profil

Starożytność i Średniowiecze.

drukuj
satysfakcja 63 % 27 głosów

Treść
Obrazy
Wideo
Opinie

Punkty opracowane są według programu książki do pierwszej klasy liceum PRZESZŁOŚĆ TO DZIŚ. PODRĘCZNIK DLA I KLASY LICEUM I TECHNIKUM, CZ. I (STAROŻYTNOŚĆ-ŚREDNIOWIECZE)


JĘZYK POLSKI

1. Periodyzacja - podział na epoki:

a). Starożytność (Antyk)
* VI-V w. p.n.e. - dramat
* ok. IX-VIII w p.n.e. - dzieła Homera
* do 476 - upadek starożytnego Rzymu
* Uczeni: Sokrates, Platon, Arystoteles, Homer, Sofokles (Euypides, Ajschylos), Owidiusz, Wirgiliusz

b). Średniowiecze
* 476-1453 - upadek Konstantynopola
* 1492 - Kolumb dotarł do Ameryki
* 1440-1450 - druk Guttenberga
* teocentryzm
* "Pieśń o Rolandzie”
* "Tristan i Izolda”
* "Bogurodzica”
* "Kazania gnieźnieńskie”
* "Kazania świętokrzyskie”
* "Psałterz słowiański”
* "Psałterz puławski”

c). Renesans (Odrodzenie)
* Złoty wiek XVIII
* Jan Kochanowski - treny, fraszki, pieśni
* Mikołaj Rej
* Marcin Luter - reformator
* barok XVIII
* Powrót do Boga
* oświecenie
* (XVIII) do połowy XIX koniec 1822
* A. Mickiewicz wydaje "Ballady i romanse"

1. Rodzaje literackie:

- epika(narrator):
"W pustyni i w puszczy"
"Krzyżacy"

- liryka:
"Miron"

- dramat
"Dziady"

2. Epos - gatunek literacki (epopeja)

3. ILIADA:
* gatunek literacki
* posiada narratora w 3 os. (wszechwiedzący, obiektywny)
* rozpoczyna się inwokacją (rozbudowaną apostrofą)
* opowiada o bohaterach żyjących w przełomowych czasach
* bohaterowie są realistyczni i fantastyczni-dwie płaszczyzny świata
* bohater indywidualny i zbiorowy
* wierszowany – heksametr
* styl patetyczny PATOS - podniosły
* opisy szczegółowe (przyrodnicze)

4. Styl Iliady
* porównania homeryckie (rozbudowane)
* epitety stałe np. ”prędkonogi Achilles”, patos.

5. Homer - (VIII w. p.n.e.) grecki epik, uważany za autora Iliady i Odysei. Legenda mówi, że był ślepym śpiewakiem wędrownym. Najstarszy znany z imienia europejski poeta, który zapewne przyjął dziedzictwo długiej i bogatej tradycji poezji heroicznej. Żaden poeta grecki nie przewyższył sławą Homera.

6. Heksametr - w antycznej metryce poetyckiej wers sześciostopowy zbudowany z daktylów lub spondejów oraz trochejów według ustalonego schematu. Heksametrem są napisane "Iliada" i "Odyseja".
***********************************************************

1. Mit - (z greckiego mythos - opowieść) opowieść o wydarzeniach wchodzących w skład wierzeń danej społeczności archaicznej i przedstawiających to, co w wizji świata najważniejsze.
- powstanie świata, człowieka, Bogów, herosów.

2. Rodzaje mitów:
* teogoniczne (powstawanie bogów)
* antropogeniczne (powstanie człowieka)
* kosmogeniczne (powstanie świata)
* genealogiczne (o rodowodach bogów)

3. Funkcja mitów:
* f. poznawcza, wyjaśniająca
* f. światopoglądowa
* f. sakralna - pokazywała w jaki sposób czcić bogów.

4. Sacrum = święte, tajemnicze, mistyczne MITY

5.Profanum=świeckie,codzienne ,zwykłe

6. Archetyp - prawzorzec, na stałe zakorzenione w ludzkiej świadomości, np.: lęk przed śmiercią, miłość matki do dziecka.

7. Topos - Stałe motywy, powtarzające się powracające np.: topos wędrówki (wędrowca-pielgrzyma)

***********************************************************

1. Związek Frazeologiczny - jest to związek dwóch lub więcej wyrazów, które mają określone znaczenie, a kolejność nie może ulec zmianie, jest charakterystyczne dla danego języka.

