Mity greckie - streszczenia

Mit o Prometeuszu

Według jednej z podań, twórcą rodu ludzkiego jest tytan Prometeusz. Ulepił on człowieka z gliny zmieszanej ze swoją krwią, a duszę nadał mu z ognia, który ukradł z rydwanu słońca należącego do Zeusa. Stworzony w ten sposób człowiek był słaby i bezbronny wobec potęgi przyrody, której nie rozumiał. Widząc to, Prometeusz ponownie ukradł ogień z niebiańskiego spichlerza, przyniósł go na ziemię i nauczył ludzi, jak się nim posługiwać. Ten czyn bardzo nie spodobał się Zeusowi. Postanowił więc ukarać ludzkość, zlecił Hefajstosowi stworzenie kobiety cudnej urody. Każdy z bogów obdarzył ją szczególną cechą, nadając jej imię Pandora (z greckiego pan = wszystko, doron = dar), ponieważ była darem od wszystkich bogów dla ludzi.

Pandora otrzymała w posagu szczelnie zamknięty dzban (często nazywany puszką). Hermes zaprowadził ją przed chatę Prometeusza, ale przewidując niepowodzenie, wysłał ją. Pandora została przyjęta przez śmiertelnego męża, który mimo ostrzeżeń Prometeusza otworzył dzban. W ten sposób na świat wydostały się wszelkie nieszczęścia, smutki, choroby i cierpienia, które od tego czasu trapią ludzkość. W odpowiedzi na to Prometeusz postanowił oszukać bogów: zabił wołu i podzielił go na części – mięso owinięte skórą oraz kości okryte tłuszczem. Zeus wybrał gorszą część, co spowodowało, że odtąd bogom składano w ofierze jedynie tłuszcz i kości. Zeus zemścił się na Prometeuszu okrutnie: kazał go przykucić do skały, gdzie codziennie orły wyjadały mu wątrobę, która odrastała każdego dnia.

Mit o Hefajstosie

Hefajstos, syn Zeusa i Hery, był bogiem ognia oraz mistrzem sztuki kowalskiej i złotniczej. Został strącony przez ojca na ziemię z powodu swojego kalectwa i połamał sobie nogi podczas upadku. Przez dziewięć lat opiekowała się nim bogini Tetyda, a Hefajstos zajmował się kowalstwem, tworząc różnorodne piękne ozdoby. Nie miał zamiaru powracać na Olimp. Pewnego razu, gdy Bachus, bóg wina, nie mógł nakłonić Hefajstosa do dobrowolnego powrotu, przewrócił się i nieprzytomny zawiózł go na Olimp. Bogowie ucieszyli się na jego widok, gdyż sądzili, że zginął w odmętach oceanu. Aby wynagrodzić Hefajstosowi wcześniejsze krzywdy, Zeus dał mu za żonę najpiękniejszą z bogiń – Afrodytę.

Hefajstos uważał, że piękna żona jest szyderstwem z jego kalectwa, dlatego unikał towarzystwa innych bogów oraz przyjęć na Olimpie. Przeniósł się do wnętrza Etny, gdzie założył swoją kuźnię i pracował w towarzystwie cyklopów. Mimo to nie zerwał całkowicie stosunków z bogami, wykonując dla nich broń, ozdoby oraz pioruny dla Zeusa. Uczył również bogów obrabiania metali oraz tworzenia przedmiotów użytkowych i dzieł sztuki. Był najpracowitszym z bogów, a wszystko, co tworzył, było nadzwyczajne i piękne.

Mit o Dedalu i Ikarze

Król Krety, Minos, zatrudnił Dedala, utalentowanego rzeźbiarza i architekta, do budowy słynnego labiryntu dla swego syna, potwora Minotaura. Dedal, znany ze swojego kunsztu artystycznego oraz wynalazków takich jak siekiera, poziomica czy świder, przybył na Kretę z Aten po zabiciu swojego ucznia, siostrzeńca. Gdy labirynt został ukończony, król, nie chcąc stracić Dedala, odmówił mu powrotu do ojczyzny. Tęskniąc za domem, Dedal wymyślił sposób ucieczki – skonstruował z ptasich piór i wosku ogromne skrzydła dla siebie i swojego syna, Ikara.

