profil

Poziom wiedzy młodzieży na temat wirusa HIV i AIDS

drukuj
satysfakcja 80 % 221 głosów

Treść
Obrazy
Wideo
Opinie

Poziom wiedzy młodzieży na temat wirusa HIV i AIDS


Spis treści
Wstęp
Rozdział I
Teoretyczne podstawy badań
1.1. Pochodzenie AIDS
1.2. Najważniejsze fakty z historii badań nad AIDS
1.3. Odporność organizmu a AIDS
1.4. Wirus, który wywołuje AIDS
1.5. Drogi i meganizm zarażenia wirusem HIV
1.6. Objawy zakażenia HIV i choroby AIDS
1.7. Testy na przeciwciała AIDS
1.8. Zachowania seksualne a AIDS
1.9. Młodzież w obliczu zagrożenia HIV/AIDS
1.10.Przegląd badań na temat wiedzy dotyczącej HIV/AIDS wśród młodzieży

Rozdział II.
Założenia metodologiczne i organizacja badań własnych
2.1. Przedmiot i cel badań
2.2. Problem główny i problemy szczegółowe
2.3. Hipotezy
2.4. Metody, techniki i narzędzia badawcze
2.5. Charakterystyka próby badawczej
2.6. Zmienne i ich wskaźniki

Rozdział III.

Analiza wyników badań własnych
3.1. Analiza wyników kwestionariusza ankiety
3.2. Weryfikacja hipotez
3.3. Wnioski końcowe
Zakończenie
Summary
Spis tabel
Spis rysunków, wykresów i rycin
Bibliografia
Aneks



Wstęp

Współczesny świat niesie wiele zagrożeń. Jednym z nich jest ciągle rosnąca liczba nosicieli wirusa HIV i chorych na AIDS.

Według różnych źródeł ta pandemia obejmuje wszystkie kraje. W większym lub mniejszym stopniu dotyczy również Polski, gdzie cały czas wzrasta liczba nosicieli wirusa HIV. Dane ilu ich jest nie są dokładne, bowiem nie każdy zakażony jest świadom tego faktu i nie zawsze zgłasza się na badania.

Medycyna nie znalazła jeszcze sposobu na zwalczenie wirusa HIV, nie ma również leku na AIDS. Ta choroba nie jest wyłącznie problemem osób o ryzykownym zachowaniu: homoseksualistów i narkomanów. Do dużej liczby zakażeń dochodzi drogą kontaktów heteroseksualnych, co oznacza, że w zasadzie narażony jest każdy dorosły człowiek.

AIDS – jest zagadnieniem złożonym – zarówno ze względów medycznych, jak również społecznych i biologicznych. Chociaż w Polsce chorych jest stosunkowo niewielu, wszystko wskazuje na to, że jesteśmy w początkowej fazie epidemii, ponieważ problem do nas dotarł z kilkuletnim opóźnieniem w porównaniu z krajami zachodnimi.

Jedyną bronią, jaka nam pozostała jest szeroka edukacja społeczeństwa. Aby się czegoś nie bać, trzeba to dokładnie poznać. Nie wystarczą zasłyszane poglądy kogoś, należy pogłębić wiedzę na temat AIDS i wirusa HIV.

Z profilaktyką trzeba dotrzeć zwłaszcza do młodzieży, ponieważ to właśnie ona jest najbardziej zagrożona. Młodzi ludzie nie mają ustabilizowanego życia seksualnego, łatwo ulegają modzie, są lekkomyślni, dlatego łatwiej poddają się wpływom środowiska, grup koleżeńskich i przejmują nie zawsze dobre wzory zachowań. Stąd zagrożenie młodzieży jest zwielokrotnione.

Nikt z nas nie myśli o chorobie jako o czymś realnym, każdy sądzi, że to dotyka kogoś, ale nie nas, ,,to ktoś, nie ja, zachoruje”. Ale czy tak jest naprawdę, czy umiemy w porę dostrzec zagrożenie. Jeśli nie będziemy wiedzieć dokładnie, co nam zagraża - nie poznamy prawdy na temat AIDS z rzetelnego źródła.

Młodzież nie zawsze słucha dorosłych, bo czuje się ,,dorosła”, dlatego się buntuje. Czasami na złość rodzicom, postępuje tak, że później w dorosłym życiu tego żałuje, ale wtedy może być za późno. Hormony ,,myślą” często za młodego człowieka i sprawiają, że robi różne, dziwne rzeczy, nie zawsze przemyślane i rozsądne.

Mam nadzieję, że ta praca wniesie nowe spojrzenie na problem HIV/AIDS. Pomoże rozwiać niejasności i wskaże drogi, którymi trzeba kroczyć, aby oprzeć się niektórym pokusom świata i ustrzec przed zakażeniem wirusem HIV i chorobą AIDS.
Praca składa się z trzech rozdziałów. W pierwszym z nich podjęłam niełatwe zadania przedstawienia podstawowej wiedzy na temat HIV i AIDS. Opisuję drogi, którymi wirus dostaje się do organizmu, na czym polega odporność. Staram się odpowiedzieć na wszystkie możliwe pytania, co to jest HIV, czym jest AIDS, co zrobić, albo czego wręcz nie robić, aby nie mieć sposobności zarażenia się wirusem HIV.
W drugim rozdziale prezentuję opis metod i technik badawczych, charakteryzuję badaną grupę i zmienne, które uwzględniłam w dalszej części pracy.
Trzeci rozdział przedstawia wyniki badań młodzieży, która musiała odpowiedzieć na pytania zawarte w kwestionariuszu ankiety. Na tej podstawie sprawdzam poziom wiedzy młodzieży i weryfikuję ją z założonymi hipotezami.
Praca przedstawia próbę oceny poziomu wiedzy młodzieży na temat zagadnień związanych z HIV/AIDS.
Jej celem jest ukazanie braków w edukacji młodzieży na ten temat. Istotne jest ustalenie, co trzeba zrobić, aby młodzi ludzie mieli lepszą wiedzę.



ROZDZIAŁ I

Teoretyczne podstawy badań

1.1 Pochodzenie AIDS


Żadna inna choroba nie wzbudziła tylu kontrowersji i lęków we współczesnym świecie, co syndrom nabytego braku odporności, zwany powszechnie jako AIDS. Jeszcze większą troską naukowców jest szybkie rozpowszechnianie się wirusa atakującego ludzki system odporności (HIV-human immunodeficiency wirus), odpowiedzialnego za tę chorobę .

Słowo epidemia oznacza szeroki zasięg rozprzestrzeniania się choroby i to określenie ze wszech miar pasuje do AIDS. Używamy zwykle słowa pandemia, czyli epidemia o światowym zasięgu. Przypadki zachorowań odnotowano, bowiem w ponad 170 krajach, a Światowa Organizacja Zdrowia (Wold Health Organization, w skrócie WHO) szacuje, że liczba nosicieli na całym świecie wynosi około 20 milionów (dane z 1995 r.) .

Skąd się wzięła ta nowa choroba, którą jest AIDS, nie jest w pełni wyjaśnione. Pewne poszlaki wskazują na Afrykę, jako pierwotne źródło, skąd HIV mógł zawędrować do Stanów Zjednoczonych i do Europy .

Według jednej z teorii wirus HIV pochodzi od podobnego, jakkolwiek nieszkodliwego wirusa, jaki odnaleziono we krwi afrykańskich zielonych małp (koczkodanów). Teoria ta głosi, że w jakimś momencie w przeszłości jeden z wirusów atakujących małpy uległ mutacji, dzięki której mógł przetrwać w organizmie człowieka. Mutacja była przekazywana następnym ,,pokoleniom” wirusa i w końcu znalazł on drogę do organizmu człowieka, możliwe, że w wyniku pogryzienia przez małpę, lub, kiedy człowiek zjadł surowe mięso zakażonej małpy (w tamtej części świata mózg małpy jest przysmakiem). Po późniejszych mutacjach osiągnął postać zwaną obecnie jako HIV .
Pierwsze przypadki AIDS zostały rozpoznane w roku 1981. Jednak badania archiwalne surowic od mieszkańców Afryki z końca lat 50, 60 i 70 dowodzą, że zakażenia HIV-1 występowały już w tym pozornie odległym okresie. Retrospektywna analiza historii chorób również potwierdza, że wirus przeniknął do Europy i do Stanów Zjednoczonych w latach 70, a nawet wcześniej. Znane jest doniesienie o śmierci norweskiego marynarza, który zmarł na chorobę podobną do AIDS w końcu lat 50. W zachowanej po nim surowicy krwi odkryto przeciwciała anty-HIV. Przyczyny, dla których epidemia ujawnia się w postaci licznych przypadków, jawnych klinicznie w początku lat 80, są złożone. Należy jednak pamiętać, że od zakażenia do rozwoju choroby upływa, co najmniej kilka lat.

Istnieje prawdopodobieństwo, że HIV-1 lub wirus bardzo doń podobny, przedostał się do populacji ludzkiej z populacji małp afrykańskich w trudnym do określenia czasie, być może w połowie naszego stulecia (niektórzy badacze mówią o 120 latach a nawet wiekach). Zawleczony do afrykańskich skupisk miejskich w czasie dużej migracji ludności w okresie postkolonialnym, rozprzestrzeniał się następnie w USA i w Europie, a potem na pozostałych kontynentach. Wpierw szerzył się drogą kontaktów seksualnych (duże znaczenie miało wtargnięcie wirusa do swoistych społecznie i biologicznie grup homoseksualistów), stał się także przyczyną zakażeń poprzez przetoczenia krwi i preparatów jej pochodnych oraz używania niesterylnego sprzętu medycznego, przede wszystkim przez osoby uzależnione od preparatów stosowanych dożylnie .

1.2 Najważniejsze fakty z historii badań nad AIDS i HIV

W roku 1981 w Los Angeles rozpoznano u pięciu uprzednio zdrowych homoseksualistów zapalenia płuc wywołane przez Pneumocystis carinii z towarzyszącą kandydozą ( u trzech z nich in vitro stwierdzono zaburzenia odporności komórkowej). Do sierpnia tego roku łącznie rozpoznano w USA 111 przypadków pneumocystydozy i mięsaka Kaposiego; 99% chorych było mężczyznami, 94% homo- lub biseksualistami, 40% wkrótce zmarło. Pierwsze publikacje na ten temat ukazują się początkowo w organie Center for Diseases Control ,,Morbidity and Mortality Weekly Report” (począwszy od 5 czerwca), później także w ,,The Lancet” i w ,,The New England Journal of Medicine”.
Z kolei w 1982 roku choroba otrzymuje nazwę ,,acquired immune deficiency syndrome”, AIDS (zespół nabytego upośledzenia odporności);
- wykryto zakażenia wśród biorców krwi i preparatów krwiopochodnych;
- CDC podaje pierwszą definicję zespołu;
Rok 1983 przynosi pierwsze przypadki AIDS rozpoznane w Afryce Środkowej i na Haiti;
- zespół Luca Montagniera z Instytutu Pasteura w Paryżu izoluje wirusa z limfocytów chorego z przewlekłym uogólnionym powiększeniem węzłów chłonnych; wirus otrzymuje nazwę LAV (lymphadenopathy associated virus);

Rok później w 1984 zespół Roberto Gallo z Narodowego Instytutu Badań nad Rakiem w Bethesda (USA) izoluje od chorych na AIDS wirusa nazwanego HTLV-III (human T lymphotropic virus type III) i klasyfikuje go do retrowirusów; w tym samym roku zespół Jay'a Levy'ego z Uniwersytetu Kalifornijskiego wyosobnia wirusa od chorych na AIDS, nadając mu nazwę ARV (AIDS - related wirus);
- równocześnie prowadzi się pracę nad ogólnodostępnym, komercyjnym testem umożliwiającym wykrywanie przeciwciał LAV/HTLV-III;

W marcu 1985 roku zarejestrowano w USA, a w maju w Europie - test ELISA anty-LAV/HTLV-III; umożliwiło to masowe badania krwiodawców i osób z grup zwiększonego ryzyka;
- powstaje nowa, poszerzona definicja AIDS obejmująca szeroki zakres zakażeń oportunistycznych, mięsaka Kaposiego i innych nowotworów;
- w Polsce Minister Zdrowia i Opieki Społecznej powołuje Pełnomocnika do spraw AIDS, oraz 10-osobowy zespół ekspertów pod nazwą zespół do spraw AIDS, na rok przed zanotowaniem pierwszego przypadku AIDS w naszym kraju;
-od marca 1987 roku Zespół zostaje przekształcony w Radę do spraw AIDS, a następnie w Komitet do spraw AIDS;
W Afryce Zachodniej w 1986 roku zespół francuski izoluje LAV-2, a zespół amerykański HTLV-IV. Międzynarodowy Komitet Taksonomii Wirusów wprowadza nazwę HIV-1 i HIV-2 w miejsce poprzednio używanych (HIV - human immunodeficiency virus, ludzki wirus upośledzenia odporności);

W roku 1987 rozpoczęto wytwarzanie AZT (,,Retrovir”,,,Zidovudine”) w laboratoriach firmy Wellcome Foundation, leku o udowodnionym działaniu anty-HIV (aktywność in vitro wykazano w roku 1984);
- ustalono Specjalny Program do walki z AIDS Światowej Organizacji Zdrowia;

Z kolei w roku 1988 odbywa się Światowy Szczyt Ministrów Zdrowia (Londyn) poświęcony zapobieganiu i kontroli AIDS w związku z pandemicznym charakterem zakażeń;

W roku 1989 w czasie obrad V Międzynarodowej Konferencji na temat AIDS w Montrealu kilka zespołów przedstawia postępy badań nad szczepionką anty-HIV, w tym rezultaty u ludzi ochotników;
- w Polsce rejestruje się gwałtowny wzrost zakażeń HIV wśród narkomanów (65% wszystkich znanych przypadków nosicielstwa wirusa) .

W lutym 1990 roku Światowa Organizacja Zdrowia ocenia liczbę zakażonych na świecie na 6 milionów osób; zgłoszono 215.144 przypadków AIDS (rzeczywista liczba: powyżej 600 tysięcy); - potwierdzają się doniesienia z wielu krajów europejskich i z USA o zmianie zachowań osób z grup zwiększonego ryzyka na zakażenie, głównie homoseksualistów, co powoduje zmniejszenie się odsetka zakażonych w stosunku do przewidywań sprzed kilku lat; jest to rezultat konsekwentnie prowadzonej oświaty zdrowotnej .

1.3 Odporność organizmu a AIDS


Od setek lat ludzkość nękały różne choroby, jedne były śmiertelne inne nie. Ludzie żyli z nimi lub na nie umierali. Na przestrzeni wieków człowiek musiał poznać, różne nieznane mu dotychczas sposoby walki nie tylko z ludźmi, zwierzętami, ale również z wirusami. Jednym z takich wirusów jest wirus HIV wywołujący AIDS. Nikt nie sądził, że w dobie szczepionek, antybiotyków i powszechnej opieki zdrowotnej mogą wystąpić jakieś nowe, zagrażające rodzajowi ludzkiemu choroby. AIDS jest jedną z nich, na pewno groźną, ale aby dowiedzieć się jak bardzo, trzeba ją poznać.

AIDS jest bardzo poważną chorobą, powstałą na skutek zniszczenia zdolności organizmu do obrony przed niektórymi innymi chorobami. Jej nazwa jest skrótem pochodzących od następujących słów:
A - (Acquired) - nabyty
I - (Immune) - układ odpornościowy (czyli immunologiczny, obronny) organizmu
D - (Deficiency) - brak lub upośledzenie
S - (Syndrome) - zespół objawów występujących u chorych na konkretną chorobę - czyli oznacza zespół nabytego upośledzenia odporności .