ZWIĄZKI FRAZEOLOGICZNE (Frazeologizmy):
a). zwroty - nadrzędnym zdaniem jest czasownik np. Spadł mi kamień z serca
b). wyrażenia - nadrzędnym członem jest rzeczownik np. Puszka Pandory
c). zwroty - pełne zdania np. Gdzie kucharek sześć tam nie ma co jeść

2. Źródła:
* Mitologia: nić Ariadny
* Biblia: zakazany owoc
* Literatura: walczyć z wiatrakami
* język potoczny

***********************************************************

1. Tragedia grecka - narodziła się w V w. p.n.e. I wiek ten jest zarazem apogeum rozwoju. Narodziła się z obrzędów ku czci boga Dionizosa - miała charakter sakralny (religijny).

2. Tragedia - pieść kozła

3. Dytyramby- Pieśni ku czci Dionizosa.

4. Tragedia - gatunek literacki, w którym nad losem bohaterów ciąży FATUM (przeznaczenie), bohaterowie są zawsze skazani na klęskę.

5. Zasada trzech jedności rządzi tragedią.
Zasady: czasu, miejsca, akcji

6. Aktorzy: mężczyźni, maks. 3 aktorów na scenie jednocześnie.: Tespis, Ajschylos, Sofokles.

7. Budowa tragedii
* prolog - wprowadzenie
* parados - pierwsza pieśń chóru
* epeisodium - występy, dialogi bohaterów.
* stasimon - pieśń chóru
* eksadus - zakończenie, podsumowanie

8. Rola chóru:
* ocenia przebieg wydarzeń post. bohat.
* wprowadza bohaterów
* podpowiada
* komentuje

9.
* Mimesis - naśladownictwo = poetyka Arystotelesa
* katharsis - oczyszczenie
- naśladuje świat, rzeczywistość - widz, odbiorca, uczucie litości i trwogi, łzy

10. Konflikt Tragiczny - konflikt między dążeniem bohaterów, a siłą wyższą FATUM

11. Wina tragiczna - złe, fałszywe rozumienie własnej sytuacji, zła interpretowanie.

12. Dramatopisarze:
* Sofokles
* Ayschylos
* Eurypides

***********************************************************

1. Filozofia (Filo-uwielbienie, zofia-mądrość). Jońscy przedstawiciele filozofii przyrody dopytywali się pierwszych przyczyn świata w przyrodzie naturze:
* Anaksymanes - powietrze
* Anaksymander - bezkres
* Heraklit z Efazu - powietrze
* Tales z Milehe - woda

2. Podział filozofii:
* logika
* estetyka
* etyka
* psychologia
* metafizyka

***********************************************************

JĘZYK POLSKI ŚREDNIOWIECZE

1. Humaniści włoscy XV i XVI wieku zwykli opatrywać średniowiecze ujemnym znakiem wartości określając je jako okres barbarzyństwa i obciążali odpowiedzialnością za unicestwienie wspaniałej kultury antycznej. Głosili iż dopiero dzięki Dantemu i Petrarce literatura obudziła się z długiego snu.

2. Media aetas
mater media aetas około XVI w.

3. Początek średniowiecza: 476 rok – upadek imperium rzymskiego
Koniec średniowiecza: 1453 rok - upadek Konstantynopolu
* 1492 rok - odkrycie Ameryki przez Kolumba
* 1440-1455 rok "Biblia 42 wierszowa"

4. Średniowiecze trwało od V do XV wieku. Dzielimy je na dwa okresy: wczesne i dojrzałe.

- Wczesne (V-X) Związane jest z atakami plemion barbarzyńskich ok. VIII wieku (tok zwarty) "Renesans karoliński" związane to było z łączeniem chrześcijan.

- Dojrzałe (XI-XV) Apogeum rozwoju przypada na XII wiek. Związane jest to z rozwojem miast i państw, a panujący system to feudalizm. "Renesans ottoński" Otton I i Otton III dzięki nim odżyła kultura starożytnego Rzymu.

5.Języki (3 okresy)
* XI-XII – tylko łacina
* XIII–XIV - łacina + pierwsze teksty rodzime
* XV – emancypacja /polskiego/

6. Pierwsze zdania i słowa po polsku:
* 490/992 – Dagome iudex – pierwsze pojedyncze słowa
* Bulla gnieźnieńska - 1136 rok
* Bulla języka polskiego (410 polskich słów)
* 1270r. - Księga Henrykowska "dać, ać ja pobruszę, a tu poczywaj"
* 1241r. - bitwa pod Legnicą. "Gorze na się stało” – ksi. Wincentego z Kielczy (1261r.)