Przytwierdziwszy skrzydła do ramion, obaj wznieśli się w powietrze i polecieli w kierunku Sycylii. Dedal ostrzegł Ikara, by nie leciał ani zbyt wysoko, aby słońce nie stopiło wosku, ani zbyt nisko, by wilgoć nie nasiąkła piórami. Jednak Ikar, pod wpływem emocji, zignorował ostrzeżenie, wzbił się zbyt wysoko. Słońce stopiło wosk, pióra odpadły ze skrzydeł, a Ikar runął na ziemię, ginąc natychmiast. Dedal, po długich poszukiwaniach, odnalazł syna na wyspie, którą później nazwano Ikarią, a morze wokół niej – Morzem Ikaryjskim.

Mit o Heraklesie

Herakles, heros będący synem Zeusa i królowej Alkmeny, odznaczał się nadludzką siłą. Zeus, pragnąc uczynić go nieśmiertelnym, przystawił go do piersi Hery, która odrzuciła cudze dziecko i od tego momentu prześladowała go. Gdy Herakles miał dziesięć miesięcy, Hera zesłała na niego potworne węże, które on z łatwością udusił. W późniejszych latach Hera obdarzyła go szaleństwem, w przypływie którego Herakles zabił swoją żonę i dzieci. Zgodnie z wyrocznią, musiał podjąć się służby u króla Eurysteusza i wykonać dla niego dwanaście niebezpiecznych prac, takich jak oczyszczenie stajni Augiasza, wytępienie roi ptaków stymfalijskich czy zabicie lwa nemejskiego.

Herakles wykonał wszystkie trudne zadania, uwalniając ludzi od grożących im niebezpieczeństw. Gdy postanowił ponownie się ożenić, jego wybrany brat sprzeciwił się temu, zabijając jednego z braci dziewczyny. W ramach pokuty Herakles odbył trzyletnią służbę u królowej Omfalii, pracując przy krosnach. Następnie ożenił się z królewną Dejanirą. Centaur Nessos porwał Dejanirę, a Herakles zabił go strzałą z trujące jadem. Nessos przed śmiercią obiecał Dejanirze, że jego krew zapewni trwałą miłość Heraklesowi. Dejanira, zazdrosna, użyła jadu na koszuli, która spowodowała śmiertelne cierpienia Heraklesa. W desperacji Dejanira powiesiła się, a Herakles, chcąc zakończyć swoje męki, zamierzał się spalić na stosie. Jednak Zeus interweniował, zabierając go na Olimp, gdzie Herakles stał się nieśmiertelnym bogiem.

Mit o Tezeuszu

Tezeusz, syn króla Aten, pragnąc naśladować Heraklesa, zabił byka grasującego w okolicach miasta, a następnie udał się na Kretę, aby pokonać potwora Minotaura. Minotaur, hybryda człowieka i byka, mieszkał w labiryncie zbudowanym przez Dedala. Każdego roku ateńscy chłopcy i dziewczęta byli wysyłani na pożarcie potwora. Gdy Tezeusz miał wejść do labiryntu, królewna Ariadna zakochała się w nim i wręczyła mu kłębek nici, aby mógł znaleźć drogę powrotną. Po zabiciu Minotaura Tezeusz wrócił tą samą drogą, nawijając nić z powrotem na kłębek, co pozwoliło mu wyjść z labiryntu.

Mit o Tantalu

Król Tantalos był przyjacielem bogów i często zapraszany na Olimpie, gdzie mógł popijać nektar i ambrozję. Jednak, chcąc sprawdzić, czy bogowie są prawdziwie boscy, Tantalos wykradł nektar i ambrozję dla swoich dworzan. Pewnego dnia zorganizował wytworną ucztę dla bogów, podczas której podał im potrawę z ciała swojego syna Pelopsa. Bogowie rozpoznali oszustwo i Zeus przywrócił chłopcu życie. Za ten czyn Tantalos został ukarany w Tartarusie, gdzie przez wieki cierpiał głód i pragnienie, nie mogąc dosięgnąć pożywienia ani napoju. Dodatkowo nad jego głową zawisła chwiejąca się skała, która sprawiała wrażenie, że ma spadać na niego, co potęgowało jego męki.

Mit o Niobie

Niobe, córka Tantala i żona Amfiona, króla Teb, była bardzo dumna z posiadania czternastu dzieci. Twierdziła, że zasługuje na większą cześć niż Latona, matka Apolla i Artemidy, która miała tylko dwoje dzieci. W odpowiedzi na jej pychę, Apollon i Artemida zabiły wszystkie dzieci Niobe z łuku. Zrozpaczona Niobe opuściła Teby i udała się do rodzinnego Sipylos, gdzie dniami i nocami opłakiwała swoją stratę. Bogowie zamienili ją w kamień, który nadal płacze, a strumień jej łez płynie z kamienia nawet dziś.