Nazwa choroby jest długa, lecz łatwo zrozumiała, jeśli przeanalizujemy każdy wyraz oddzielnie. Słowo zespół oznacza w medycynie zestaw objawów, które wskazują na jakąś chorobę. Słowo nabyty mówi nam, że AIDS jest czymś otrzymywanym, czyli nabywanym w tym przypadku od kogoś. Pomimo to, że AIDS może być przekazany przez zakażoną kobietę jej nienarodzonemu dziecku, nie jest to cecha odziedziczona po rodzicach, tak jak wzrost lub kolor oczu albo włosów. AIDS nie jest także chorobą pojawiającą się jak gdyby bez żadnej uchwytnej przyczyny, jak na przykład nowotwór. Nie jest także związany z procesem starzenia się organizmu, tak jak to dzieje się w chorobie Alzheimera.
Słowa upośledzenie odporności staną się również łatwiej zrozumiałe, gdy rozważymy je oddzielnie. Upośledzenie oznacza brak lub niedobór czegoś potrzebnego do prawidłowego działania. Odporność odnosi się do układu odpornościowego organizmu. Ten układ zwalcza zakażenia. Jeżeli organizm jest zaatakowany przez drobnoustroje wywołujące takie choroby, jak odra lub grypa, układ odpornościowy zwalcza chorobę przez zniszczenie tych drobnoustrojów .
Ludzi od wieków zdumiewała przedziwna zdolność organizmu do zwalczania chorób i gojenia ran, ale dopiero od niedawna zaczynamy rozumieć złożone mechanizmy biologiczne, które się za tym kryją. Centralną rolę w tych procesach odgrywa układ odpornościowy – zespół rozproszonych organów, dróg transportu i wyspecjalizowanych komórek, które potrafią wykryć obce ciało i zniszczyć je, zanim stanie się zalążkiem infekcji. Układ odpornościowy potrafi także lokalizować i eliminować zagrożenia pochodzące z wewnątrz organizmu, na przykład komórki nowotworowe. Dzięki sprawności układu w usuwaniu zagrożeń ze strony czynników zewnętrznych i wewnętrznych, nasz organizm cechuje się ową zadziwiającą odpornością na choroby .

Zrozumienie, czym naprawdę jest AIDS, nie jest możliwe bez uświadomienia sobie najpierw, czym właściwie jest odporność organizmu, a potem, na czym polega owo upośledzenie odporności będące istotą choroby. Co rozumiemy przez odporność? Najogólniej można powiedzieć, że stan odporności polega na wytworzeniu w organizmie systemu zdolnego do rozpoznania i unieczynnienia szkodliwych i obcych dla niego czynników. Czynniki te mogą pochodzić z zewnątrz lub też mogą powstawać w organizmie wskutek wadliwej przemiany biochemicznej w komórkach.

Czynniki te nazywamy antygenami, przy czym antygenem dla ustroju może być praktycznie każda substancja pochodzenia organicznego lub nieorganicznego, jak na przykład bakterie i ich toksyny, wirusy, obce białka, pyłki kwiatowe i pyły organiczne, produkty rozpadu komórek własnych i obcych, leki itd. Na wniknięcie antygenu do organizmu reagują specjalne układy komórkowe obdarzone zdolnością rozpoznawania szkodliwego czynnika i zapoczątkowania łańcucha reakcji immunologicznych. Są to tak zwane komórki kompetentne immunologicznie. Reakcja wyzwolona przez nie może dać w wyniku, albo produkcję przeciwciał krążących we krwi, albo rozmnożenie się komórek uczulonych na dany antygen, bezpośrednio uczestniczących w walce z nim za pomocą różnych ciał czynnych. Pierwszy typ reakcji nosi nazwę odporności humoralnej, drugi zaś – komórkowej. Oznacza to, że wykładnikiem aktywności reakcji humoralnej jest stężenie przeciwciał we krwi lub w innych płynach ustrojowych, a reakcji komórkowej - liczba i czynność limfocytów o określonych własnościach odpornościowych .

Odporność humoralna pozwala na przechwytywanie cząstek antygenu krążących we krwi lub innych płynach ustrojowych i atakowanie ich za pośrednictwem przeciwciał. Przeciwciała są cząsteczkami białka pochodzącymi z komórek plazmowych produkowanych przez wyspecjalizowaną grupę limfocytów – limfocyty B. Niektóre przeciwciała przytwierdzają się do powierzchni cząsteczki antygenu, spowalniając jej ruch, co pozwala na wchłonięcie jej przez fagocyty. Inne przeciwciała mogą przenikać przez powierzchnię antygenu i rozsadzać cząsteczkę od środka. Inne zajmują się neutralizacją toksyn produkowanych przez antygeny.

Limfocyty – B są to białe ciałka krwi, które aktywują się na obecność określonego antygenu, produkując przeciwciała.
Odporność humoralna jest skuteczna tylko wtedy, gdy antygen znajduje się we krwi lub w innych płynach ustrojowych. Jeśli dojdzie do wniknięcia antygenu w komórki organizmu, nasze ciało mobilizuje odporność komórkową.

Odporność komórkowa wykrywa komórki zmutowane na skutek działania nowotworu lub zainfekowane mikroorganizmami, takimi jak wirus. Dzieje się to za pośrednictwem limfocytów T (od łac. Thymus – grasica), które mają zdolność identyfikowania i niszczenia komórek ciała odbiegających od normy, a zatem stanowiących zagrożenie. Funkcje odporności komórkowej realizowane są przez kilka typów limfocytów.
Podobnie jak w przypadku odporności humoralnej, także i tu istnieją komórki pełniące funkcje pamięci odpornościowej. Informacje o napotkanych antygenach gromadzone są w limfocytach pamięciowych T, dzięki czemu przy powtórnej konfrontacji z danym antygenem układ odpornościowy może reagować szybciej i skuteczniej. Limfocyty cytotoksyczne T specjalizują się w bezpośrednim atakowaniu i niszczeniu komórek. Po napotkaniu komórki zmutowanej lub zainfekowanej, leukocyty cytotoksyczne dołączają do niej i niszczą drogą lizy (rozpuszczania), to jest wydzielają substancje chemiczne, które usuwają jej błonę komórkową. Limfocyty cytotoksyczne atakują także obce tkanki, powodując często niepożądane efekty w postaci odrzucenia chirurgicznego przeszczepu skóry lub organów .

Przeciwciała są białkami o charakterystycznej budowie, wiążą się w sposób swoisty z antygenami. Liczba rodzajów przeciwciał jest praktycznie nieograniczona, tak jak nieograniczona jest liczba antygenów, z którymi może się stykać układ immunologiczny. Wszystkie białka, które mają znaczenie odpornościowe nazywa się immunoglobulinami. Podstawowymi komórkami biorącymi udział reakcjach odpornościowych obu typów są limfocyty i makrofagi. Pomocniczą rolę pełnią granulocyty, stanowiące komórki pierwszej linii obrony.

Układ odpornościowy jest złożony z różnych części składowych, a każda z nich spełnia inną funkcję w zwalczaniu zakażeń. Kiedy ktoś ulega zakażeniu HIV, wirus dostaje się do osocza krwi, które stanowi część układu odpornościowego. Następnie HIV atakuje niektóre komórki krwi, głównie zaś niszczy limfocyty T4 (nazywane również komórkami T4, komórkami T lub limfocytami pomocniczymi) oraz makrofagi. Oba rodzaje komórek są bardzo ważne w zwalczaniu zakażeń. Ponieważ wirus jest o wiele mniejszy od tych komórek krwi, HIV może wniknąć do limfocytów i makrofagów oraz żyć w ich wnętrzu.

Materiału genetycznego tych komórek używa HIV do swojej reprodukcji. W procesie zwanym transkrypcją, komórka odczytuje swój kod genetyczny i wykonuje dokładną kopię samej siebie. Natomiast HIV przerywa proces transkrypcji i zmusza komórkę do produkcji kopii wirusa AIDS. W efekcie zdrowa komórka przekształca się w fabrykę produkującą kopie wirusa AIDS. Prowadzi to w końcu do zniszczenia komórki zaatakowanej przez HIV, który następnie wnika do innej. Po zniszczeniu pewnej liczby komórek organizm staje się niezdolny do zwalczania zakażeń .

Limfocyty T4 można umownie nazwać komórkami, które zarządzają odpowiedzią immunologiczną. Pobudzają one inne limfocyty (o symbolu B) do produkcji ciał odpornościowych (immunoglobulin), wzbudzają namnażanie się limfocytów niszczących zakażone komórki, lub komórki zmienione nowotworowo, oddziaływają na komórki zdolne do zahamowania nadmiernej odpowiedzi odpornościowej (limfocyty o symbolu T8), a także regulują podziały i aktywność własnych komórek T4. Ogólnie mówiąc, HIV niszcząc limfocyty T4 powoduje rozregulowanie tego subtelnego, lecz bardzo sprawnego mechanizmu .
To właśnie z udziałem limfocytów nasz ustrój likwiduje drobnoustroje, nie pozwalając im rozwinąć swej działalności, przezwycięża różnego typu zakażenia, a także niszczy komórki nowotworowe, stale powstające w czasie naszego życia. Jeśli system ten zawiedzie, stajemy się immunologicznie bezbronni: nawet niegroźne przedtem pierwotniaki, grzyby, bakterie i wirusy – znajdują warunki do swobodnego rozwoju, a zmienione nowotworowo komórki mnożą się, doprowadzając do zniszczenia całego ustroju w przebiegu choroby nowotworowej.

Dobrym przykładem ukazującym działanie HIV jest określenie liczebności komórek T4 zawartych w jednym milimetrze sześciennym krwi. Osoba ze sprawnym układem odpornościowym ma od 600 do 1500 tych komórek. Wraz z rozwojem zakażenia liczba komórek T4 ciągle się zmniejsza. Ponieważ komórki te stanowią ważną część układu odpornościowego, spadek ich liczby obniża zdolność organizmu do zwalczania zakażeń. Taki stan osłabienia układu odpornościowego, czyli jego supresji, zwany jest immunosupresją. W warunkach pogłębienia się immunosupresji (aż do spadku liczby komórek T4 poniżej 200) wszystkie drobnoustroje, które normalnie byłyby niszczone przez układ odpornościowy, są teraz zdolne do zakażenia organizmu. Takie zakażenia są nazywane zakażeniami oportunistycznymi (w języku angielskim opportunity to nagła możliwość, dogodna sposobność, okazja – przyp. red. wyd. polskiego), ponieważ wykorzystując okazję stworzoną przez immunosupresję atakują organizm .

Wyróżniamy kilka form odporności. Niektóre funkcje odpornościowe są wrodzone, wtedy mówimy o naturalnej odporności. Drugim rodzajem odporności jest odporność nabyta, której działanie opiera się na doświadczeniach z określonym rodzajem zagrożenia. W konfrontacji z nieznanym patogenem organizm nabywa zdolność jego zwalczania, stąd też po przebytej odrze lub ospie wietrznej nasze ciało wie, jak się bronić na przyszłość przed tym zagrożeniem. Szczepienia ochronne, jak w przypadku tężca lub polio, mają na celu rozbudowanie sztucznej odporności. Pomimo tego, że nigdy nie chorowaliśmy na tę chorobę, nasz organizm wie, jak sobie z nią radzić .

Gdy antygen wniknie do komórek ciała, limfocyty cytotoksyczne mnożą się i atakują zainfekowaną komórkę, niszcząc ją wraz z antygenem. Proces ten trwa tak długo, jak długo organizm jest zagrożony antygenami. Kiedy liczba cząstek antygenu maleje, limfocyty supresyjne T spowalniają reakcje odpornościową, hamując zwiększoną produkcję limfocytów B i T oraz redukując kontratak. Po pewnym czasie zagrożenie zostaje usunięte, a układ odpornościowy powraca do stanu równowagi. Jednak pamięć ataku zostaje przechowana w limfocytach pamięciowych B i T, dzięki czemu przy kolejnych atakach danego antygenu reakcja odpornościowa będzie szybsza i bardziej skoncentrowana .

Zakażenie HIV i rozwój AIDS jest jednym z najbardziej złożonych zjawisk spośród wszystkich chorób zakaźnych znanych w patologii człowieka .

Warto zwrócić uwagę na fakt, że nikt nie umiera na AIDS. Choroba ta powoduje zniszczenia w układzie odpornościowym, pozostawiając pacjenta bezbronnym wobec ataków wirusów i innych drobnoustrojów, które w normalnych warunkach nie mogą wyrządzić zbyt wielkiej szkody. Niepohamowany proces infekcji doprowadza do całkowitego wycieńczenia organizmu, a w efekcie do śmierci .

Istotą AIDS jest utrata odporności organizmu, który nie potrafi bronić się przed wniknięciem różnego rodzaju drobnoustrojami: bakterii, grzybów, pasożytów jednokomórkowych lub wirusów i nie może zwalczyć powstałych zakażeń, niegroźnych dla ludzi mających prawidłową odporność. U osób pozbawionych sił obronnych zakażenia te mają ciężki, często śmiertelny przebieg .

AIDS jest bardzo poważną chorobą, która nie tylko niszczy ciało, ale również zabija ducha. Człowiek zarażony wirusem HIV, który ma tego świadomość oprócz osłabionej odporności ma również słabą psychikę, samopoczucie i sam musi sobie z tym problemem radzić.

1. 4 Wirus, który wywołuje AIDS

Większość naukowców jest zgodnych, co do tego, że AIDS wywoływany jest przez pewien typ wirusa. Nadano mu różne nazwy – HTLV- III, LAV, ARV, jednak obecnie jest określany jako HIV. HIV jest skrótem nazwy human immunodeficiency virus, co oznacza: ludzki wirus upośledzenia odporności .
Wszystkie te nazwy dobrze oddają pewne cechy HIV: wywołuje AIDS, ma trofizm do pewnego rodzaju limfocytów i może powodować powiększenie węzłów chłonnych .

Zespół nabytego niedoboru odporności (Acquired Immunodeficiency Syndrome, AIDS) jest końcowym etapem choroby wywołanej przez ludzki wirus nabytego niedoboru odporności 1 i 2 (Human Immunodeficiency Virus, HIV-1 i HIV-2).

Cząsteczka HIV ma średnicę około 100 nm. Ma budowę warstwową, dwie główne warstwy to: rdzeń i osłonka. Wirus jest bardzo wrażliwy na działanie czynników środowiska zewnętrznego. Poza organizmem człowieka szybko traci swoją zjadliwość. Szybko również ginie pod wpływem działania środków dezynfekujących. Gotowanie zabija HIV, w temperaturze 56 C ginie po 30 minutach .

HIV należy do grupy retrowirusów. Ich szczególną cechą jest posiadanie specjalnego enzymu, który umożliwia w zakażonej komórce przekazywanie informacji genetycznej od RNA do DNA. W olbrzymiej większości wirusów informacja genetyczna przenoszona jest od DNA do RNA. (Litery: DNA i RNA są skrótami oznaczającymi kwasy nukleinowe, dzięki którym przechowywana jest i powielana informacja genetyczna). Retrowirusy poznano stosunkowo niedawno. Mają one właściwości wnikania do limfocytów o symbolu T (od słowa thymus – grasica; są to limfocyty zależne od grasicy, a więc grasico- zależne). Retrowirusy są odpowiedzialne za rozwój pewnych nowotworów układu chłonnego. HIV różni się od pozostałych wirusów należących do tej samej rodziny. Powoduje zniszczenie komórki, w której się rozwija .
Znane są dwa retrowirusy powodujące AIDS: HIV–1 oraz HIV–2. HIV – 2 jest mniej patogenny aniżeli HIV-1. HIV-1 i HIV-2 należą do różnych odgałęzień retrowirusów. Oznacza to, iż miały wspólnego przodka w procesie ewolucji .

HIV–1 występuje w 6 genotypach, oznaczonych literowo od A do F. Ostatnio stwierdzono, iż określone genotypy przeważają w pewnych regionach świata. W Azji i w Afryce np. dominuje genotyp C i E, a w Europie i Ameryce – B. Poza tym ostatnio wykryto podtyp O.

