. Skazywano tych, co wiedzieli o zamiarze popełnienia przestępstwa, a nie donieśli jak i tych co „mogli" wiedzieć. Przyznanie się uznawano za główny dowód winy stąd stosowano tortury. Choć państwo radzieckie przeszło kilka fal terroru dopiero jednak terror lat trzydziestych został nazwany przez oficjalną propagandę DEMOKRACJĄ. Wymordowano cała starą gwardie partyjną, bohaterów rewolucji, wojny domowej i okresu budowy przemysłu. Wprowadzono system obozów pracy przymusowej, w których pracowali więźniowie, tzw. Gułagi (Gławnoje Uprawlenie Łagerej) – pomysł podjęty później przez Hitlera.
Faszyzm w Niemczech.
W Niemczech dogodne warunki rozwoju znalazł faszyzm. Istniejąca od 1919 roku Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników (NSDAP) nie odgrywała początkowo większej roli politycznej, choć udało się jej zdobyć pewien rozgłos z powodu nieudanego puczu w Monachium (1923r.). Program NSDAP szczegółowo został przedstawiony przez przywódcę partii Adolfa Hitlera w książce po tytułem Mein Kampf. Zakładał on bezwzględną z „dyktatem wersalskim" jako dziełem światowego żydostwa. Według teoretyków narodowego socjalizmu czysta rasa kształtująca się na podłożu ścisłej więzi między krwią i ziemią, została zagrożona spiskiem Żydów, którzy poprzez Traktat Wersalski stłoczyli Niemców na wąskiej przestrzeni i trują domieszką swej krwi czystość niemieckiej rasy. Zdaniem hitlerowców cała kultura europejska była dziełem rasy nordyckiej, której najwybitniejszymi przedstawicielami są właśnie Niemcy, wytypowani przez naturę do sprawowania władzy jako „naród panów". Aby stworzyć właściwe dla tej idei proporcje, Hitler nawoływał nie tylko do eliminacji żydostwa we wszystkich jego przejawach, ale także do zdobycia „przestrzeni życiowej".
Mimo swego prymitywizmu, program ten napotykał na żywy oddźwięk w społeczeństwie niemieckim, które w ten sposób znajdowało pseudo wyjaśnienie złożonych trudności wewnętrznych i zagranicznych.
Hitleryzm zwracał się swoim ostrzem przeciwko wszystkim ugrupowaniom i kierunkom politycznym, które mogły mu przeszkodzić w dojściu do władzy, przy czym zawsze uniwersalnym uzasadnieniem było przypisywanie przeciwnikom politycznej agenturalności na rzecz międzynarodowego żydostwa.
Istotnym czynnikiem siły ruchu hitlerowskiego była, poza partią, Paramilitarna organizacja – SA – odziały szturmowe, do których masowo wstępowali zdemobilizowani żołnierze. W 1925 roku wyodrębniono elitarne odziały przyboczne – SS.
Po rozbiciu partii w następstwie nieudanego puczu monachijskiego, poszczególni przywódcy próbowali odbudować organizacje. Udało im się to dość szybko, partia rosła liczebnie rozszerzając swoją działalność na całe Niemcy. Istotny znaczenie miało spotkanie zorganizowane w styczniu 1932 roku z 300 przemysłowcami niemieckimi, przerażonymi wzmożoną działalnością komunistów. Przyżeczono Hitlerowi poważną pomoc finansową, dzięki której mógł zdynamizować kampanię propagandową, dzięki czemu zdobywał coraz większe poparcie wśród społeczeństwa a co za tym idzie zwiększał swój stan posiadania w Reichstagu. Po niezbyt udanych rządach von Papena i Schleichera prezydent Hindenburg powierzył misje utworzenia nowego rządu Hitlerowi, który 30 stycznia 1933 roku został Kanclerzem Rzeszy.
Pierwszą decyzją Hitlera było rozwiązanie parlamentu i ogłoszenie nowych wyborów. Towarzyszyły im nadzwyczajne zarządzenia ograniczające wolność prasy i działalność związków zawodowych. Pretekstem do tych działań był pożar Reichstagu. Aresztowano tysiące osób z opozycyjnych partii, co w efekcie przyniosło 100% zwycięstwo w następnych wyborach. Na pierwszym posiedzeniu Reichstagu Hitler zażądał specjalnych pełnomocnictw dla rządu i je otrzymał. W niecały rok później zmarł Hindenburg, a jego następcom został Adolf Hitler, który przejął władzę jako „wódz i kanclerz Rzeszy", a później jako „wódz i najwyższy dowódca sił zbrojnych". W wykładni nowego ustroju stał ponad państwem, a jego wola stanowiła „najwyższe prawo". W tym samym czasie rozprawił się również z opozycją wśród własnych zwolenników.
W ciągu jednej nocy 30 czerwca 1934 (nocy długich noży) SS i współpracująca z nią policja wymordowały ok. 300 osób oskarżonych o przygotowanie rzekomo zamachu stanu. Zginął szef sztabu SA Röhm i niemal cała stara gwardia tej organizacji.