Mit o Orfeuszu i Eurydyce

Orfeusz, król-śpiewak z Tracji, syn muzy Kaliope, był mistrzem lutni. Po śmierci żony, Eurydyki, Orfeusz postanowił udać się do Hadesu, by ją odzyskać. Jego muzyka poruszyła serca wszystkich mieszkańców podziemi, włącznie z Hadesem. Zeus pozwolił mu zabrać Eurydykę z powrotem na ziemię pod warunkiem, że Orfeusz nie będzie się oglądał na nią, dopóki nie opuszczą Hadesu. Jednak w ostatnim momencie, w obawie, że Eurydyka zniknie, Orfeusz odwrócił się, tracąc ją na zawsze. Zrozpaczony Orfeusz wrócił na ziemię, gdzie został rozszarpany przez Bachantki, służebnice Dionizosa.

Mit o Syzyfie

Syzyf, król Koryntu, był ulubieńcem bogów i często uczestniczył w ucztach olimpijskich, gdzie mógł popijać ambrozję. Jednak Syzyf zdradził Zeusa, ujawniając tajemnicę boga, co wywołało jego gniew. Zeus kazał bogu śmierci, Tanatosowi, zabrać Syzyfa ze świata. Jednak Syzyf uwięził Tanatosa, powodując, że śmierć straciła władzę nad ludźmi – ludzie przestali umierać. Bogowie wysłali Aresa, aby uwolnił Tanatosa, co zmusiło Syzyfa do powrotu. Przed śmiercią Syzyf zakazał swojej żonie pogrzebania jego zwłok, co uniemożliwiło jego duszy wejście do Hadesu. Pluton pozwolił mu wrócić na ziemię na trzy dni, aby ukarać niewiastę. Po tym czasie Syzyf zniknął, a bogowie skazali go na wieczne wtaczanie głazu na szczyt góry, gdzie zawsze spadał na dół, zmuszając go do niekończącej się pracy.

Mit o Achillesie

Achilles był synem księcia Peleusa i bogini morskiej Tetydy. Aby zapewnić mu nieśmiertelność, Tetyd kąpała go w Styksie, trzymając go za piętę – jedyny wrażliwy punkt jego ciała. Kiedy Achilles dorósł, został wysłany do wojny trojańskiej. Był niezwykle odważny i silny, unikając nawet najgroźniejszych wojowników jak Hektor. W dziesiątym roku wojny Agamemnon, dowódca grecki, zabrał mu brankę Bryzeidę, co sprawiło, że Achilles wycofał się z walki. Po śmierci swojego przyjaciela Patroklosa, Achilles powrócił do boju, otrzymując od Tetyd magię zbroi od Hefajstosa. Zabił Hektora, ale został śmiertelnie ranny strzałą Parysa, która trafiła jego piętę. Jego zbroja została przekazana Odyseuszowi.

Mit o Labdakidach (Edypie)

Król Teb, Lajos z rodu Labdakidów, otrzymał wyrocznię, że zostanie zabity przez własnego syna. Aby temu zapobiec, gdy Jokasta, jego żona i siostra Kreona, urodziła syna, nakazał przekłuć mu piętę żelaznymi kolcami i porzucić go w górach. Chłopiec został znaleziony przez pasterza, który oddał go Polibosowi, bezdzietnemu władcy Koryntu. Nazwano go Edypem. Dorosły Edyp, dowiedziawszy się o przepowiedni, opuścił Korynt, by uniknąć spełnienia przepowiedni. W drodze zabił nieświadomie Lajosa, swojego ojca, a następnie udał się do Teb. Tam rozwiązał zagadkę Sfinksa, co umożliwiło mu zdobycie królestwa i ręki Jokasty, nie wiedząc, że jest ona jego matką. Mieli dwoje synów – Eteoklesa i Polinejklesa – oraz dwie córki – Antygonę i Ismenę. Gdy nieszczęścia nawiedziły Teby, Edyp odkrył prawdę, co doprowadziło Jokastę do rozpaczy i samookaleczenia, a Edyp wykuł sobie oczy.

Rządy objęli jego synowie – Eteokles i Polinejkles, którzy mieli co roku zmieniać się na tronie. Eteokles odmówił ustąpienia miejsca, wygnał brata, co doprowadziło do wojny między nimi. W bitwie o Teby obaj bracia zginęli w bratobójczej walce. Kreon, brat Jokasty, został królem Teb i zakazał pochowania ciała Polinejklesa. Antygona sprzeciwiła się rozkazowi i została skazana na śmierć przez zamurowanie w pieczarze skalnej.