Zespół nabytego niedoboru odporności (Acquired Immunodeficiency Syndrome, AIDS) jest końcowym etapem choroby wywołanej przez ludzki wirus nabytego niedoboru odporności 1 i 2 (Human Immunodeficiency Virus, HIV-1 i HIV-2).
Wirus HIV dzieli się na trzy główne grupy - M, N, i O. Najbardziej rozprzestrzenioną i najbardziej zróżnicowaną jest grupa M (main), dzieląca się na szereg podgrup/podtypów (A-K). Powstały one w wyniku sumujących się mutacji zachodzących w genomie wirusa podczas jego namnażania się w organizmach zakażonych ludzi oraz w wyniku rekombinacji pomiędzy różnymi szczepami wirusa, które zakaziły tę samą osobę (krążące formy rekombinacyjne - CRF). CRF występują najliczniej w Afryce Centralnej i w Azji Południowo - Wschodniej .

HIV charakteryzuje się dużą zmiennością antygenową. Jest to retrowirus, który stopniowo ogranicza właściwą odpowiedź odpornościową, aż do całkowitego jej zniszczenia. Rodzina Retroviridae obejmuje trzy podrodziny: Oncovirinae, Spumavirinae i Lentivirinae. HIV – 1, HIV – 2 oraz izolowany od małp STLV – III ( simian T lymphotropic virus) należą do ostatniej z wymienionych podgrup.

Trzeba zrozumieć różnicę między chorym na AIDS a zakażonym wirusem HIV. Ten pierwszy człowiek jest bardzo chory, ten drugi jest fizycznie zupełnie sprawny. Natomiast od jednego i od drugiego można się zarazić .

1.5 Drogi i mechanizm zakażenia wirusem HIV

AIDS jest wirusową chorobą zakaźną, ale zaraźliwą tylko w specyficznych warunkach, bowiem wirus HIV ma ograniczone możliwości przenoszenia się z człowieka na człowieka. Nie przenosi się ani drogą kropelkową, ani pokarmową, ani przez kontakt z zakażonymi przedmiotami. Dlatego nie jest groźne dla otoczenia kichanie i kaszel osoby zakażonej ani jej łzy, pot czy ślina. Nie grozi zarażeniem się wymiana przyjacielskiego uścisku z osobą zakażoną, trzymanie jej za rękę, pocałowanie jej w policzek, spożycie jedzenia przez nią przyrządzonego, użycie jej ręcznika. Wirus HIV przenosi się wyłącznie drogą płciową i przez bezpośrednie wniknięcie zakażonej krwi do krwiobiegu osoby zdrowej. Zarazić się można tylko podczas stosunku płciowego, przez użycie tej samej igły do wstrzyknięć, przez kontakt skaleczenia, rany, owrzodzenia z zakażoną krwią oraz w następstwie transfuzji, jeśli krew nie została poddana kontroli na obecność wirusa. (Ponadto na zakażenie narażone są dzieci rodzące się z matek będących nosicielkami wirusa).
AIDS jest chorobą należącą do grupy chorób przenoszonych na drodze kontaktów seksualnych (STD, sexualy transmitted diseases). Zakażenie może nastąpić wówczas, gdy kontakty seksualne dotyczą następujących par, w których jeden z partnerów jest zakażony:
- mężczyzna – kobieta (stosunki heteroseksualne);
- mężczyzna – mężczyzna (stosunki homoseksualne);
- mężczyzna – kobieta ( stosunki heteroseksualne z partnerem biseksualnym)
- kobieta – kobieta (stosunki homoseksualne, lesbijskie); zdarza się to bardzo rzadko .
Wiemy już - i to wiele wyjaśnia - że do zakażenia dochodzi dopiero wtedy, kiedy większa ilość wirusów HIV wtargnie do organizmu. Inne wirusy nie muszą wystawiać do inwazji tak silnej armii. Na przykład w razie przypadkowego zakłucia się zakażoną igłą prawdopodobieństwo zarażenia się wirusowym zapaleniem wątroby typu B jest nieporównywalnie większe (w niektórych badaniach dotyczących pielęgniarek mówi się nawet 0-30 procentach) niż prawdopodobieństwo nabycia w taki sam sposób wirusa HIV (podaje się mniej niż 1 procent).
AIDS jest chorobą straszliwą i trzeba się jej bać. Pamiętajmy jednak, że nieuleczalne nowotwory złośliwe i choroby serca powodują znacznie więcej zgonów, obfitsze także niż AIDS żniwo zbierają w rejonach nędzy nawet te choroby, które medycyna od dawna potrafi leczyć. Psychoza strachu w połączeniu z niewiedzą na temat problemu powoduje, że ciągle jeszcze dochodzą do głosu zwolennicy izolowania nosicieli wirusa HIV od społeczeństwa, którzy próbują wyrzucać zakażone dzieci ze szkół i dorosłych z pracy. Specjaliści muszą nam uświadamiać, że gdyby AIDS była tak zaraźliwa, jak wiele osób myśli, to zdążyłaby już zdziesiątkować ludzkość .
Zakażenie HIV wiąże się bezpośrednio ze sferą życia intymnego, a więc naszą największą prywatnością. Zakażenie może przez wiele lat nie dawać objawów klinicznych, mimo to osoba zakażona może zarazić swojego partnera seksualnego, a kobieta przenieść zakażenie na płód lub noworodka. Po drugie: choroba ma podstępny przebieg, bez możliwości wyleczenia, a po trzecie: istnieje obawa każdego zarażonego przed utratą dotychczasowego statusu społecznego, odtrącenia przez otoczenie i skazanie na samotność.

Szczegółowe badania epidemiologiczne wykazały trzy możliwości przenoszenia wirusa HIV:
1) Droga płciowa
Najbardziej powszechną drogą przenoszenia wirusa HIV w populacji dorosłych (około 90%) jest stosunek seksualny z osobą zakażoną. HIV może występować w spermie w znacznych ilościach – około 100 cząstek wirusa w 1 ml. Występuje także w znacznej ilości w wydzielinie z żeńskich narządów płciowych. Do infekcji dochodzi najłatwiej, gdy tkanki w obrębie narządów płciowych są uszkodzone lub stosunek płciowy odbywał się w okresie miesiączki. Szczególnym ryzykiem są obciążone stosunki analne, gdy błona śluzu odbytu jest podatna na mikrourazy. Ze względu na budowę i fizjologię narządów płciowych, kobiety są bardziej narażone na zakażenie.

2) Droga parenteralna
Zakażenie może nastąpić przez przeszczepy, transfuzję zakażonej krwi, sztuczne zapłodnienie oraz używanie zakażonych igieł i strzykawek. W Polsce, odsetek zakażonych poprzez krew i jej produkty, transplanty oraz sztuczne zapłodnienie jest niskie i wynosi mniej niż 1%. Przeciwciała anty-HIV wykryto u 12/1510 chorych na hemofilię A oraz u 3/233 chorych na hemofilię B. Należy zaznaczyć, iż tylko w trzech przypadkach źródłem zakażenia był krioprecypitaty produkcji krajowej. W pozostałych przypadkach były to produkty pochodzenia zagranicznego (dary). Trzeba też nadmienić, że zakażenia hemofilityków to już historia. Od 1992 roku nowych zakażeń wśród hemofilityków nie odnotowano.

Przenoszenie wirusa przez zakażone igły i strzykawki jest szczególnie ważnym problemem wśród narkomanów stosujących narkotyki dożylne (użycie sprzętu niesterylnego). W naszym kraju, w latach 1986-1994 narkomani stanowili największą grupę, bo aż 69% wszystkich zarejestrowanych osób seropozytywnych.

3) Droga wertykalna
HIV może być przenoszony z kobiety na jej dziecko w czasie ciąży, porodu lub podczas karmienia piersią. Najczęściej dochodzi do infekcji podczas porodu, a rozwiązanie ciąży poprzez cesarskie cięcie nie zmniejsza ryzyka zakażenia płodu.

Warto zauważyć, że ryzyko zakażenia dziecka jest największe w okresie 2-4 tygodni od momentu zakażenia matki lub wtedy, gdy jest ona w zaawansowanym stadium choroby.

Nie ma dowodów, że HIV przenosi się drogą oddechową, jelitową lub przez przypadkowe kontakty międzyludzkie. Nie stwierdzono, by HIV przenoszony był przez owady, żywność, wodę, pot czy łzy. Nic nie wskazuje, by zakażenie mogło nastąpić wskutek korzystania ze wspólnej ubikacji, wspólnychsztućców, szklanek lub innych przedmiotów takich jak: telefon lub używana odzież .
Ryzyko zakażenia wirusem HIV jest tym większe, im większa liczba cząsteczek znajduje się w płynach ustrojowych lub w tkankach. Aby wywołać zakażenie, HIV musi wtargnąć do ustroju. Oto drogi, którymi wirus HIV może się dostać do naszego organizmu:
Krew. Od czasu wprowadzenia kontroli dawców krwi na obecność anty-HIV ryzyko zakażenia jest minimalne. Może się zdarzyć, gdy u dawcy nie doszło do indukcji przeciwciał. Wprowadzono również zasadę, iż każdy dawca nasienia jest badany w kierunku zakażenia HIV. Pobrane nasienie jest przechowywane i dawcę bada się ponownie przed unasiennieniem kobiety. Kontrola obowiązuje również dawców narządów w celu ich przeszczepienia. Dotyczy to także osób zmarłych.
Nasienie. W nasieniu znajduje się u osób HIV-dodatnich szczególnie dużo cząstek wirusa. W jaki sposób wirus przedostaje się przez błonę ś1uzową pochwy, odbytnicy i szyjkę macicy - nie jest w pełni wyjaśnione. Prawdopodobnie przez związanie się z receptorem komórek wrażliwych na zakażenie.
Wydzielina pochwowa i z szyjki macicy. Wirus może znajdować się w tych wydzielinach. W czasie stosunku HIV może przedostać się przez powierzchnię żołędzi, również prawdopodobnie na skutek "spotkania" komórki z właściwym mu receptorem. Nie jest w pełni jasne, czy warunkiem jest uszkodzenie nabłonka żołędzi.
Mleko i karmienie piersią. Mleko kobiece zawiera niewielkie ilości wirusa. Uważa się, że tą drogą może dojść do zakażenia. Znana jest także możliwość odwrotna: zakażone dziecko przenosi wirusa na karmiącą matkę. Udowodniono to w ZSRR. Zakażone szpitalnie noworodki ze zmianami zapalnymi w jamie ustnej (afty) spowodowały infekcję podczas karmienia piersią z uszkodzoną skórą brodawek.
Ślina. HIV znaleziono w ślinie w niewielkich ilościach i u małego odsetka badanych. Nieznany jest przypadek zakażenia tą drogą. Ryzyko wydaje się wyjątkowo minimalne.
Łzy. Ryzyko zakażenie jest bardzo mało prawdopodobne.
Mocz. Wyniki badań na obecność HIV w moczu są kontrowersyjne. W jednych ośrodkach potwierdzano taką możliwość, inne badania jej zaprzeczają. Nieznany jest wypadek zakażenia przez mocz. W warunkach ropomoczu lub krwiomoczu ryzyko może się teoretycznie zwiększać.
Stolec. Prawdopodobnie HIV znajduje się w stolcu, lecz jest to domysł. Ryzyka zakażenia albo nie ma, albo jest bardzo małe .

Czynnikami ograniczającymi możliwość zakażenia są:
1) współżycie seksualne ze stałym, zdrowym partnerem,
2) używanie prezerwatyw,
3) badanie krwi i preparatów krwiopochodnych oraz testowanie serologiczne dawców przeszczepów,
4) w przypadku urodzenia przez matkę HIV+, dziecka HIV-, zakaz karmienia go piersią.
Ponadto istotne dla sytuacji epidemiologicznej jest zwalczanie narkomanii oraz szerzenie w społeczeństwie wiedzy o sposobach zakażenia i drogach rozszerzania się tej choroby. Nie została dotąd opracowana skuteczna metoda leczenia.
Trwają ciągle badania nad skutecznymi lekami przeciw wirusowi oraz nad wynalezieniem szczepionki. Obecnie postępowaniem hamującym replikację (mnożenie) wirusa, a zatem spowalniającym postęp choroby, jest skojarzone leczenie kilkoma lekami o różnym mechanizmie działania. W przypadku wystąpienia objawów klinicznych AIDS stosuje się leczenie właściwe dla danej infekcji lub nowotworu .


1.6 Objawy zakażenia HIV i choroby AIDS


Infekcja HIV, także jej ostatnie stadium, czyli choroba AIDS, przebiega u różnych osób bardzo różnie, tak pod względem jej rozwoju w czasie, jak i obserwowanych objawów. Po zakażeniu, zwykle w ciągu dwóch do ośmiu tygodni, organizm zaczyna wytwarzać przeciwciała do zwalczenia wirusa. Czasem jednak upływa nawet sześć miesięcy, zanim pojawią się one we krwi.
Fakt zakażenia może, ale nie musi, dać o sobie znać. Objawy, jeśli wystąpią, bywają łagodne lub ostrzejsze, ale same w sobie nie są dla osoby zakażonej groźne, często uznaje je ona za infekcję grypową lub inną. Pojawiają się w ciągu pierwszych kilku miesięcy od wtargnięcia wirusa do ustroju - najczęściej po paru tygodniach - i utrzymują się około jednego tygodnia.
Wymienimy poniżej objawy zakażenia, ale trzeba zaznaczyć, że nie muszą one występować wszystkie naraz:
powiększenie węzłów chłonnych w obrębie szyi, pod pachami i w pachwinach,
utrata apetytu i/lub kilku kilogramów spadek wagi w ciągu niespełna dwóch miesięcy,
osłabienie mięśni nóg, odczuwanie zwłaszcza przy wchodzeniu w górę po schodach,
obfite poty przez kilka nocy z rzędu,
podwyższona temperatura utrzymująca się dłużej niż tydzień,
przewlekła, a przynajmniej długotrwała biegunka,
suchy kaszel nie związany z paleniem papierosów, przeziębieniem czy grypą,
grzybica jamy ustnej z charakterystycznym białym nalotem lub nadżerkami,
obrzmienie śluzówki jamy ustnej, języka i pochwy,
wysypka na ciele
chłoniak - nowotwór układu limfatycznego.
Po tej wczesnej reakcji organizmu na zakażenie, przychodzi okres bezobjawowy, czyli stadium tzw. utajonego nosicielstwa. Zakażony ma normalne samopoczucie - wygląda i czuje się zdrowo. Mijają lata - najczęściej kilka, rzadziej około dziesięciu, wyjątkowo nawet kilkanaście - zanim w następstwie obniżania się odporności wystąpi pełny obraz choroby .
Ostatnie stadium infekcji HIV, czyli pełnoobjawowa choroba AIDS, rozwija się dość gwałtownie, gdyż system odporności jest tak zniszczony przez wirusa, że organizm pozostaje całkowicie bezbronny wobec ataków różnych groźnych chorób.
Typowe choroby towarzyszące AIDS to: zapalenie płuc, gruźlica, opryszczka, półpasiec, mięsak Kaposiego (bardzo złośliwy nowotwór), zespół otępienia oraz inne jeszcze zakażenia wirusowego, bakteryjne i grzybicze. Najczęściej spotykane objawy to: duszności, gorączka, ciężkie biegunki, nudności, bóle głowy, zaburzenia pamięci i uwagi, gwałtowne wahania nastroju, bóle gardła i trudności z przełykaniem, zamazane widzenie aż do utraty wzroku, spadek ciężaru ciała aż do ogólnoustrojowego wyniszczenia.