7. Uniwersalizm to pojęcie, które określa kulturę całego średniowiecza, polega na jedności języka, filozofii, i kultury.

Uniwersalnym językiem była łacina, a główne myśli: Tomasza z Akwinu, Augusta, Franciszka.

Jedność kultury polegała na przenikaniu się tych samych motywów w sztuce. Motywy związane były np.: z życiem, Jezusa i ze śmiercią Stefana Batorego.

8. Teocentryzm - Bóg w centrum

9. Scholastyka (filozofia szkolna) - metoda nauczania, która rozwinęła się na uniwersytetach europejskich. Cechą charakterystyczną scholastyki było objaśnienie chrześcijańskich prawd wiary za pomocą racjonalistycznych metod filozoficznych głównie były to myśli św. Tomasza z Akwinu.

10. Uniwersytety:

Powstanie uniwersytetów wiążę się z rozwojem miast, w których zaczęły powstawać związki mistrzów z uczniami, które dały początek uniwersytetom czyli szkołom wyższym.

* Oxford powstał na przełomie XII i XIII wieku
* Cambridge powstał w 1209 roku.
* Uniwersytet w Padwie powstał w 1222 roku
* Uniwersytet w Rzymie powstała w 1303 roku
* W Orleanie 1309 rok.
* W Pradze 1348 rok
* Akademia Krakowska 1364.

11. Bogurodzica:
Nie znamy pierwotnego i oryginalnego tekstu Bogurodzicy i nie wiemy baj brzmiał on w dniu swoich literackich narodzin. Nie umiemy określić czasu, miejsca i autora tej pieśni. Znamy dwa przekazy Bogurodzicy pochodzące z XV wieku. Pierwszy przekaz nazywa się kcyński (Kcynia koło Gniezna), który składa się z dwóch zwrotek opatrzonych nutami. Pochodzenie tego przekazu datuje się na rok 1407. Wikariuszem w tym czasie był Maciej z Grochowa ukończył pracę nad kazaniami (1407 rok). Drugi przekaz krakowski składa się z trzynastu zwrotek i nie ma nut. Ten przekaz datuje się na rok 1408.

11. Poezja meliczna – poezja przeznaczona do śpiewania. Przekaz kcyński jest bliższy.

W 1506 roku w drukarni Jana Hallera ukazuje się tytuł "Statut Łaskiego", w którym znajduje się informacja, że autorem Bogurodzicy jest św. Wojciech - jest to wielkie nieporozumienie.

12. Badacze:
- Ewa Ostrowska XI w.
- Tadeusz Lehr XII w.
- J.Warańczuk XII w.
- S.Urbańczyk XIV w.

Muzyka: XII–XIII wiek.

13. W czasach powstania Bogurodzicy nie było zwyczaju nadawania tytułów.

Kanon Bogurodzicy składa się z 15 strof które składają się z trzech części:
1. archaiczna:2 strofy
2. wielkanocna: 4 strofy
3. pasyjna: 9 strof

14. Motyw Deesis – początki motywu Deesis sięgają IV w p.n.e. związane są z chrześcijańskim obrzędem liturgicznym motyw ten zasadza się na idei pośrednictwa. Jezus Chrystus jako Centrum Bóg Sędzia oraz Matka Boska i Jan Chrzciciel jako pośrednicy między Bogiem, a człowiekiem.

15.
* Leksykalne – słowa ze słownika
* Fonetyczne – słuchanie
* Fleksja – odmiana
* Słowotwórcze -powstawanie nowych wyrazów
* Składniowe – budowanie zdania

16.
Bogurodzica dziewica Bogiem sławiona Maryja.
M. w funkcji N.

Bogurodzica – jeden jeden z najstarszych archaizmów polskich
Maryja ma 3 zgłoski – ta która urodziła Boga
Maria – zgłoski
Sławiena –sławiona

:e - proces fonetyczny
:o - przegłos polski e + t ,d ,n, r, ł, s ,z ,→ o , a

Twego dziela Krzciciela bożycze – scs (staro-cerkiewno-słowiański) → dêjla (dla)
Bożycze – syn boży
Księżyc – syn księcia

Najstarsze archaizmy:
- Bogurodzica
- dziela
- bożycze

Bogurodzica opowiada o tym jak ludzie zwracają się do Marii o wstawiennictwo u Swego Syna.

17. "Posłuchajcie bracia miła"
"Żale Matki Boski pod krzyżem"
"Plankt"
"Plankt Świętokrzyski"
"Lament Świętokrzyski"

18. Utwór pochodzi z około 1470 roku. Utwór ten jest monologiem Matki Boskiej, która jest uniwersalnym symbolem ludzkiego cierpienia. Utwór składa się z 8 zwrotek.

