profil

Analiza słowotwórcza. Słowotwórstwo. Powtórzenie

drukuj
satysfakcja 79 % 911 głosów

Treść
Obrazy
Wideo
Komentarze

Wyrazy podstawowe i pochodne

Liczba wyrazów w języku nie jest stała. Ciągle dokonujemy odkryć naukowych, doskonalimy narzędzia pracy, tworzymy nowe maszyny. W związku z tym coraz bardziej powiększa się liczba wyrazów. Natomiast nadajemy ciągle nazwy nowym przedmiotom, ich cechom, czynnościom. Jest parę możliwości tworzenia nowych wyrazów. Możemy je zapożyczać z innych języków, np. angielskiego, francuskiego, niemieckiego (autobus, toaleta, szlauch).

Znacznie częściej jednak tworzymy nowe wyrazy, opierając się na wyrazach już istniejących w naszym języku, tzw. neologizmy. Nauka, która zajmuje się budową wyrazów i wyjaśnia ich pochodzenie, nazywa się słowotwórstwem. Maszynę służącą do kopania ziemi nazwaliśmy koparką, maszynę, za pomocą której wiercimy otwory w metalu lub w ścianie - wiertarką, człowieka pracującego na kolei - kolejarzem.
Zestawiając te wyrazy: koparka, wiertarka, kolejarz z tymi, od których one pochodzą, otrzymamy następujące pary:
kopać - koparka,
wiercić - wiertarka,
kolej - kolejarz.

Wyrazy, od których tworzy się inne wyrazy, nazywamy wyrazami podstawowymi. W tym przypadku są to: kopać, wiercić, kolej.
Wyrazy, które zostały utworzone od innych wyrazów, nazywamy wyrazami pochodnymi. Są nimi: koparka, wiertarka, kolejarz.
Wszystkie słowa, które znajdziemy w słowniku języka polskiego, można podzielić na trzy grupy:
1. Te, które są niepodzielne, rdzenne i stanowią podstawę słowotwórczą dla nowych wyrazów,
2. Wyrazy, które pochodzą od wyrazów podstawowych, można w nich wyróżnić podstawę słowotwórczą i formant,
3. Złożenia, zestawienia, zrosty, czyli wyrazy złożone.

Budowa słowotwórcza wyrazu

Wyrazy pochodne są związane z wyrazami podstawowymi nie tylko znaczeniem, ale także formą, np.
dom - dom-ek,
mówić - mów-ca,
metal - metal-owy,
robić - z-robić,
czytać - prze-czytać.

W wyrazach pochodnych występują dwa człony. Jeden z nich to wyraz podstawowy lub jego część, zazwyczaj temat, np. dom-, mów-, metal-, -robić, -czytać. Ten człon wyrazu pochodnego nazywamy podstawą słowotwórczą. Za pomocą drugiego członu wyrazu pochodnego (-ek, -ca, -owy, z-, prze-) tworzymy, czyli formujemy ten wyraz. Nazywamy go formantem.

Rdzeń, przyrostek, przedrostek

Niektóre wyrazy podstawowe, np. robota, pochodzą od innych wyrazów, są więc zarazem wyrazami pochodnymi. Takim wyrazem jest np. rzeczownik dziennikarz. Jest on wyrazem podstawowym w stosunku do rzeczownika dziennikarstwo, ale pochodnym w stosunku do rzeczownika dziennik. Z kolei dziennik pochodzi od wyrazu dzienny, ten zaś od wyrazu dzień.

Przydatna praca? Tak Nie
Komentarze (15) Brak komentarzy
11.10.2011 (15:36)

Nie jest złe nawet trochę mi pomogło no ale nasza polonistka napisała to lepiej.

6.10.2011 (20:44)

Świetne opracowanie. Tak jak wcześniej niz z tego nie rozumiałam, tak teraz umiem juz wszystko!

24.9.2011 (12:14)

Hahaha ,no bardzo przydatne . Tak przydatne ,że nic dalej nie wiem .

27.5.2011 (16:01)

;( ani troche

25.4.2011 (15:21)

dostałem 6 to pomaga
:) :) :) :) :)



Zadania z Języka polskiego
Lecho2310 rozwiązanych zadań
Język polski 10 pkt 2 godziny 22 minuty temu

Na postawie księgi 8 i 11 ,,Pana Tadeusza" nakreśl obraz szlachty uwzględniając uwage na media historyczne.(wypracowanie). Pilnie potrzebuje...

Rozwiązań 0 z 2
punktów za rozwiązanie do 8 rozwiązań 0 z 2
Rozwiązuj

klaudi2211220 rozwiązanych zadań
Język polski 10 pkt Dzisiaj 11:18

napisz w kilku zdaniach odpowiedź na pytanie: CZY MOŻLIWY JEST ŚWIAT W KTÓRYM DOM BYWA NOCĄ OTWARTY? prosze o szybka odpowiedź :D z góry dziękuje...

Rozwiązań 0 z 2
punktów za rozwiązanie do 8 rozwiązań 0 z 2
Rozwiązuj

nataleczka7070 rozwiązanych zadań
Język polski 80 pkt wczoraj o 22:22

Napisz rozprawke w której uzasadnisz stwierdzenie że są ludzie którzy swoimi działaniami niosą dobro innym . W argumentacji posłuz się DWOMA...

Rozwiązań 0 z 2
punktów za rozwiązanie do 60 rozwiązań 0 z 2
Rozwiązuj

krzysiek123qaz0 rozwiązanych zadań
Język polski 10 pkt wczoraj o 20:40

Opinie o firmie Mirobus-Limanowa 22 stycznia kursem 21.15 z Nowego Sącza nie zaczymuje się na przystanku na ulicy Rejtana, dwie osoby zostają bez...

Rozwiązań 0 z 2
punktów za rozwiązanie do 8 rozwiązań 0 z 2
Rozwiązuj

krzysiek123qaz0 rozwiązanych zadań
Język polski 10 pkt wczoraj o 20:39

Opinie o firmie Mirobus-Limanowa 22 stycznia kursem 21.15 z Nowego Sącza nie zaczymuje się na przystanku na ulicy Rejtana, dwie osoby zostają bez...

Rozwiązań 0 z 2
punktów za rozwiązanie do 8 rozwiązań 0 z 2
Rozwiązuj

Masz problem z zadaniem?

Tu znajdziesz pomoc!
Wyjaśnimy Ci krok po kroku jak
rozwiązać zadanie.

Zaloguj się lub załóż konto

Serwis stosuje pliki cookies w celu świadczenia usług. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w urządzeniu końcowym. Możesz dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w Serwis stosuje pliki cookies w celu świadczenia usług. Więcej szczegółów w polityce prywatności.