Czasem chory umiera bardzo szybko, kiedy indziej objawy jednej lub kilku z wyżej wymienionych chorób łagodnieją, by po jakimś czasie wystąpić na nowo w ostrzejszej postaci. Jak dotąd nie ma skutecznej metody leczenia AIDS, nie wynaleziono też szczepionki, która by zapobiegła tej chorobie. Leki (przede wszystkim AZT i ZDU), które zaczęto stosować ostatnio u zakażonych w okresie utajonego nosicielstwa, wydają się spowolniać progresję infekcji HIV w kierunku pełnoobjawowego AIDS .

1.7 Testy na przeciwciała AIDS

Naukowcy zdołali stworzyć wiarygodne i niezbyt drogie testy, które pozwalają stwierdzić, czy w organizmie badanego znajdują się wirusy.

Istnieją trzy rodzaje takich testów. Najczęściej stosuje się badanie na obecność przeciwciał anty-HIV, którymi są białka wyprodukowane przez układ odpornościowy po wtargnięciu wirusa HIV do organizmu. Do tego celu powszechnie używa się testu ELISA. Skrót ELISA pochodzi od słów Enzyme-Linked Immunosorbent Assay (w polskiej literaturze medycznej oprócz nazwy ELISA stosuje się też nazwę: metoda immunoenzymatyczna). Innym testem wykrywającym przeciwciała jest tzw. Western blot. Ten test również wykrywa białka produkowane po zakażeniu wirusem HIV, lecz jest bardziej swoisty niż test ELISA. Badanie za pomocą Western blot jest droższe, zazwyczaj, więc służy do potwierdzania wyniku uzyskanego metodą ELISA.
Drugim rodzajem testu używanego do wykrywania zakażenia wirusem HIV jest badanie na obecność antygenu HIV. To badanie wykonuje się w celu potwierdzenia dodatniego wyniku testu wykrywającego przeciwciała anty-HIV. Umożliwia ono wykrycie obecności samego wirusa, a nie tylko przeciwciał. Różne testy antygenowe, wykrywające poszczególne części wirusa AIDS, są używane równocześnie z testami na obecność przeciwciał, w celu określenia, w jakiej fazie zakażenia HIV znajduje się badana osoba.

Trzeci rodzaj testu polega na hodowli wirusa. Podczas takiego badania pracownicy laboratoriów próbują wyhodować HIV z próbki komórek lub płynów tkankowych, pobranych od osoby zakażonej. Ten test robi się tylko w powiązaniu z dwoma omówionymi rodzajami testów, gdyż nawet w całkowicie pewnych przypadkach zakażeń, nie zawsze udaje się pomnożyć wirusa AIDS poza organizmem .
Chociaż test nie wykrywa samych wirusów, stwierdza obecność przeciwciał, które układ immunologiczny zaczyna wytwarzać z chwilą wtargnięcia HIV do organizmu. Jeżeli test wykazał, że badana osoba posiada takie przeciwciała, wynik określa się jako pozytywny. Oznacza to, że do organizmu tej osoby wtargnął wirus i wciąż tam się znajduje. Z innymi infekcjami wirusowymi nasz układ immunologiczny w końcu sobie radzi, natomiast wszystko wskazuje na to, że nie jest w stanie zwalczyć HIV. Dlatego też pozytywny wynik testu jest traktowany jako znak, że osoba badana jest zakażona i może zakażać innych.

Jeżeli we krwi badanej osoby nie ma przeciwciał anty-HIV, wynik testu jest negatywny, o ile ten ktoś w ciągu ostatnich trzech miesięcy nie narażał się na zakażenie (nie używał narkotyków, nie miał stosunków seksualnych). Jednak, jeśli badany zrobił cokolwiek, co mogło narazić go na infekcję, to negatywny wynik nie wyklucza zakażenia i badana osoba może być zakażona. Zdarza się tak, ponieważ wytworzenie przeciwciał, które można by wykazać w teście, wymaga czasu – zwykle od czterech do dwunastu tygodni .

Z praktycznego punktu widzenia największe znaczenie mają testy serologiczne. Przy ich użyciu można wykryć przeciwciała przeciwko antygenom HIV lub antygen HIV (HIV-Ag). Testy używane w laboratoriach dostarczają wiarygodnych wyników. Pozwalają wykryć również zakażenie HIV przebiegające bezobjawowo, czyli bez żadnych zmian klinicznych. Przeciwciała anty-HIV pojawiają się po kilku tygodniach od zakażenia, zazwyczaj po 6-8 tygodniach (najwcześniej po 8 dniach, średnio po 14-60 dniach) .

Test w kierunku zakażenia HIV polega na wykrywaniu we krwi przeciwciał, a nie samego wirusa. Z uwagi na to, że przeciwciała nie pokazują się we krwi zaraz po zakażeniu, tylko po jakimś czasie, i to bardzo różnym, zależnie od indywidualnego porządku, muszą być spełnione określone warunki, aby można było uznać wynik testu za w pełni wiarygodny. Pewność, co do negatywnego wyniku może mieć albo osoba, która przez sześć miesięcy poprzedzających test nie odbywała stosunków seksualnych i nie używała dożylnie narkotyków, albo taka, która wraz ze swoim partnerem seksualnym poddała się testowi dwukrotnie - drugiemu po upływie sześciu miesięcy od pierwszego - przy czym w okresie pomiędzy jednym a drugim testem ani ona, ani jej partner nie mieli kontaktów seksualnych z innymi osobami i ani razu nie wstrzykiwali sobie narkotyku. Jeśli takie warunki nie są spełnione, istnieje możliwość, że test nie wykryje przeciwciał, ponieważ od ostatniego stosunku - lub od wstrzyknięcia - nie upłynął wystarczająco długi czas na wytworzenie się ich w organizmie .

1.8 Zachowania seksualne a AIDS

HIV może się znajdować w płynach ustrojowych człowieka. Podczas stosunku płciowego ulegają one wymianie. Wirus może być obecny w nasieniu zakażonego mężczyzny lub wydzielinie pochwowej oraz krwi menstruacyjnej zakażonej kobiety.
Na szczególnie zwiększone ryzyko zakażenia narażeni są:
· homoseksualiści i biseksualiści (46% wszystkich znanych przypadków AIDS u dorosłych w Europie w 1994 r.);
· narkomani uzależnieni od preparatów pobieranych dożylnie (w Europie około 36%);
· prostytutki i chorzy na choroby przenoszone drogą płciową;
· chorzy na hemofilię, którym przetaczano czynniki krzepnięcia VIII lub IX, zanim nie wprowadzono metod dezaktywacji HIV (2% w Europie);
· wielokrotni biorcy krwi;
· dzieci urodzone z matek zakażonych HIV;
· heteroseksualiści często zmieniający partnerów (promiskuityzm).
W Europie na drodze heteroseksualnej uległo zakażeniu tą drogą (punkt odniesienia stanowią tu znane przypadki AIDS) ponad 8% mężczyzn i 34% kobiet .
W zasadzie każda aktywnie seksualnie osoba powinna się liczyć z ryzykiem i mieć świadomość, że w przypadku AIDS stawką jest życie. Tylko abstynencja seksualna jest gwarancją bezpieczeństwa.
Najbardziej ryzykowne formy kontaktu seksualnego to: (zakażenie się wirusem HIV jest prawdopodobne w wysokim stopniu):
rola biernego partnera - zarówno mężczyzny, jak i kobiety - podczas seksu analnego, choćby partner będący stroną aktywną używał prezerwatywy;
stosunek seksualny z homoseksualistą lub mężczyzną biseksualnym;
używanie wspólnej igły do dożylnych wstrzyknięć narkotyku (amfetaminy, heroiny, kokainy);
stosunek seksualny z osobą, która używa dożylnie narkotyków;
uprawianie seksu z wieloma partnerami (z więcej niż jednym w ciągu roku);
seks z partnerem, który ma jeszcze innych partnerów;
używanie wspólnych wibratorów i innych tego typu gadżetów;
stosunek pochwowy bez zabezpieczenia prezerwatywą i środkiem plemnikobójczym;
fellatio, gdy mężczyzna nie założył prezerwatywy i nie kontroluje wytrysku;
cunnilingus, gdy kobieta jest w okresie menstruacji.
Wymienione wyżej zachowania seksualne zakwalifikowane zostały jako najbardziej niebezpieczne, dlatego że w ich trakcie jest możliwy bezpośredni kontakt krwi z krwią oraz spermy z krwią, a wirus HIV, jak wiadomo, rezyduje u osoby zakażonej właśnie we krwi i w spermie. Włączono do tej grupy zachowań używanie przez narkomanów wspólnej igły, ponieważ w tej sytuacji także dochodzi do kontaktu krwi z krwią - pozostała na użytej igle resztka krwi zostaje przy wstrzyknięciu wprowadzona bezpośrednio do krwiobiegu drugiej osoby - a to oznacza wysoki stopień ryzyka.

Seks analny jest bardzo niebezpieczny, ponieważ ruchy członka w odbycie mogą łatwo uszkodzić bardzo ukrwioną w tym miejscu błonę śluzową. Jeśli wirus jest obecny w spermie partnera aktywnego, trafia bezpośrednio i w dużych ilościach do krwiobiegu partnera biernego. Prezerwatywa, nawet dobrej jakości, nie jest wystarczająco pewną ochroną, ponieważ może zostać uszkodzona w wyniku silnego tarcia, jakie ma miejsce przy stosunku analnym. Gdy pęknie, wówczas wirusy wnikają z nasieniem w każde uszkodzone miejsce błony śluzowej odbytu.
Gdy seks analny ma brutalną formę i polega na manualnym pobudzaniu partnera, wówczas wysokie ryzyko dotyczy obydwu (czy obydwojga) partnerów. Błona śluzowa odbytu jest delikatniejsza niż błona pochwy i bardziej podatna na uszkodzenia. Ocieranie się uszkodzonej śluzówki o ewentualne skaleczenia czy uszkodzenia skóry dłoni umożliwia przeniesienie się wirusa przez kontakt krew-krew z partnera biernego na aktywnego, i odwrotnie. Całowanie odbytu jest niebezpieczne dla partnera aktywnego.

Seks z homoseksualistą lub mężczyzną biseksualnym to duże ryzyko z uwagi na częstość zakażeń w populacji gejów. To samo dotyczy populacji narkomanów i dlatego kontakty seksualne z osobą używającą dożylnie narkotyków grożą zakażeniem.
Wielu partnerów seksualnych - więcej niż jeden w ciągu roku - wiąże się po prostu z większym prawdopodobieństwem kontaktu z kimś, kto jest zakażony wirusem. Groźba potęguje się, gdy ma się kilku partnerów w krótkim okresie czasu, powiedzmy w ciągu miesiąca, ponieważ do zwiększonego prawdopodobieństwa zetknięcia się z osobą zakażoną dołącza się element ryzyka związanego z przypadkowością takich kontaktów. O partnerze w takim przypadku wie się niewiele i raczej trudno liczyć na to, że będzie sam informował o swoich ewentualnych kłopotach - chorobie wenerycznej czy nosicielstwie HIV. Poza tym może nie zdawać sobie sprawy z tego, że jest chory wenerycznie czy zakażony wirusem HIV. Z tych samych powodów nie jest wskazane współżycie z osobą, która ma czy miała licznych partnerów.
Niebezpieczeństwo używania wspólnych wibratorów i innych tego typu gadżetów polega na tym, że na przedmiocie może pozostać zakażona krew lub wydzielina narządów płciowych osoby, która się nim posługiwała. Kolejna osoba może zostać zakażona, jeśli zanieczyszczony przedmiot zetknie się z jakimś uszkodzeniem na jej skórze lub błonie śluzowej.

Stosunek pochwowy stwarza wirusowi podwójną szansę przeniesienia się z osoby na osobę. Kobieta jest narażona na zakażenie, jeśli w wynika tarcia zostanie uszkodzona błona śluzowa pochwy, ponieważ wtedy do krwiobiegu wniknie wirus obecny w nasieniu. Mężczyzna jest narażony, jeśli obecny w wydzielinie pochwowej wirus znajdzie drogę do jego krwiobiegu przez jakieś uszkodzenie, choćby najmniejsze, w jakimkolwiek miejscu na członku. Niektórzy specjaliści uważają, że to drugie zagrożenie nie jest wielkie, ponieważ w wydzielinie z pochwy nie ma nigdy dużych ilości wirusa. Mimo to rozsądek nakazuje stosować prezerwatywę, najlepiej w połączeniu z środkiem plemnikobójczym zawierającym nonoksynolon-9, który wydaje się być skuteczną bronią przeciw wirusom. Środek ten w postaci pianki kobieta aplikuje sobie przed stosunkiem do pochwy, a w postaci żelu - na błonę dopochwową. Mężczyzna używa nonoksynolonu-9 w kremie do smarowania prezerwatywy od wewnętrznej strony. Produkuje się już prezerwatywy z warstwą kremu. Trzeba jednak przeczytać etykietkę, żeby się upewnić, czy warstwa kremu zawiera substancję plemnikobójczą, czy też ma służyć jedynie większemu komfortowi użytkownika.

Fellatio jest niebezpieczne i dla kobiety, i mężczyzny, jeśli kończy się wytryskiem, a mężczyzna nie założył na członek prezerwatywy. Jeśli jego sperma jest zakażona, wirus HIV ma dużą szansę, by wniknąć do krwiobiegu kobiety przez błonę śluzową jej jamy ustnej. Taką sposobność stwarza najdrobniejsze nawet naruszenie całości śluzówki - otarcie czy pęknięcie - spowodowane choćby przypadkowym ugryzieniem się w język czy energicznym masażem dziąseł ostrą szczoteczką do zębów. Kierunek odwrotny przenoszenia się wirusa - z zakażonej śliny na męski członek - powinien być traktowany, zdaniem wielu ekspertów, jako bardzo realne zagrożenie.

Cunnilingus stanowi dla mężczyzny poważną groźbę, jeśli partnerka jest nosicielką wirusa, a do kontaktu seksualnego dochodzi w okresie jej menstruacji. To dla wirusa wyjątkowo dobra szansa dostania się z zakażoną krwią partnerki do krwiobiegu partnera, jeśli ma on uszkodzoną śluzówkę języka, dziąseł, gardła, a to jest zawsze możliwe .

1.9 Młodzież w obliczu zagrożenia HIV/AIDS

Jedynym sposobem, który można proponować ludziom i wykorzystać w celu ograniczenia liczby nowych zarażeń wirusem HIV jest dobrze zorganizowana i przemyślana działalność profilaktyczna dla całego społeczeństwa z uwzględnieniem specyfiki określonych grup. Szczególną grupą, która jest niezwykle zagrożona możliwością zakażenia HIV (pierwsze kontakty seksualne, próby używania narkotyków) jest młodzież. Istnieje, zatem potrzeba takich działań informacyjnych i wychowawczych, które byłyby ściśle nastawione na zapobieganie AIDS wśród młodzieży, a jednocześnie dostosowane do obecnego poziomu jej wiedzy i emocjonalnego zaangażowania w ten problem .