Wizerunek Matki Boskiej w "Bogurodzicy"
- bardzo ważna osoba, dla której ludzie się modlą
- rodzicielka Boga
- jest pośredniczka między ludźmi, a Bogiem
- jest święta
- należy się jej modlitwa, szacunek, uwielbienie

Wizerunek Matki Boskiej w "Posłuchajcie bracia miła"
- kobieta zwykła, cierpiąca z powodu śmierci Syna
- błaga, prosi o współczucie
- chce ocalić inne matki przed cierpieniem
- chce pomóc Jezusowi – solidaryzuje się z nim w jego cierpieniu.

19. Św. Jan opisał w swojej ewangelii obecność Matki Boskiej przy umierającym Synu – Jezusie

20. Apokryf – utwór przedstawiający, opisujący życie postaci biblijnych, świętych, które nie należą do kanonu Pisma Świętego i nie są uważana przez Ojców Kościoła.

21. Misterium – forma średniowiecznego teatru.

22. Apostrofa – bezpośredni zwrot do kogoś.

23. Asceta – człowiek, który świadomie rezygnuje z dóbr materialnych.

24. Legenda - "to co powinno być przeczytane" gatunek literacki którego fabuła bogata jest w pierwiastki fantastyczne zawiera elementy cudowności i niezwykłości. Legenda rozwinęła się w średniowieczu i opowiadała o świętych, apostołach i męczennikach. Legendy były popularne w średniowieczu ponieważ przedstawiały wzorce godne do naśladowania. Dostarczały również rozrywki. Legenda jest gatunkiem hagiograficznym.

25. Hagiografia (gr. Hagos-święty, grophie–pisać), jest to dział piśmiennictwa, do którego należą utwory opisujące życie i śmierć świętych.

26. Asceza - postawa polegająca na wyrzeczeniu się dóbr materialnych.

27. Aleksy - (gr. Alexis – ochronna, opieka)
Najstarszy rękopis zachowany do dziś o św. Aleksym pochodzi z XV wieku ale jest to postać znana już dużo wcześniej bo w V/VI wieku na terenie Syrii krążyła legenda o mężu Bożym, który wykazuje cechy identyczne z Aleksym.

28. Św. Franciszek z Asyżu pochodził z kupieckiej rodziny, jego dzieciństwo było bardzo beztroskie, marzył o sławie i rycerstwie. Pewnego dnia podczas modlitwy usłyszał Boga "Franciszku, idź odbuduj mój Kościół gdyż popada w ruinę". Zajął się odbudową zrujnowanego Kościoła, a następnie głosił Ewangelię.

29. Jest twórcą trzech zakonów:
- Bracia Mniejsi
- Siostry Klaryski
- Tercjarzy

Otrzymał w 1224 roku od Boga stygmaty na nadgarstkach i nogach.

30. Umiłował całe boskie stworzenie, był dobry miłosierny. Zajmował się trędowatymi. Umartwiał swoje ciało ale nie popadał w skrajność.

31. Św. Franciszek jest wdzięczny Bogu za cały otaczający go świat. Człowiek jest jednym z elementów świata.

32. Bratem jest: księżyc, wiatr, ogień
Siostrą jest: woda, matka ziemia, śmierć cielesna, gwiazdy.

33. Franciszkanizm – to nurt w literaturze XX w. nawiązujący do filozofii św. Franciszka. Bohater wierszy to prosty człowiek który żyje w zgodzie z naturą i głosi pochwałę świata. Utwory napisane w tym nurcie charakteryzuje prosty język: J. Twardowski, Leopold Staff.

34. Franciszek kochał przyrodę Jan Paweł II w 1980 r. ogłosił go patronem ekologów.

35. Trubadurzy - twórcy poezji w południowej Francji. Tworzyli od XII–XIV wieku. Tematem poezji była wyidealizowana miłość i kult damy.

36. Truwerzy - uprawiali poezję epicką w północnej Francji. Tworzyli od XII–XIV wieku.

37. Pieśni o dziejach – (chanson de geste) powstawały w XII wieku. Tematem byli idealni władcy i rycerze (Pieśń o Rolandzie).

39. Topos błędnego rycerza:
- cały czas szuka przygód aby sprawdzić siebie samego aby być sławnym
- walczy ze smokami, potworami
- walczy za damę serca, sieroty, wdowy, kaleki.