W 1935 roku zostały wydane przez hitlerowski Reichstag ustawy norymberskie, pozbawiające żydów praw politycznych i zakazujące małżeństw niemiecko-żydowskich. Stopniowo pozbawiano Żydów jakichkolwiek praw np. zakazano posiadania przedsiębiorstw, prowadzenia samochodu. Żydostwo było pojęciem rasowym, badano procent krwi żydowskiej, należało wykazywać swoją aryjskość kilka pokoleń wstecz. W listopadzie 1938 roku zorganizowano w całych Niemczech pogrom Żydów, podpalano synagogi, niszczono domy należące do Żydów. Pogromy te zyskały miano „kryształowej nocy".
Duża część społeczeństwa niemieckiego akceptowała nowy ustrój. Sytuacja materialna ludności wyraźnie się poprawiała, zmniejszało się bezrobocie poprzez rozwój przemysłu zbrojeniowego. Osiągnięcia ekonomiczne, rosnąca potęga militarna i polityczna Niemiec, rekompensując przegraną w I wojnie światowej, wzmocniły poparcie dla nazizmu wśród społeczeństwa niemieckiego.
Ekscesy antyżydowskie, walka z komunistami i przeistoczenie Niemiec w państwo polityczne były dla Hitlera wstępem do kolejnego etapu – najpierw tajnych, a następnie coraz bardziej jawnych zbrojeń. Miały one na celu uczynienie z Trzeciej Rzeszy największej potęg militarnej świata, zdolnej do zdobycia dominacji nad światem. Zakaz posiadania siły zbrojnej i zakładów zbrojeniowych, potwierdzony Traktatem Wersalskim, łamał Hitler metodycznie od samego początku. Zwiększano liczebność Reichswehry, zaczęto tworzyć Luftwaffe oraz wprowadzono (1935 r.) obowiązek służby wojskowej. Państwa zachodnie próbowały nieśmiało protestować, ale Hitler przestał brać to pod uwagę. 7 marca 1936 roku wojska niemieckie wkroczyły do zdemilitaryzowanej strefy Nadrenii, a w dwa lata później do Austrii czyniąc z niej jedną z prowincji Niemiec. Po Austrii kolejnym celem stała się Czechosłowacja, a konkretnie jej najbardziej uprzemysłowiona cześć Sudety. Znów posłużono się „dyplomacją szantażu" wobec Europy i rządu Czechosłowacji. Działania te jak się później okazało były preludium do mającej się rozpocząć 1 września 1939 roku II wojny światowej, okupionej milionami ofiar ludzkich.
Podsumowując to co napisałam można stwierdzić, że systemy te mimo obiecywanych korzyści przyniosły ludziom cierpienie, głód, wyniszczenie i niepotrzebną ale jakże ogromnie wyniszczającą II wojnę światową. W następnych dziesięcioleciach dały przykład jeszcze większego ludobójstwa (szczególni komunizm) trwającego po dzień dzisiejszy. Wyniszczyły również państwa, w których występowały gospodarczo, kulturalnie i społecznie. Przyniosły te systemy dobrobyt tyko nielicznym, mianowicie aparatowi partyjnemu żyjącemu w bogactwie i przepychu. Najlepszą karykaturę tych czasów i ustrojów przedstawił Orwell w „Folwarku zwierzęcym", w którym to na miejscu jednej znienawidzonej władzy, w wyniku rewolucji wyniesiona zostaje druga mająca zaprowadzić równość i pełna wolność, a jak się później okazuje jest równie zepsuta jak poprzednia. Nic się nie zmienia oprócz aparatu władzy, ludziom na „samym dole" jest równie ciężko w starych jak i nowych warunkach. Na nasze nieszczęście człowiek nie potrafił uchronić się od tego, przez co zgotował sobie „piekło" na ziemi.
Postaram się na zakończenie przedstawić pewne cechy wspólne, które się uwidaczniają dla ustrojów totalitarnych tamtych czasów:
- zasada wodzostwa stanowi oficjalną regułę ustroju,
- władza w państwie należy do totalitarnej partii, której własnością jest państwo i w którym to partia przejmuje na siebie aparat państwowy,
- zlikwidowana zostaje wszelka opozycja, przeważnie przy użyciu terroru zgodnie z zasadą „ albo z nami, albo przeciwko nam"
- likwidacja bądź opanowanie parlamentu
- utworzenie i rozbudowywanie tajnej policji politycznej, jako narzędzia wprowadzania terroru i pozbywania się niewygodnych osób,
- władza dąży do całkowitej kontroli, podporządkowania oraz indoktrynacji jednostki w duchu panującej ideologii,
- wrogi stosunek do religii – ideologie totalitarne same stanowiły rodzaj świeckiej religii, toteż traktowały instytucje kościelne jako rodzaj niebezpiecznego konkurenta,
- pogarda wobec prawa, które jest jedynie utylitarnym narzędziem kształtowania społeczeństwa,
- „teatralizacja" życia publicznego na wzór paramilitarny; organizowanie masowych uroczystości z użyciem mundurów sztandarów, pieśni, meldunków itp.
- i ostatnia dość charakterystyczna rzecz – po dojściu do władzy przywódcy „pozbywali" się starej gwardii a na ich miejsce wprowadzali „bezmyślnych", „ślepo" wykonujących rozkazy aparatczyków.