Biorąc pod uwagę fakt, że współczesna młodzież nie tylko w Polsce, niezwykle wcześnie zaczyna życie płciowe, co jest rezultatem wzrastającej swobody w tym zakresie (także w innych krajach europejskich), profilaktyka zapobiegająca zakażeniu wirusem HIV powinna przede wszystkim dotyczyć młodzieży.
Taka profilaktyka wpisana jest w szkolne systemy wychowawcze w Niemczech i w Szwecji. Składa się na nią spokojna i wyważona informacja o współżyciu płciowym kobiety i mężczyzny, z jednoczesnym zapoznaniem z zasadami tak zwanego ,,bezpiecznego seksu”. Zdaje się, że u podstaw,
takiej edukacji leży zapewne słuszne przekonanie, że pewnych zjawisk w życiu społecznym nie da się skutecznie zahamować, ani też tym bardziej cofnąć. Nie można ich również wyeliminować. Wobec tego należy zrobić wszystko, by przynosiły one możliwie najmniejsze szkody społeczne .
Zakażenie HIV ma wpływ na społeczny, demograficzny i ekonomiczny rozwój społeczeństwa. Tylko w 2002 r. na świecie zakaziło się HIV 5 milionów osób (w Polsce 576), z czego 4,2 milion a to osoby powyżej 15 roku życia (w tym 2 miliony to kobiety), a 800 tysięcy - dzieci poniżej 15 roku życia. Obecnie na świecie z HIV/AIDS żyje 42 miliony osób (38,6 milionów to osoby dorosłe, w tym kobiety stanowią 19,2 milionów oraz 3,2 miliony dzieci). W 2002 roku zmarło z powodu AIDS 3,1 miliony ludzi (2,5 milionów dorosłych, z czego 1,2 miliony to kobiety oraz 610 tysięcy dzieci). Ponad połowa nowych zakażeń HIV na świecie dotyczy bardzo młodych ludzi - pomiędzy 15 i 24 rokiem życia. Około 1,8 milionów ludzi w tym przedziale wiekowym żyje z HIV/AIDS. Na świecie każdego dnia zakaża się ok. 6000 młodych osób i tylko część wie o tym. Głównym celem działań prewencyjnych powinna, być ta grupa wiekowa.

Młodzi ludzie muszą otrzymać informacje, aby móc ochronić się przed HIV i innymi infekcjami przenoszonymi drogą płciową. Mija druga dekada epidemii HIV, a wiele młodych osób pozostaje bez informacji na temat seksualności. Wiele spośród nich nie wie dokładnie, jak przenosi się HIV i nie potrafi określić swojego ryzyka zakażenia. A te osoby, które coś wiedzą, często nie zabezpieczają się, ponieważ nie są przekonane o skuteczności dostępnych zabezpieczeń. Dlatego też edukacja na temat HIV to pomoc w dokonaniu zmian - w stylu życia lub stosowaniu bezpieczniejszych zachowań .

Jedyną ,,szczepionką” przeciw AIDS jest obecnie wiedza. Wiedza, która potrafi uchronić osoby dojrzałe, jak również zapobiec nowym zakażeniom wśród młodych ludzi, dorastającym w dobie AIDS. Dlatego tak istotne jest skupienie największej uwagi na młodzieży, gdyż od stopnia przygotowania i wiedzy mogą zależeć jej losy. Byłoby niewątpliwie najlepiej, gdyby to rodzice uczyli swe dorastające dzieci wszystkiego, co powinny one wiedzieć na temat miłości, seksu i zagrożeń tego świata .

Skuteczną bronią przeciw AIDS jest zapobieganie zakażeniu HIV. Zapobiegać nie jest trudno, trzeba tylko wiedzieć jak to robić, trzeba też wiedzieć choć trochę o samym wirusie, o drogach zakażenia i objawach choroby. Zatem trzeba wiedzieć, czego należy się wystrzegać i jak postępować. Równie ważna jest wiedza jak nie można się zarazić wirusem, czyli co jest całkowicie bezpieczne-jaką drogą wirus nie zaatakuje. Wiedza ta jest szczególnie istotna ze względów społecznych, po to, aby nie dyskryminować ludzi zakażonych wirusem, nie izolować ich od reszty społeczeństwa; aby ci, których nieszczęście to dotknęło, mogli normalnie i godnie żyć wśród nas. Nie wolno udawać, że niebezpieczeństwo nie istnieje. Należy wyraźnie powiedzieć, że edukacja seksualna i nauka o tym, jak żyć, aby być zdrowym - których częścią jest wiedza o zapobieganiu AIDS - nie znalazły jeszcze należytego miejsca w programach szkolnych. A przecież właśnie młodzież jest najbardziej narażona na ryzykowne zachowania, a przez to na zakażenie wirusem HIV .
Młody człowiek musi zdawać sobie sprawę z tego, jakie zachowania stanowią zagrożenie dla niego - sam może się zarazić, lub dla innych - może zarazić również kogoś.

1.10 Przegląd badań na temat wiedzy młodzieży dotyczącej zagadnień HIV i AIDS

W ciągu ostatnich lat w Polsce dużo mówi się i pisze na temat AIDS. Autorzy różnych publikacji, patrząc na ów problem przeważnie przez pryzmat własnych dyscyplin naukowych, starają się jednak podkreślać, iż droga do kształtowania właściwych – to znaczy nacechowanych humanizmem – postaw zarówno wobec nosicieli wirusa HIV, chorych na AIDS, jak i samej choroby wiedzie miedzy innymi przez szkołę. W literaturze przedmiotu mamy już dziś sporo informacji na temat poziomu wiedzy w tym zakresie wśród młodzieży szkół średnich czy zawodowych, mniej jest jednak doniesień dotyczących uczniów szkół podstawowych .

Pierwsze zachorowania na AIDS w Polsce zarejestrowano w 1986 roku. Od wdrożenia badań w 1985 roku do lipca 2000 roku stwierdzono w Polsce 6489 zakażeń, wśród których według danych Zakładu Epidemiologii PZH było, co najmniej4156 zakażonych w związku z używaniem narkotyków. Ogółem odnotowano 894 zachorowania na AIDS, a 495 chorych zmarło. Liczba zakażonych prawdopodobnie jest większa. Zdaniem ekspertów WHO szacowana jest na 15-20 tysięcy. Nadal w statystyce polskiej największą grupę zakażonych wirusem HIV stanowią osoby używające narkotyków. Należy zwrócić uwagę na fakt, że wśród zakażonych jest coraz więcej osób heteroseksualnych, niezwiązanych ze środowiskiem narkomanów i homoseksualistów. Obecnie AIDS budzi w społeczeństwie polskim mniejszy lęk. Można zauważyć, że w ciągu ostatnich 10 lat zmienił się stosunek do osób zakażonych wirusem HIV – od nietolerancji do akceptacji. Jednak w odczuciach chorych nie znajduje to odzwierciedlenia. Wyniki badań potwierdzają, że deklaracje świadczące o akceptacji osób żyjących z HIV/AIDS nie pokrywają się z rzeczywistością .

Wykres 1. Stosunek badanych do ludzi chorych na AIDS i nosicieli wirusa HIV (na podstawie: A. Grodzki)
Wyniki badań wykazują, że: w zakresie HIV/AIDS zarówno poziom wiedzy młodzieży ze szkół podstawowych, jak i pracujących z nimi nauczycieli jest nie tylko dość zróżnicowany, lecz przede wszystkim stanowczo niewystarczający (na przykład tylko nieco ponad połowa nauczycieli oraz co szósty z uczniów wie, gdzie w razie potrzeby można wykonać testowe badanie krwi na obecność przeciwciał). Dość liczna, po obu stronach, jest przy tym grupa osób mających fałszywe poglądy i zapatrywania dotyczące rozprzestrzeniania wirusa HIV przez komary, czy też możliwość rozpoznania chorego na AIDS po wyraźnych zmianach w jego wyglądzie zewnętrznym. Występuje częste przekonanie, iż realnym zagrożeniem są transfuzje krwi, fakt ów może jednak wypływać ze świadomości społecznej dotyczącej fatalnego stanu panującego ogólnie w polskim szpitalnictwie .

Wyniki badań w reprezentatywnej grupie uczniów klas I i III szkół ponad podstawowych wykazały, że edukacja młodzieży w zakresie HIV/AIDS jest w Polsce niedostateczna i nie zaspakaja deklarowanych młodzież oczekiwań. Wiedza uczniów o HIV/AIDS jest zróżnicowana. Najwięcej poprawnych odpowiedzi dotyczyło kliniki AIDS, podstawowych dróg szerzenia się i zapobiegania zakażeniu HIV, najmniej epidemiologii i leczenia. Pozytywnym zjawiskiem jest wysoki odsetek (70-98%) prawidłowych odpowiedzi na pytania dotyczące elementów wiedzy, które mogą mieć bezpośredni związek z zachowaniami młodych ludzi: 84-98% uczniów wie, że zakazić się HIV można przez używanie wspólnych igieł i strzykawek, stosunki płciowe z osobą zakażoną (98%), przez krew (84%); 78% rozumie, że zakażenie nie szerzy się przez przedmioty osobistego użytku, 69% przez pokarmy. Niepokojące jednak jest to, że tylko połowa uczniów uważa, że AIDS jest chorobą nieuleczalną, nawet, jeśli rozpozna się ją wcześnie. Istnieje duża rozbieżność pomiędzy posiadaną wiedzą na temat szerzenia się zakażenia na drodze kontaktów seksualnych, a postawami związanymi z zachowaniami seksualnymi wobec zagrożenia HIV/AIDS;
- około 50% uczniów przejawia niewłaściwe postawy wobec chorych na AIDS i zakażonych nauczycieli i uczniów;
- 20% opowiada się za odosobnieniem zakażonych i karaniem, gdy zakażą innych ludzi;
-postawy uczniów wobec HIV/AIDS są słabo ukształtowane, na co wskazuje nie tylko odsetek postaw właściwych, ale także liczba odpowiedzi ,,nie jestem pewny/a” .
W ostatnich latach w większości krajów, młodzież w wieku 15-18 lat, postrzegana jest jako ważna grupa populacji, z punktu widzenia zdrowia publicznego i promocji zdrowia. W tym okresie życia kształtuje się wiele zachowań zdrowotnych, które młodzi ludzie wnoszą w dorosłe życie i które decydują o zdrowiu i długości dalszego życia. Dotyczy to szczególnie palenia tytoniu, picia alkoholu, używania innych substancji psychoaktywnych oraz przedwczesnej inicjacji seksualnej i innych ryzykownych zachowań seksualnych. Zagrożenia związane z tymi zachowaniami nabierają szczególnego znaczenia wobec epidemii AIDS, która dotyka przede wszystkim ludzi młodych .



ROZDZIAŁ II

Założenia metodologiczne i organizacja badań własnych

2.1 Przedmiot i cel badań

Punktem wyjścia we wszystkich badaniach jest problem teoretyczny lub praktyczny, punktem dojścia – jego rozwiązanie. Rozwiązanie to ma odpowiadać prawdzie, powinno, więc być zgodne z rzeczywistością, przy czym kryterium tej zgodności stanowi doświadczenie, praktyka.
Badania naukowe prowadzą do wykrycia prawidłowości daną kategorią zjawisk. Są one ujęte za pomocą twierdzeń o związkach i zależnościach zachodzących między poznawanymi faktami lub zjawiskami albo też odnoszących się do procesu ich rozwoju .
Każde twierdzenie naukowe wymaga uzasadnienia. Jest ono dokonywane w oparciu o określone procedury badawcze, stanowiące podstawę weryfikacji hipotez zawartych w problemie badań.
Przedmiotem badań niniejszej pracy jest próba oceny poziomu wiedzy młodzieży dotyczącej zagadnień HIV/AIDS.
Przed przystąpieniem do badań należy określić ich cele. Wymaga to uświadomienia sobie, co skłoniło nas do tych działań oraz do czego mogą być przydatne wyniki, które na podstawie nich uzyskamy.
Celem badań jest poznanie naukowe istniejącej realnie, empirycznie rzeczywistości społecznej, opis jakiegoś zjawiska, instytucji lub jednostki .
Wśród celów badań wyróżniamy cele teoretyczno – poznawcze i praktyczno – wdrożeniowe.
Cele teoretyczno – poznawcze wiążą się z poznaniem określonej kategorii zjawisk oraz wykryciem ich związków, zależności i prawidłowości, natomiast cele praktyczno – wdrożeniowe łączą się z wykorzystaniem wyników badań w działalności wychowawczej, kulturalnej lub innej formie ludzkiej aktywności .
Celem prezentowanej pracy jest udzielenie odpowiedzi na pytanie, jaką wiedzę posiada młodzież na temat wirusa HIV i choroby AIDS. Chcę wykazać, czy wiedza, którą młodzież posiada jest wystarczająca w zetknięciu się na przykład w życiu codziennym z nosicielem wirusa HIV, czy nadal jest za mała.
Celem praktycznym niniejszej pracy oraz przeprowadzonych na jej potrzeby badań jest pokazanie, jakich zmian potrzeba, aby wiedza młodzieży na temat HIV/AIDS była pełna, gdzie są luki w edukacji młodzieży.

Przedmiotem badań są młodzi ludzie, którzy wchodzą w dorosłe życie i to, w jaki sposób poradzą sobie z różnymi zagrożeniami, na przykład czy jest dla nich realnym zagrożeniem wirus HIV, który niesie w konsekwencji chorobę AIDS.

2.2 Problem główny i problemy szczegółowe

Problem badawczy, według S. Nowaka to,, pewne pytanie lub zespół pytań, na które odpowiedzi ma dostarczyć badanie” .
J. Sztumski problemem badawczym nazywa to, co jest przedmiotem wysiłków badawczych, czyli po prostu to, co orientuje nasze przedsięwzięcia poznawcze .
Problemy badawcze w postaci pytań rozstrzygnięcia rozpoczynają od partykuły ,,czy”, poprzedzającej zdanie oznajmiające. Problemy badawcze w postaci dopełnienia nie sugerują z góry żadnych możliwych wypowiedzi. Rozpoczynają się od zaimków pytajnych lub przysłownych, jak: ,,kto?”, ,,co?”, ,,gdzie?”, ,, w jakim stopniu?”, ,,dlaczego?” i tym podobnych. To one głównie wyznaczają zakres możliwych odpowiedzi. Każdy z formułowanych problemów badawczych ma swój zakres. Na ogół wymienia się dwa podstawowe ich zakresy. Pierwszy z nich dotyczy zależności miedzy zmiennymi, a drugi wartości, czy wartości zmiennych. Przy czym jeden i drugi mają swoje podzakresy.
Problem główny niniejszej pracy zawiera się w pytaniu:
Jaki jest poziom wiedzy współczesnej młodzieży, odnośnie zagadnień związanych z problematyką HIV/AIDS?

2.3 Hipotezy

H. Muszyński za hipotezę roboczą uznaje twierdzenie, co do którego istnieje pewne prawdopodobieństwo, iż stanowić ono będzie prawdziwe rozwiązanie postawionego problemu .

Stwierdzenia zawarte w hipotezach są tylko zawsze świadomie przyjętymi przypuszczeniami czy tez założeniami, wymagającymi potwierdzenia lub odrzucenia w wyniku badań naukowych nad interesującym badacza problemem, ale nigdy nie przesądzają o ich ostatecznych wynikach lub płynących z nich wnioskach .
Hipotezy dzieli się biorąc pod uwagę takie kategorie, jak: cel, zasięg lub stopień prawdopodobieństwa. Ze względu na cel wyróżniamy hipotezy: podstawowe (mają zasadnicze znaczenie), częściowe (mają wyjaśnić zagadnienia fragmentaryczne). Ze względu na zasięg wyróżniamy hipotezy: ogólne ( dotyczą problemu głównego), szczegółowe (problemów szczegółowych i są ukonkretnieniem hipotezy głównej). Hipotezy podlegają weryfikacji, dlatego umiejętne ich postawienie w początkowym etapie badań odgrywa istotną rolę w ukierunkowaniu postępowania badawczego. W hipotezie wyrażamy przeświadczenie, co do spodziewanego kierunku zależności lub spodziewanego stanu wydarzeń .
W niniejszej pracy postawiłam następujące hipotezy:
1. Zakładam, że istnieją różnice w zakresie poziomu wiedzy na temat HIV/AIDS wśród młodych mężczyzn i kobiet. Przyjmuję, że podstawowe terminy dotyczące problematyki HIV/AIDS znają lepiej kobiety.
2. Myślę, że kobiety mieszkające w mieście posiadają wyższy poziom wiedzy dotyczący profilaktyki HIV/AIDS w porównaniu z kobietami mieszkającymi na wsi.
3. Uważam, że mężczyźni w większym stopniu niż kobiety obawiają się zakażenia wirusem HIV, stąd częściej są gotowi przeprowadzić badania w kierunku przeciwciał anty-HIV.
4. Zakładam, że mężczyźni znają lepiej niż kobiety skuteczne metody zapobiegające zakażeniu HIV w kontaktach płciowych.
5. Przypuszczam, że wiedzę na temat wirusa HIV i AIDS młodzież czerpie głównie z mediów.