40. Błędny rycerz - archaizm znaczeniowy - kiedyś błąkający się, dziś: nieprawidłowy zły, nieodpowiedni.

41. Związki frazeologiczne:
- błędny rycerz
- słowo rycerza
- postąpić po rycersku
- rycerski wobec kobiet

42. Rycerze polscy:
- Jurand ze Spychowa
- Maćko z Bogdańca
- Zawisza Czarny

43. Średniowiecze to epoka alegorystyczna.
Lapidarny – ktoś zwięzły, mówiący na temat.

44. „Cogito ergo sun” – myślę więc jestem – KARTEZJUSZ

45. Logika bezpośredniego zwrotu do adresata świadczy o tym występowanie czasowników w trybie rozkazującym np.: idź , czuwaj.

46. Dystrych - zwrotka dwuwersowa.

47. Histolografia - dziejopisarstwo, nauka zajmująca się historia piśmiennictwa.

48. Kronika – słowo kronika pochodzi od (gr. słowa Chronos które oznacza „czas”). Jest gatunkiem, w którym szczególny nacisk kładzie się na chronologię zdarzeń. Kronika polska: Galla Anonima, Wincentego Kadłubka.

49. Rocznik (łac. annales), najsłynniejsze roczniki pisał Jan Długosz. Różni się od kroniki tylko tym, że powstaje na żywo, dotyczy mniejszego terytorium i są zwykle krótsze.

50. Kronika Galla Anonima:
Nie znamy imienia ani nazwiska Aurora kroniki polskiej, Gallem Anonimem nazwał go Marcin Kromer (dziejopisarz renesansowy), który uznał, że był on z pochodzenia francuzem. Pewną informacją było to, że nie był Polakiem, a także Czechem ani Niemcem ponieważ o dwóch ostatnich krytycznie się wyraża. Pisał ją najprawdopodobniej w latach 1112-1116.

51. Cel napisania kroniki:
„jest zaś zamiarem naszym pisać o Polsce a przede wszystkim o księciu Bolesławie i ze względu na niego opisać niektóre godne pamięci czyny jego przodków”.

Kronika polska opowiada o trzech Bolesławach: Chrobrym, Śmiałym i Krzywoustym (jest on głównym bohaterem utworu).

52. Cechy idealnego władcy:
Idealny władca rządzi mężnie, godnie. Jest odważny, posłuszny duchowo, zachowuje poszanowanie, jest sprawiedliwy, i pokorny, roztropny, pobożny.

53. Dzieje Tristana i Izoldy są dziełem anonimowym, powstały przed wiele laty przekazywane metodą ustną z pokolenia na pokolenie. Powstały głównie na podstawie legend i podań celtyckich. Dopiero na początku XX wieku francuski pisarz Joseph Bedier zebrał wszystkie legendy i wydał książkę „Dzieje Tristana i Izoldy”. Podzielił utwór na 19 rozdziałów z każde z nich opatrzył mottem pochodzącym z oryginału.

Na język polski przełożył utwór Tadeusz Boy-Żeliński w 1917 roku.

54. Utwór opowiada o zakazanej miłości.
Miłość: piękna, namiętna, wieczna dla nich ta miłość jest przekleństwem. W stosunku do tej miłości są bezradni.

55. Wspaniały idealny rycerz jakim jest Tristan nie umiera w walce ale zostaje pokonany przez miłość. Symbolem ich miłości jest głóg. Ten utwór jest baśnią.

56. Archetypiczność postaci polega na tym, że Tristan jest rycerzem, walecznym, odważnym, mężnym, honorowym, a Izolda jest bezbronna, skromna, piękna.


Podobne tematy:
Średniowiecze Średniowiecze opracowanie Początek średniowiecza jakie wydarzenie uznaje się za początek średniowiecza Koniec średniowiecza jakie wydarzeni uznaje się za koniec średniowiecza upadek imperium rzymskiego 476 upadek imperium rzymskiego upadek Konstantynopola WSZYSTKIE
Przydatna praca? Tak Nie
(0) Brak komentarzy


marcin90990 rozwiązanych zadań
punktów za rozwiązanie do 188 rozwiązań 0 z 2
Rozwiązuj

rudzia10270 rozwiązanych zadań
punktów za rozwiązanie do 8 rozwiązań 0 z 2
Rozwiązuj

Masz problem z zadaniem?

Tu znajdziesz pomoc!
Wyjaśnimy Ci krok po kroku jak
rozwiązać zadanie.

Zaloguj się lub załóż konto

Serwis stosuje pliki cookies w celu świadczenia usług. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w urządzeniu końcowym. Możesz dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w Serwis stosuje pliki cookies w celu świadczenia usług. Więcej szczegółów w polityce prywatności.