Stosunki polsko krzyżackie

Stosunki polsko-krzyżackie

W 1226 roku książę mazowiecki Konrad I Mazowiecki zawarł porozumienie z Krzyżackim Zakonem Rycerskim. W wyniku prowadzonych przez Konrada wojen z plemionami pruskimi, ściągnął do Polski Krzyżaków, którym następnie przekazano ziemię chełmińską. Krzyżacy uzyskali od papieża i cesarza potwierdzenie tego nadania oraz prawa do ziem zdobywanych w przyszłości na poganach.

Krzyżacy rozpoczęli systematyczny podbój ziem pruskich i do 1283 roku pokonali zamieszkujące te tereny plemiona. W ten sposób na północy wyrosło potężne Państwo Krzyżackie.

W 1308 roku margrabiowie brandenburscy siłą zajęli Pomorze Gdańskie, pod pretekstem, że były to ziemie obiecane przez Wacława II. Ponieważ Władysław Łokietek nie mógł pomóc wojskom na Pomorzu, poprosił o pomoc Krzyżaków, którzy mieli usunąć okupantów brandenburskich z Gdańska. Jednak Krzyżacy nie wywiązali się z umowy i w 1309 roku sami zajęli Gdańsk, nie wycofując się z niego.

W 1320 roku doszło do koronacji królewskiej Władysława Łokietka w katedrze wawelskiej. Łokietek utrzymywał przyjazne stosunki z Węgrami. Dlatego po ślubie jego córki Elżbiety z Karolem Robertem, królem węgierskim, zawarł sojusz z Węgrami. Ostatnie lata panowania Łokietek poświęcił na próbach odzyskania Pomorza. Początkowo chciał je odzyskać pokojowo, ale Krzyżacy odmawiali negocjacji.

W 1331 roku doszło do zwycięskiej dla Polski bitwy pod Płowcami, która jednak nie zmieniła sytuacji.

Po śmierci Łokietka panowanie objął Kazimierz III Wielki, który przedłużył rozejm z Krzyżakami i ułożył stosunki z Czechami; jego sojusznikiem był Karol Robert. Kazimierz, podobnie jak jego ojciec, próbował odzyskać Pomorze drogą pokojową, jednak Krzyżacy odmawiali współpracy. Dlatego Kazimierz zdecydował się na zawarcie pokoju z Zakonem, który został podpisany w 1343 roku w Kaliszu. Pokój ten położył kres konfliktom polsko-krzyżackim na około 60 lat.

Konflikt z Zakonem odnowił się ponownie za panowania Władysława Jagiełły. W latach 1409-1411 doszło do tzw. Wielkiej Wojny Krzyżackiej. W 1409 roku funkcje mistrza Zakonu Krzyżackiego objął Ulrich von Jungingen.

Przyczyną konfliktu był sojusz polsko-litewski, którego Krzyżacy dążyli do zerwania. W 1410 roku plan polsko-litewski przewidywał uderzenie w centrum Państwa Krzyżackiego. Koncentracja wojsk nastąpiła pod Czerwieńską.

15 lipca 1410 roku doszło do bitwy pod Grunwaldem między wojskami polsko-litewskimi a Krzyżackimi. Oddziały polsko-litewskie liczyły około 50 tysięcy ludzi, były dobrze uzbrojone i wyszkolone. Dowodzili nimi Władysław Jagiełło, król Polski, oraz Ulrich von Jungingen, wielki mistrz Zakonu Krzyżackiego. Na polu pod Grunwaldem zginęła większość rycerzy zakonnych wraz z mistrzem. Po bitwie wojska polsko-litewskie ruszyły na Malbork, jednak jego zdobycie okazało się niemożliwe. W październiku doszło do kolejnej zwycięskiej dla Polski bitwy pod Koronowem. W 1411 roku został podpisany rozejm w Toruniu, na mocy którego Krzyżacy rezygnowali ze Żmudzi, a Mazowsze zyskiwało kawałek ziemi Zawrzenskiej. Wzmocniony został także sojusz polsko-litewski; a tego wyrazem była unia polsko-litewska zawarta w 1413 roku w Horodle. W 1414 roku rozpoczęła się wojna głodowa, polegająca na wzajemnym niszczeniu plonów oraz oblężeniach twierdz krzyżackich przez wojska polskie. Wojna została przerwana rozejmem na czas Soboru w Konstancji, gdzie konflikt miał być rozstrzygnięty. Sobór nie rozstrzygnął sporu i wojna została wznowiona.

W 1421 roku podjęto kolejne działania zbrojne. Wojnę zakończono pokojem zawartym w 1422 roku na jeziorze Mejno. Następna wojna wybuchła, gdy Zakon Krzyżacki wmieszał się w wojnę domową na Litwie. Jednocześnie wojska zakonne napadły na Kujawy. W odwecie wojska polsko-czeskie najechały na Pomorze aż do wybrzeża morskiego. Na Litwie wojska Krzyżackie poniosły porażkę w bitwie pod Ulczyniem w 1431 roku. W tym samym roku został podpisany pokój wieczysty w Brześciu Kujawskim, który zakończył ciąg zmagań wojennych Polski z Zakonem. Wojny z Polską stały się dla Krzyżaków wielkim obciążeniem. W 1454 roku władze Zakonu Krzyżackiego zwróciły się do Kazimierza Jagiellończyka, aby przystąpił do Polski i inkorporował ziemie krzyżackie, zaś członkowie Zakonu rozpoczęli powstanie antykrzyżackie.

Kazimierz Jagiellończyk inkorporował Prusy do Polski i wypowiedział Zakonu Krzyżackiemu wojnę, która trwała od 1454 do 1466 roku – była to wojna trzynastoletnia.

Przebieg wojny początkowo był niekorzystny dla Polski i ujawnił słabość militarną. Starcie z wojskami zakonnymi okazało się dla pospolitego ruszenia fatalne w skutkach – rycerstwo polskie poniosło klęskę w bitwie pod Chojnicami.

W 1457 roku król polski wykupił Malbork z rąk najemników. Zwrotnym punktem było zwycięstwo wojsk polskich pod Świecinem. Definitywną klęską Zakonu było zdobycie Chojnic.

Ostatecznie w 1466 roku został podpisany pokój w Toruniu, który formalnie zakończył wojny polsko-krzyżackie i przyznał Polsce Śląsk, Pomorze Gdańskie oraz inne ziemie, a Zakon Krzyżacki utracił swoje państwo.