2.4. Metody, techniki i narzędzia badawcze

Procedura badań, jest równoznaczna z właściwym doborem lub konstruowaniem metod badawczych dopasowanych do uprzednio sformułowanych problemów badawczych i hipotez roboczych.

Różne kwalifikacje metod i technik można spotkać w opracowaniach metodologicznych, w rozdziałach poświęconych metodom i technikom.

Przez metodę badań, T. Pilch rozumie ,,zespół teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących najogólniej całość postępowania badacza zmierzającego do rozwiązania określonego problemu badawczego” .
Metoda jest to pewnego rodzaju charakter działania, jaki podejmujemy dla zdobycia interesujących nas danych. Rozumiane w ten sposób metody są zazwyczaj pewnym ogólnym systemem reguł, dotyczących organizowania określonej działalności badawczej, szeregu operacji poznawczych i praktycznych, kolejności ich zastosowania, jak również specjalnych środków i działań skierowanych na z góry założony cel badawczy .

W ślad za wyborem metody musi następować przygotowanie szczegółowych technik badawczych. Przez technikę badania należy rozumieć czynności praktyczne, regulowane starannie wypracowanymi dyrektywami, pozwalającymi na uzyskanie optymalnie sprawdzalnych informacji, opinii, faktów. Technika badawcza jest określoną czynnością służącą do uzyskania pożądanych danych. Jest pojedynczą procedurą, polegającą na wykonaniu określonej czynności badawczej .

Narzędzie badawcze, jak ujmuje T. Pilch jest ,, przedmiotem służącym do realizacji wybranej techniki badań” .
Jednym ze sposobów gromadzenia danych jest ankietowanie. Może być ono przeprowadzone bezpośrednio przez ankietera, który nanosi osobiście odpowiedź osoby badanej na kwestionariusz, może być też przeprowadzone bez jego udziału.
Dla potrzeb niniejszej pracy przeprowadzono badania ankietowe. Metodę tę uznano, bowiem za szybki i efektywny sposób gromadzenia danych. Ankietę środowiskową można stosować w tych wszystkich przypadkach, kiedy osoby badane skupione są w jednym miejscu. Wybór metody okazał się, więc adekwatny w stosunku do badanej grupy, którą stanowiła młodzież klas maturalnych.
Przygotowany przeze mnie kwestionariusz wywiadu składa się z 31 pytań. Pytania dotyczyły w szczególności podstawowej wiedzy na temat HIV/AIDS, sposobów przenoszenia się wirusa HIV, metod zapobiegania zakażeniu oraz źródeł wiedzy na temat wirusa HIV i choroby AIDS.

2.5 Charakterystyka próby badawczej
Badania zostały przeprowadzone w miesiącu styczniu 2004 roku wśród uczniów klas maturalnych w Zespole Szkół Spożywczych w Rzeszowie. Badaniem objęto 86 uczniów wybranych w sposób losowo – celowy.
Przed przystąpieniem do badań, respondenci zostali poinformowani o celu badań i dobrowolnym w nich udziale. Otrzymali dodatkowe informacje dotyczące wypełnienia ankiety i zapewnienie o anonimowości zebranych danych.
W moich badaniach brałam pod uwagę poglądy młodzieży, jako grupy docelowej, której charakterystykę przedstawiam po niżej.
Tabela 1
Charakterystyka badanej grupy
Miejsce zamieszkania Płeć Ogółem
Kobieta Mężczyzna
N % N % N %
Miasto 24 53 22 54 46 53
Wieś 21 47 19 46 40 47
Ogółem 45 100 41 100 86 100


Rycina 1 Graficzna prezentacja danych przedstawiających opis badanej grupy ze względu na miejsce zamieszkania i na płeć
Badaniu poddano łącznie 86 osoby, w tym 45 kobiet i 41 mężczyzn. Charakteryzując badaną grupę wzięłam pod uwagę, takie cechy jak: płeć, miejsce zamieszkania, wykształcenie rodziców, stosunek do wiary.



2.6 Zmienne i ich wskaźniki

Zmiennymi nazywa się podstawowe cechy danego zjawiska, faktu lub procesu, które poddajemy analizie, obserwacji, weryfikacji lub opisowi.
Zdaniem Z. Skornego zmienna to pewna kategoria zjawisk, których wielkość, intensywność, częstość występowania, może ulegać zmianom zależnie od okoliczności. Natomiast W. Dutkiewicz uważa zmienną za dowolną własność – cechę, która przybiera różne wartości, a przynajmniej dwie (jest to warunek, by cecha została nazywana zmienną).
Zmienna określa jedynie, pod jakim względem interesują nas analizowane przedmioty i zjawiska, specyfikując ich możliwe własności, stany lub zdarzenia, którym podlegają, a ponadto, jakie typy relacji będziemy uwzględniać między przedmiotami rozpatrywanymi pod danym względem.
Wśród zmiennych wyróżniamy zmienne: zależne, niezależne, pośredniczące.
Zmienna, która jest przedmiotem naszego badania, której związki z innymi zmiennymi chcemy określić, wyjaśnić, nosi nazwę zmiennej zależnej. Natomiast zmienne, od których ona zależy, które na nią oddziaływają, noszą nazwę zmiennych niezależnych. Zmiennymi niezależnymi są zjawiska wpływające na powstanie i przebieg zjawisk będących zmiennymi zależnymi.
Aby opisać zmienne należy posłużyć się pewnymi wartościami opisowymi, zwanymi wskaźnikami. Występującym w badaniach zmiennym należy przyporządkować właściwe wskaźniki. Są nimi empirycznie stwierdzane zjawiska, z których wnioskujemy o danej zmiennej. Według T. Pilcha i T. Barmana ,,wskaźnik – to pewna cecha, zdarzenie lub zjawisko na podstawie, którego wnioskujemy z pewnością bądź z określonym prawdopodobieństwem wyższym od przeciętnego, iż zachodzi zjawisko, które nas interesuje” .
W sformułowanych przeze mnie hipotezach wzięłam pod uwagę jako zmienne niezależne: płeć, miejsce zamieszkania. Natomiast zmiennymi zależnymi w mojej pracy są: znajomość podstawowych pojęć dotyczących HIV/AIDS, wiedza na temat metod zabezpieczania się przed zakażeniem wirusem HIV, znajomość dróg przenoszenia się wirusa HIV, kształtowanie poglądów związanych z akceptacją nosicieli wirusa HIV i chorych na AIDS. Wskaźnikiem tych zmiennych będą odpowiedzi respondentów uzyskane w badaniach ankietowych, a dotyczące szczegółowych zagadnień z tematyki HIV/AIDS.
ROZDZIAŁ III

Analiza wyników badań własnych

Młody człowiek wstępując w dorosłe życie musi zdawać sobie sprawę z zagrożeń, które na niego czekają, musi podejmować wiele decyzji. Nie zawsze są to decyzje łatwe, niektóre wymagają odpowiedniej wiedzy i doświadczenia.
Badania przeprowadzone przeze mnie pozwoliły na uzyskanie szeregu informacji, które dotyczą zapatrywań młodzieży na temat HIV/AIDS i problemów z tym związanych.

3.1. Analiza wyników kwestionariusza ankiety

W pierwszej kolejności przedstawię wyniki badań dotyczące wiedzy na temat rozumienia podstawowych pojęć, które są związane z zagadnieniami HIV/AIDS. Badanym postawiono pytania: czy wiedzą, co oznacza skrót AIDS; czym jest HIV; czy HIV i AIDS są to równoznaczne terminy. Otrzymane wyniki zawarłam w tabelach i w wykresach poniżej.
Tabela 2
Znajomość skrótu AIDS
Co oznacza skrót AIDS? Kobieta Mężczyzna Ogółem
Miasto Wieś Miasto Wieś
N % N % N % N % N %
Nazwę choroby 19 79 18 86 16 73 17 89 70 81
Nazwę leku - - - - - - - - - -
Nazwę wirusa 5 21 3 14 6 27 2 11 16 19
Ogółem 24 100 21 100 22 100 19 100 86 100


Rycina 2. Graficzna prezentacja danych dotyczących znajomości skrótu AIDS
Z otrzymanych odpowiedzi (tabela 2) wynika, że 83% kobiet i 80% mężczyzn uważa, że skrót AIDS oznacza chorobę; dla 18% kobiet AIDS jest nazwą wirusa, to samo znaczy dla 19% mężczyzn. Żaden z respondentów nie uważa, że AIDS jest lekiem. Na tej podstawie można zauważyć, że kobiety minimalnie, bo tylko 3% różnicą posiadają lepszą wiedzę na temat tego, co oznacza skrót AIDS.
Tabela 3
Znajomość pojęcia HIVBłąd! Nieprawidłowe łącze.
Rycina 3 Graficzna prezentacja danych dotyczących znajomości skrótu HIV

Według tabeli 3 badani respondenci, zarówno mieszkający w mieście jak i na wsi, mężczyźni w 82% lepiej niż kobiety rozumieją, że skrót HIV oznacza wirus. Wśród kobiet ten sam pogląd podtrzymuje już tylko 79%. Na podstawie powyższego wykresu można zauważyć, że to właśnie mężczyźni mają większą wiedzę na temat tego, co oznacza skrót HIV.
Żaden z respondentów nie uznał, że HIV oznacza lekarstwo, ale nieliczni uważają, że może oznaczać chorobę (29% kobiet i 17% mężczyzn).
Tabela 4
Równoznaczność terminów HIV/AIDS w opinii respondentów

Czy HIV i AIDS oznaczają to samo? Kobieta Mężczyzna Ogółem
Miasto Wieś Miasto Wieś
N % N % N % N % N %
Tak 7 29 4 19 6 27 - - 17 20
Nie 16 67 13 62 16 73 16 84 61 71
Nie wiem 1 4 4 19 - - 3 16 8 9
Ogółem 24 100 21 100 22 100 19 100 86 100


Rycina 4. Graficzna prezentacja danych poglądu młodzieży, czy HIV i AIDS oznaczają to samo
Wśród mężczyzn mieszkających na wsi, (84%) przeważa pogląd, że HIV i AIDS nie są to równoznaczne terminy. Duży procent respondentów (20%) jest zdania, że terminy te oznaczają to samo, kilkanaście osób (8%) nie jest do końca, co do tego pewna.
Tabela 5
Istnienie szczepionki na AIDS

Możliwe odpowiedzi Kobieta Mężczyzna Ogółem
Miasto Wieś Miasto Wieś
N % N % N % N % N %
Tak 2 8 1 5 1 5 1 5 5 6
Raczej tak 2 8 3 14 6 27 2 11 13 15
Raczej nie 2 8 3 14 6 27 2 11 13 15
Nie 18 76 9 43 11 50 13 68 51 59
Ogółem 24 100 21 100 22 100 19 100 86 100

Rycina 5 Graficzna prezentacja opinii, czy istnieje szczepionka na AIDS

Jak wskazuje tabela 5, więcej o 7% kobiet z miasta niż mężczyzn uważa, że nie ma szczepionki na AIDS. Najwięcej kobiet mieszkających na wsi (43%) jest zdania, że taka szczepionka istnieje, tak samo sądzi 21% mężczyzn.

Tabela 6
Liczne kontakty seksualne a zakażenie wirusem HIV
Możliwe odpowiedzi Kobieta Mężczyzna Ogółem
Miasto Wieś Miasto Wieś
N % N % N % N % N %
Tak 24 100 20 95 21 95 18 95 83 97
Nie - - - - 1 5 - - 1 1
Nie wiem - - 1 5 - - 1 5 2 2
Ogółem 24 100 21 100 22 100 19 100 86 100
Rycina 6 Graficzna prezentacja danych na temat możliwości zarażenia wirusem HIV poprzez liczne kontakty seksualne

Dane zawarte w tabeli 6, wskazują jednoznacznie, że badana młodzież, zarówno kobiety jak i mężczyźni, jest zdania, że kontakty seksualne z wieloma partnerami niosą za sobą wysokie prawdopodobieństwo narażenia się na zakażenie wirusem HIV.
Tabela 7
Możliwość rozpoznania nosiciela wirusa HIV po wyglądzie lub zachowaniu
Możliwe odpowiedzi Kobieta Mężczyzna Ogółem
Miasto Wieś Miasto Wieś
N % N % N % N % N %
Tak - - 4 19 3 14 1 5 8 9
Nie 24 100 13 62 15 68 18 95 70 82
Nie wiem - - 4 19 4 18 - - 8 9
Ogółem 24 100 21 100 22 100 19 100 86 100

Rycina 7 Graficzna prezentacja danych dotyczących odpowiedzi, czy można rozpoznać nosiciela wirusa HIV po wyglądzie i zachowaniu

Opinie odnośnie możliwości rozpoznania nosiciela HIV po wyglądzie są podzielone, gdyż na podstawie tabeli 7, 100% kobiet z miasta jest pewna, że nie można rozpoznać nosiciela wirusa HIV po wyglądzie zewnętrznym lub zachowaniu. Tej 100% pewności nie mają kobiety mieszkające na wsi, które w 19% uważają, że jest możliwe odróżnienie nosiciela od zdrowego człowieka. Ale jeśli porównamy kobiety z miasta do mężczyzn z miasta, okazuje się, że lepszą wiedzę na ten temat posiadają kobiety.
Tabela 8
Możliwość zarażania do końca życia przez nosiciela wirusa HIV
Możliwe odpowiedzi Kobieta Mężczyzna Ogółem
Miasto Wieś Miasto Wieś
N % N % N % N % N %
Tak 22 92 18 86 18 82 15 79 73 85
Nie - - 1 4 2 4 1 5 4 5
Nie wiem 2 8 2 10 2 4 3 16 9 10
Ogółem 24 100 21 100 22 100 19 100 86 100

Rycina 8 Graficzna prezentacja danych, czy nosiciel wirusa HIV może zarażać do końca życia
Biorąc pod uwagę pytanie, czy nosiciel wirusa HIV może zawsze zarażać, uzyskujemy w odpowiedzi wynik, że to właśnie kobiety lepiej wiedzą od mężczyzn, że osoby zarażone wirusem HIV do końca swego życia mogą stwarzać zagrożenie. Tak uważa 92% kobiet mieszkających w mieście i 86% na wsi.
Tabela 9
Reakcja respondenta w przypadku spotkania nosiciela wirusa HIV
Możliwe odpowiedzi Kobieta Mężczyzna Ogółem
Miasto Wieś Miasto Wieś
N % N % N % N % N %
Tak 5 21 7 33 5 23 5 26 22 26
Raczej tak 7 29 8 38 7 32 3 16 25 29
Raczej nie 8 33 4 19 3 13 8 42 23 27
Nie 4 17 2 10 7 32 3 16 16 18
Ogółem 24 100 21 100 22 100 19 100 86 100

Rycina 9 Graficzna prezentacja danych dotyczących reakcji młodzieży w przypadku spotkania nosiciela HIV
Na pytanie o swoją reakcję, przewidywaną w czasie spotkania z nosicielem wirusa HIV, zdania są podzielone (tabela 9). Część osób, a w tym 71% kobiet mieszkających na wsi, ocenia, że jest w stanie przewidzieć swoją reakcję. Wśród mężczyzn, zdania również są podzielone, ale ci mieszkający na wsi (58%) są zdania, że raczej jest to niemożliwe.
Tabela 10
Ryzyko zakażeń wśród homoseksualistów
Możliwe odpowiedzi Kobieta Mężczyzna Ogółem
Miasto Wieś Miasto Wieś
N % N % N % N % N %
Tak 11 46 9 43 8 36 7 37 35 41
Raczej tak 6 25 8 38 4 18 4 21 22 26
Raczej nie 4 17 3 14 6 28 4 21 17 20
Nie 3 12 1 5 4 18 4 21 12 13
Ogółem 24 100 21 100 22 100 19 100 86 100


Rycina 10 Graficzna prezentacja danych na temat zagrożenia zakażenia wirusem HIV wśród homoseksualistów

Badani odpowiadali również na pytanie dotyczące ryzyka zachorowania przez homoseksualistów. Odpowiedzi rozłożyły się mniej więcej po połowie za obydwiema opcjami. Jeśli weźmiemy pod uwagę badaną populację to można zauważyć, że 67% skłania się ku temu, że homoseksualiści są grupą, która jest bardziej narażona na zakażenie wirusem HIV. Pozostali (33%) są odmiennego zdania.
Tabela 11
Ryzyko zarażenia podczas przekłucia uszu, tatuażu czy akupunktury
Możliwe odpowiedzi Kobieta Mężczyzna Ogółem
Miasto Wieś Miasto Wieś
N % N % N % N % N %
Tak 15 62,5 15 71 12 55 12 63 54 63
Raczej tak 7 29 3 14 6 27 3 16 19 22
Raczej nie - - 1 5 1 4 3 16 5 6
Nie 2 8,5 2 10 3 14 1 5 8 9
Ogółem 24 100 21 100 22 100 19 100 86 100
Rycina 11 Graficzna prezentacja danych dotyczących ryzyka zarażenia wirusem HIV podczas przekłucia uszu, tatuażu czy akupunktury

Wśród kobiet mieszkających w mieście 92% zdaje sobie sprawę, że można zarazić się wirusem HIV podczas zabiegu akupunktury, tatuażu czy też przekłucia uszu (tabela 11). Tego samego zdania jest 82% mężczyzn z miasta.
Tabela 12
Podanie ręki a możliwość zarażenia się wirusem HIV
Możliwe odpowiedzi Kobieta Mężczyzna Ogółem
Miasto Wieś Miasto Wieś
N % N % N % N % N %
Tak - - 1 5 - - 1 5 2 2
Raczej tak - - 4 19 - - - - 4 5
Raczej nie 3 25 8 38 3 14 2 11 16 19
Nie 21 75 8 38 19 86 16 84 64 74
Ogółem 24 100 21 100 22 100 19 100 86 100

Rycina 12 Graficzna prezentacja danych na temat, czy przez podanie ręki można zarazić się wirusem HIV

W 100% respondenci zadecydowali o tym, że nie można zarazić się wirusem HIV przez podanie ręki, tak myślą kobiety i mężczyźni mieszkający w mieście (tabela 12). Odmiennego zdania było 24% kobiet zamieszkujących wieś.
Tabela 13
Ryzyko zarażenia się wirusem HIV w czasie oddania honorowo krwi
Możliwe odpowiedzi Kobieta Mężczyzna Ogółem
Miasto Wieś Miasto Wieś
N % N % N % N % N %
Tak 15 62,5 8 38 7 32 8 42 38 44
Raczej tak 3 12,5 1 4 2 9 1 6 7 8
Raczej nie 5 21 6 29 9 41 5 26 25 29
Nie 1 4 6 29 4 18 5 26 16 19
Ogółem 24 100 21 100 22 100 19 100 86 100

Rycina 13 Graficzna prezentacja danych dotyczących ryzyka związanego z oddaniem krwi

Jedynie w znacznej mierze wśród kobiet (75%) mieszkających w mieście przeważa opinia, że oddanie honorowo krwi stwarza jakiekolwiek niebezpieczeństwo zarażenia się wirusem HIV (tabela 13). Wszyscy badani są podobnego zdania. Największy jednak procent uważających inaczej jest wśród mężczyzn z miasta (59%).
Tabela 14
Znajomość w swoim środowisku nosiciela wirusa HIV
Możliwe odpowiedzi Kobieta Mężczyzna Ogółem
Miasto Wieś Miasto Wieś
N % N % N % N % N %
Tak 1 4 1 5 - - - - 2 2
Nie 23 96 20 95 22 100 19 100 84 98
Ogółem 24 100 21 100 22 100 19 100 86 100


Rycina 14 Graficzna prezentacja danych dotyczących, czy respondenci znają kogoś, kto jest nosicielem wirusa HIV

Prawie wszyscy respondenci przyznają się do tego, że nie znają w swoim otoczeniu nikogo, kto byłby zarażony wirusem HIV. Wśród kobiet jest jednak 5% takich, które znają takie osoby.
Tabela 15
Zachowania, które w konsekwencji mogą doprowadzić do zarażenia wirusem HIV
Możliwe odpowiedzi* Kobieta Mężczyzna
Miasto Wieś Miasto Wieś
N % N % N % N %
Stosunki płciowe z osobą zarażoną 24 100 19 90 22 100 19 100
Używając zakażonych igieł i strzykawek 24 100 20 95 21 95 19 100
Pocałunek 2 8 7 33 2 9 3 16
Ugryzienie komara 2 8 2 9 6 27 5 26
*Wyniki nie sumują się do 100%, ponieważ badani mogli udzielać więcej niż jednej odpowiedzi.

Rycina 15 Graficzna prezentacja danych dotyczących sytuacji, które mogą narażać na zarażenie wirusem HIV
Tabela 15 wskazuje, że za najbardziej niebezpieczne w skutkach uznano stosunki płciowe z osobą zakażoną i używanie zakażonych igieł i strzykawek (97%). W opinii niektórych pocałunki i ugryzienie komara też są niebezpieczne (17% respondentów dało taką odpowiedź).
Tabela 16
Sytuacje w życiu respondenta, które mogły wpłynąć na zakażenie wirusem HIV
Możliwe odpowiedzi Kobieta Mężczyzna Ogółem
Miasto Wieś Miasto Wieś
N % N % N % N % N %
Tak 1 4 4 19 5 23 1 5 11 13
Nie 19 79 16 76 14 64 14 74 63 73
Trudno powiedzieć 4 17 1 5 3 13 4 21 12 14
Ogółem 24 100 21 100 22 100 19 100 86 100

Rycina 16 Graficzna prezentacja danych dotyczących, czy istniała w życiu respondenta możliwość zarażenia wirusem HIV
Respondenci przy pytaniu ,,czy masz poczucie, że miały w Twoim życiu takie wydarzenia, kiedy mogłeś zarazić się wirusem HIV” mogli zastanowić się, czy wydarzyło się w ich życiu coś, co mogłoby zagrażać ich zdrowiu. Najwięcej, bo aż 23% mężczyzn z miasta boi się, że takie zdarzenia miały miejsce. Kobiety, zarówno te mieszkające na wsi jak i mieście są zgodne, że jest to niemożliwe.
Tabela 17
Chęć zrobienia badań na obecność przeciwciał anty- HIV wyrażona przez badanych
Możliwe odpowiedzi Kobieta Mężczyzna Ogółem
Miast Wieś Miasto Wieś
N % N % N % N % N %
Tak 15 62,5 5 24 13 59 7 37 40 47
Nie 6 25 13 62 7 32 8 42 34 40
Nie wiem 3 12,5 3 14 2 9 4 21 12 13
Ogółem 24 100 21 100 22 100 19 100 86 100

Rycina 17 Graficzna prezentacja danych dotyczących chęci zrobienia badań na obecność przeciwciał anty- HIV wyrażona przez respondentów

Równo (tabela 17) 62% kobiet mieszkających w mieście w stosunku do 59% mężczyzn mieszkających w tym samym miejscu jest skłonnych wykonać badanie na obecność przeciwciał anty - HIV. Niechętnych do wykonania tego testu jest 62% kobiet mieszkających na wsi i 42% mężczyzn. Oprócz jednych i drugich są tacy, którzy nie są pewni, czy chcą tego, czy nie.
Tabela 18
Rozkład nosicieli wirusa HIV i chorych na AIDS na świecie na podstawie wiedzy respondentów
Możliwe odpowiedzi Kobieta Mężczyzna Ogółem
Miasto Wieś Miasto Wieś
N % N % N % N % N %
Europa 1 4 3 14 1 4 3 16 7 8
Azja 1 4 4 18 - - 1 5 6 7
Afryka 19 79 15 68 16 76 12 63 62 73
Ameryka Płd. 3 13 - - 2 10 3 16 8 10
Ameryka Płn. - - - - 2 10 - - 2 2
Australia - - - - - - - - - -
Ogółem 24 100 22 100 21 100 19 100 86 100

Rycina 18 Graficzna prezentacja danych na temat, gdzie na świecie jest najwięcej nosicieli wirusa HIV i chorych na AIDS
Wśród badanych kobiet, aż 73% jest zdania, że najwięcej nosicieli wirusa HIV i chorych na AIDS żyje w Afryce. Podobnie uważa 69% mężczyzn.
Tabela 19
Prezerwatywa i jej skuteczność w zapobieganiu zakażeniu HIV
Stosowanie prezerwatywy Kobieta Mężczyzna Ogółem
N % N % N %
B. skuteczna 8 18 7 18 15 17
Dość skuteczna 23 51 26 63 49 57
Nieskuteczna 9 20 3 7 12 14
Nie wiem 5 11 5 12 10 12
Ogółem 45 100 41 100 86 100

Rycina 19 Graficzna prezentacja danych dotyczących skuteczności stosowania prezerwatywy
Za dość skuteczną metodę zapobiegającą zakażeniu HIV na drodze kontaktów seksualnych, uznano stosowanie prezerwatywy. Tak oceniło to (tabela 19) 63% mężczyzn, duży stosunkowo odsetek kobiet (20%) jest jednak zdania, że ta metoda jest nieskuteczna.
Tabela 20
Życie w celibacie jako jedna z metod służąca zapobieganiu zakażeniu wirusem HIV
Życie w celibacie Kobieta Mężczyzna Ogółem
N % N % N %
B. skuteczna 24 53 29 71 53 62
Dość skuteczna 10 22 2 5 12 14
Nieskuteczna 8 18 5 12 13 15
Nie wiem 3 7 5 12 8 9
Ogółem 45 100 41 100 86 100

Rycina 20 Graficzna prezentacja danych, jak respondenci oceniają życie w celibacie

Płeć w znacznym stopniu różnicuje wypowiedzi badanych na temat skuteczności życia w celibacie. Uzyskane dane (tabela 20) wskazują, że największy procent badanych mężczyzn (71%) ocenia życie w celibacie jako bardzo skuteczną metodę. Tego samego zdania jest już tylko 53% kobiet. Ale pomimo tego wśród mężczyzn i kobiet, ci pierwsi stanowią większy procent takich (12%), którzy nie wiedzą jak ocenić tę metodę.
Tabela 21
Współżycie ze stały partnerem, czy jest skuteczną metodą
Współżycie z jednym partnerem Kobieta Mężczyzna Ogółem
N % N % N %
B. skuteczna 27 60 32 78 59 69
Dość skuteczna 11 24 4 10 15 17
Nieskuteczna 5 11 1 2 6 7
Nie wiem 2 5 4 10 6 7
Ogółem 45 100 41 100 86 100

Rycina 21 Graficzna prezentacja danych dotyczących opinii respondentów na temat, czy współżycie z jednym partnerem jest skuteczną metodą

Współżycie tylko z jednym niezakażonym partnerem jako metoda zabezpieczająca przed zakażeniem wirusem HIV, została oceniona za bardzo skuteczną przez 78% mężczyzn (tabela 21). Tego samego zdania jest 60% kobiet. Ale wśród kobiet są i takie (11%), które uważają, że jest to metoda nieskuteczna.
Tabela 22
Stosowanie antykoncepcji a zakażenie wirusem HIV
Stosowanie antykoncepcji Kobieta Mężczyzna Ogółem
N % N % N %
B. skuteczne 2 4 - - 2 2
Dość skuteczna 7 16 5 12 12 14
Nie skuteczna 25 56 14 34 39 45
Nie wiem 11 26 22 54 33 39
Ogółem 45 100 41 100 86 100


Rycina 22 Graficzna prezentacja danych na temat, czy antykoncepcja jest skuteczną metodą

Sztuczne środki antykoncepcyjne (tabela 22) są uważane przez kobiety (56%) za metodę nieskuteczną, podobnego zdania jest 34% mężczyzn. Wśród mężczyzn duży procent jest takich, którzy nie mają na ten temat pojęcia (54%).
Tabela 23
Źródła wiedzy respondentów na temat HIV/AIDS
Źródła wiedzy na temat wirusa HIV Kobieta Mężczyzna
N % N %
Rodzice 3 6 6 15
Szkoła 27 60 31 77,5
Książka 17 37 13 32
Prasa 36 80 35 85
Media 35 78 37 90
Internet 6 13 19 46

Rycina 23 Graficzna prezentacja danych na temat, które źródło wiedzy na temat HIV/AIDS jest najlepsze w ocenie młodzieży

Wśród kobiet przeważają opinie, że dobrym źródłem informacji na temat HIV/AIDS jest prasa (80%) i media (78%). Mężczyźni uważają podobnie. Znaczna część badanej młodzieży uznała także szkołę za miejsce, gdzie zdobywa informacje na ten temat. Najmniej głosów dostali rodzice (11%).

3.2. Weryfikacja hipotez

Hipotezy są sprawdzalne na podstawie odpowiedzi na pytania ankiety. Pierwszą hipotezę, sprawdzałam na podstawie tabeli: 2, 3 i 4. Pytałam badaną młodzież jak rozumie takie terminy jak HIV, AIDS i czy są to terminy równoznaczne. Według hipotezy pierwszej zakładałam, że podstawowe terminy dotyczące zagadnień HIV/AIDS znają lepiej kobiety.
Hipoteza nie potwierdziła się, gdyż na postawione pytanie, co oznacza pojęcie AIDS, zarówno mężczyźni jak i kobiety uznali, że AIDS jest chorobą (83% kobiet i 81% mężczyzn). Natomiast w zakresie wiedzy, co oznacza skrót HIV, lepiej wypadli mężczyźni, którzy w 82% znali właściwą odpowiedź.

Hipoteza druga, zakładała, że kobiety mieszkające w mieście posiadają wyższy poziom wiedzy na temat profilaktyki HIV/AIDS, niż te mieszkające na wsi. Tę hipotezę mogłam sprawdzić na podstawie kilku tabel, między innymi numer: 5, 6, 8, 11 i 15.

Okazało się, że na pytanie, czy istnieje szczepionka na AIDS, o 10% więcej kobiet mieszkających w mieście podało prawidłowe odpowiedzi. Istnieją natomiast minimalne różnice w opiniach, co do możliwości zarażenia wirusem HIV w czasie przekłucia uszu, akupunktury czy tatuażu, z korzyścią jednak dla mieszkanek miasta. Kobiety z miasta w 100% miały świadomość, że istnieje wysokie prawdopodobieństwo zarażenia wirusem HIV przy używaniu zakażonych igieł i strzykawek oraz stosunki płciowe z osobą zakażoną. Zatem hipoteza druga się potwierdziła.

Hipoteza trzecia zakładała, że mężczyźni w większym stopniu niż kobiety obawiają się zakażenia wirusem HIV, stąd częściej są gotowi przeprowadzić badania w kierunku obecności przeciwciał anty-HIV. Tę hipotezę weryfikuję na podstawie tabeli 17, w której przedstawiam wyniki, czy młodzież jest chętna przeprowadzić takie badania. Na jej podstawie mogę stwierdzić, że hipoteza się potwierdziła się częściowo, bowiem 49% mężczyzn stwierdziło, że przeprowadziliby takie badanie.

Hipoteza czwarta zakładała, że mężczyźni lepiej od kobiet znają skuteczne metody zapobiegające zakażeniu HIV w kontaktach płciowych. Tę hipotezę weryfikowałam oceniając odpowiedzi na pytania dotyczące tej tematyki w tabelach: 19, 20, 21, 22. Przedstawione dane pokazują jak respondenci oceniają skuteczność kolejnych metod takich jak: stosowanie prezerwatywy; współżycie ze stałym partnerem i antykoncepcję. Tabela 19 przedstawia jak młodzież ocenia stosowanie prezerwatywy jako jednej z metod zapobiegającej zakażeniu wirusem HIV. Okazało się, że 81% mężczyzn uznało prezerwatywę za skuteczną metodę (69% kobiet było tego samego zdania). Analizując wyniki, badana młodzież stwierdza, że najbardziej bezpieczne jest współżycie ze stałym partnerem (84% kobiet i 88% mężczyzn wyraża takie zdanie). Przedstawione powyżej dane wskazują, że założenia były słuszne, mężczyźni nieco lepiej od kobiet znają skuteczne metody zapobiegające zakażeniu wirusem HIV, stąd wniosek, że hipoteza częściowo się potwierdziła.

Hipoteza piąta, zakładała, że badana młodzież większość wiedzy na temat HIV/AIDS zdobywa głównie z mediów. Sprawdzałam ją w tabeli 23 oceniając odpowiedzi respondentów, na pytanie, z jakich źródeł czerpie wiedzę na temat HIV/AIDS. Młodzież, zarówno kobiety jak i mężczyźni bardzo wysoko ocenia media i prasę jako dobre źródła informacji. Na tej podstawie twierdzę, że hipoteza się potwierdziła. Młodzi ludzie jednak w niewielkim stopniu są edukowani w szkole, ich rodzice również wykazują się niskim poziomem wiedzy na temat wirusa HIV i choroby AIDS.

3.3. Wnioski końcowe

Po przebadaniu uczniów klas maturalnych i sprawdzeniu ich poziomu wiedzy dotyczącego zagadnień HIV/AIDS można wysnuć następujące wnioski:
Młodzież posiada pewien zakres wiedzy na ten temat;
Wiedza ta nadal jednak jest niepełna. Zatem potrzebna jest, szeroko zakrojona edukacja w tej dziedzinie, widać znaczne braki wśród młodzieży w rozumieniu znaczenia podstawowych pojęć;
Badana młodzież nie jest w pełni przekonana, która z metod zapobiegających zakażeniu wirusem HIV jest skuteczna, jak dochodzi do zakażenia, którędy wirus dostaje się do organizmu;
Respondenci nadal uważają homoseksualistów za grupę najbardziej narażoną na zakażenie, a w obecnej dobie wszyscy jesteśmy narażeni;
Młodzież nie wie, że w dzisiejszych czasach oddanie honorowo krwi nie niesie za sobą żadnego niebezpieczeństwa;.
Na podstawie przeprowadzonych badań mogę stwierdzić, że poziom wiedzy na temat HIV/ AIDS trzeba cały czas podnosić;
Należałoby stworzyć długofalowy program edukacyjny z przeznaczeniem dla młodzieży, która jeszcze nie podjęła inicjacji seksualnej, a dotyczący zagadnień związanych z wirusem HIV i chorobą AIDS.


Zakończenie

Praca przedstawia próbę oceny poziomu wiedzy młodzieży na temat zagadnień związanych z HIV/AIDS.

Celem moich badań było ukazanie braków w edukacji młodzieży z tego zakresu i wskazanie na potrzebę zajęć szkolnych na temat wirusa HIV i choroby AIDS.

Problem HIV/AIDS jest istotny w dzisiejszych czasach z wielu powodów. Jednym z nich jest ciągle rosnąca ilość osób zakażonych wirusem HIV. Drugim – fakt, że każdy, bez względu na swoją przynależność rasową, wyznanie religijne lub orientację seksualną – może ulec zakażeniu. W związku z tym wiedza na ten temat jest tak niezbędna każdemu człowiekowi.

Młodzież jest ważną grupą, która bardziej niż inne jest narażona na zakażenie wirusem HIV, a powód jest taki, że to właśnie oni zaczynają swoją inicjację seksualną. Muszą, więc wiedzieć, gdzie czyha na nich niebezpieczeństwo.

Badania, które przeprowadziłam wykazują, że młodzież nie wszystko wie na temat HIV/AIDS. Na ich podstawie mogę stwierdzić, że młodzi ludzie potrzebują długofalowego programu edukacyjnego wprowadzonego nie tylko do szkół a pokazującego jak należy zabezpieczać się przed zakażeniem wirusem HIV, jakimi drogami jest on przenoszony, jakie metody zapobiegające zakażeniu są skuteczne. Sama edukacja z zakresu wiedzy na temat HIV/AIDS nie wystarczy. Trzeba nauczyć młodego człowieka również tolerancji wobec nosicieli wirusa HIV i chorych na AIDS.

Rola szkoły w poszerzaniu poziomu wiedzy na temat zagadnień związanych z HIV/AIDS jest ogromna, ale nie można zapomnieć, że na rodzicach głównie spoczywa odpowiedzialność za wychowanie dzieci i to oni przede wszystkim powinni pokazać młodemu człowiekowi jak postępować, aby nie narazić się na niebezpieczeństwo zarażenia wirusem HIV.

Jeśli zostaną spełnione pewne warunki i wiedza na ten trudny temat zostanie wprowadzona na stałe do kanonów edukacji szkolnej, to jest szansa, że młodzież wkroczy w dorosłość z poczuciem odpowiedzialności za swoje zdrowie i życie.
Najlepszym lekarstwem na strach jest wiedza, więc nie bójmy się jej posiąść. Do świadomości coraz większej liczby społeczeństwa, zaczyna docierać fakt, że wirus HIV nie zna litości i nie wybiera, niebezpieczeństwo czai się na każdym kroku i może spotkać każdego. Przestańmy się więc go bać, a zacznijmy o nim rozmawiać, przyniesie to większe korzyści.


Summary
The purpose of the research carried out and presented in this work, was to check the level of knowledge about HIV/AIDS, mainly among pupils just before their GCSE exams.
Nowadays the problem of HIV/AIDS is crucial for a number of reasons. Firstly the number of people infected with HIV virus is still growing. Secondly, the fact that AIDS can affect antybody, regardless of his religion, race or sexual orientation. Because of that the knowledge about AIDS is essential.
Youth is one of the most important groups, which is subjected to HIV infection. The reason of this is that, everything starts from them and when they start treir sexual life they must be aware of the danger.
The research I had carried out showed that this group doesn`t have complete knowledge about HIV/AIDS and it seems that they still need more information about the subject.
If we fulfill certain conditions and the knowledge about this difficult subject will be introduced into the canons of school education, there is a chance that youth will gain the necessary awareness and will enter the life of adults fully responsible for their lives and health.


Spis tabel
Tabela 1
Charakterystyka badanej grupy
Tabela 2
Znajomość skrótu AIDS
Tabela 3
Znajomość pojęcia HIV
Tabela 4
Równoznaczność terminów HIV/AIDS w opinii respondentów
Tabela 5
Istnienie szczepionki na AIDS
Tabela 6
Liczne kontakty seksualne a zarażenie wirusem HIV
Tabela 7
Możliwość rozpoznania nosiciela wirusa HIV po wyglądzie lub zachowaniu
Tabela 8
Możliwość zarażania do końca życia przez nosiciela wirusa HIV
Tabela 9
Reakcje respondenta w przypadku spotkania nosiciela wirusa HIV
Tabela 10
Ryzyko zarażeń wśród homoseksualistów
Tabela 11
Ryzyko zakażeń podczas przekłucia uszu, tatuażu czy akupunktury
Tabela 12
Podanie ręki a możliwość zarażenia wirusem HIV
Tabela 13
Ryzyko zakażenia wirusem HIV w czasie oddania honorowo krwi
Tabela 14
Znajomość w swoim środowisku nosiciela wirusa HIV
Tabela 15
Zachowania, które w konsekwencji mogą doprowadzić do zarażenia wirusem HIV
Tabela 16
Sytuacje w życiu respondentów, które mogły wpłynąć na zarażenie wirusem HIV
Tabela 17
Chęć zrobienia badań na obecność obecność/obecność anty- HIV wyrażona przez badanych
Tabela 18
Rozkład nosicieli wirusa HIV i chorych na AIDS
Tabela 19
Prezerwatywa i jej skuteczność w zapobieganiu zakażeniom HIV
Tabela 20
Życie w celibacie, jako jedna z metod służąca zapobieganiu zakażeniu HIV
Tabela 21
Współżycie ze stałym partnerem, czy jest skuteczną metodą
Tabela 22
Stosowanie antykoncepcji a zakażenie wirusem HIV
Tabela 23
Źródła wiedzy respondentów na temat HIV/AIDS



Bibliografia
1. Bishop G. D., Psychologia zdrowia, Wydawnictwo Astrum, Wrocław 2000.
2. Błasiak A., Młodzież, świat wartości, Wydawnictwo WAM, Kraków 2002.
3. Brodman M. Thaker M. D. Kranz R., Mity o bezpiecznym seksie a AIDS, Wydawnictwo Elma Books, Warszawa 1999.
4. Cekiera Cz., Psychoprofilaktyka uzależnień oraz terapia i resocjalizacja osób uzależnionych, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin 1993.
5. Chróścicka E., Zakażenie HIV, w: Wojciechowska A. M. Zapobieganie zakażeniom HIV, opieka nad ludźmi żyjącymi z HIV chorymi na AIDS, Centrum Edukacji medycznej, Warszawa 1996.
6. Daniluk-Kula B. Gładysz A., Ocena wiedzy i postaw młodzieży szkół podstawowych na temat zakażenia i zapobiegania HIV i AIDS, Wydawnictwo poznańskie, Poznań 1998.
7. Dutkiewicz W., Przewodnik metodyczny dla studentów pedagogiki, Wydawnictwo ,,Strzelec”, Kielce1996.
8. Ford M. T., 100 pytań i odpowiedzi wokół AIDS, przewodnik dla młodzieży, grupa IMAGE, Warszawa 1993.
9. Gładysz A. Juszczyk J., Zakażenia HIV/AIDS – Poradnik dla stomatologów, Wydawnictwo Volumed, Wrocław 1995.
10. Głowaczewska I., Żyć z wirusem…, poradnik dla osób żyjących z HIV, Warszawa 1996.
11. Grajcarek A., AIDS jak zmniejszyć ryzyko zarażenia HIV w praktyce pielęgniarskiej, Wydawnictwo: Studio Poligraficzno-Reklamowe, Warszawa 1996.
12. Grodzki A., Problematyka AIDS w opinii uczniów i nauczycieli szkół podstawowych,,,Problemy Rodziny”, rocznik 1997, nr 4, s. 30-32.
13. Gumułka W. S. Rewerski W., Encyklopedia zdrowia, Wydawnictwo naukowe PWN, Warszawa 1999, Tom II.
14. Imieliński K., AIDS wyzwanie dla człowieka, Agencja Wydawnicza ,,SFINKS”, Warszawa 1990.
15. Juszczyk J., AIDS pytania i odpowiedzi, Wydawnictwo,,Epoka”, Warszawa 1987.
16. Juszczyk J. Gładysz A., AIDS Epidemiologia, patogeneza, klinika, leczenie, za pobieganie, poradnictwo, Wydawnictwo Volumed, Wrocław 1992.
17. Katula S. Machel H., Narkomania HIV/AIDS, zagrożenia społeczne, profilaktyka, terapia, resocjalizacja, Oficyna Wydawnicza Polczek, Gdańsk 1993.
18. Kuratowska Z., AIDS nowa choroba, Wiedza Powszechna, Warszawa 1987.
Łobocki M., Metody badań pedagogicznych, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1978.
19. Madaras L., Porozmawiajmy o AIDS, Poradnik dla młodzieży, rodziców i nauczycieli, Wydawnictwo ,,Bis”, Warszawa 1997.
20. Marzec-Bogusławska A., Wiedza i przekonania studentów polskich akademii medycznych wobec HIV i AIDS grudzień 2000, przegląd badań przeprowadzonych w latach 1989-2000, dotyczących wiedzy, postaw i przekonań wobec HIV/AIDS wśród uczniów i studentów kierunków medycznych w innych krajach, Wydawnictwo Printmax, Warszawa 2000.
21. Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej, Postępowanie zapobiegawcze i diagnostyczne w przypadku zakażenia HIV i zachorowań na AIDS, Krajowe Biuro Koordynacyjne do Spraw Zapobiegania AIDS, Warszawa 1997.
22. Moczuk E., Czy patologie społeczne…, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2002.
23. Muszyński H., Wstęp do metodologii pedagogiki, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1971.
24. Nowak S., Metodologia badań socjologicznych, Warszawa 1970.
25. Pilch T., Zasady badań pedagogicznych, Wydawnictwo ŻAK, Warszawa 1998.
26. Pilch T. Barman T., Zasady badań pedagogicznych, strategie ilościowe i jakościowe, Warszawa 2001.
27. Radcowski M., Zaburzenia humoralnej odpowiedzi immunologicznej oraz pobudzenie układu immunologicznego w przebiegu zakażenia HIV - aspekty immunopatogenetyczne, Warszawska Akademia Medyczna, Warszawa 1996.
28. Ridley M., Choroby, Prószyński i S-ka, Warszawa 1998.
29. Rzepka J. Czok A., Wiedza o AIDS uczniów kończących szkołę podstawową, ,,Problemy Rodziny”, rocznik 1993, nr 4, s. 18-21.
30. Skotnicki A. B. Kornaszewski W., AIDS powstanie, obraz kliniczny, próby leczenia, epidemiologia, Wydawnictwo Ossolineum, Wrocław 1988.
31. Skorny Z., Prace magisterskie z psychologii i pedagogiki: przewodnik metodologiczny dla studiujących nauczycieli, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
32. Suvaković V., AIDS, co to jest i jak z tym walczyć?, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1987.
33. Sztumski J., Wstęp do metod i technik badań socjologicznych, Wydawnictwo ANS, Warszawa 1984.
34. Szymańska M. M. Woynarowska B. Pułtorak M. Wojciechowska A., Poziom wiedzy i postawy młodzieży szkolnej wobec HIV/AIDS w Polsce, ,,Problemy Rodziny”, rocznik 1992, nr 2, s. 35-39.
35. Twardosz W., Wielka encyklopedia zdrowia, Wydawnictwo Horyzont, Poznań 2002, Tom I.
36. Wojciechowska J., Problemy osób żyjących z HIV/AIDS, ,,Problemy Rodziny”, rocznik 1998, nr 4, s. 26-30.
37. Woynarowska B. Szamańska M. M. Mazur J., Zdrowie młodzieży szkolnej w Polsce, wiedza i przekonania o HIV/AIDS, zachowania seksualne, Warszawa 1999.
38. Strony Internetowe: pandemia. html;
free. of. pl/a/ aids;
www. stomatolog. med. med. pl;
www. wie. onet. pl;
www. nsik. com. pl;



Załączniki:
Przydatna praca? Tak Nie
Komentarze (11) Brak komentarzy zobacz wszystkie
11.10.2011 (13:31)

sprytnabestia.pl pomoc w pisaniu prac - polecam

6.10.2011 (17:11)

Ci co sie czepiaja o wstawianie niech sie stukną w łepetyne ta osoba juz sie pewnie obronila to pomaga tym co maja pustke w glowie albo nie wiedza jak zaczac. Dzieki takim osoba za pomoc!!!!;);)

26.8.2010 (13:21)

Dziekuje bardzo mi pomoglas/es .Pisze wlasnie swoja prace lic. i mialam ogromny problem jak to zrobic.Twoja praca bardzo mi pomogla.Szkoda ,ze wiecej nie ma takich juz gotowych prac.Nie o to chodzi,ze sciagnac ,tylko taka gotowa praca pomaga napisac swoja.Robi za taki wzor.

10.5.2008 (13:05)

DODAWANIE PRACY LICENCJACKIEJ DO TEGO TYPU PORTALI JEST DOść NIEPRZEMYśLANYM POSUNIęCIEM, WRęCZ LEKKOMYśLNYM, WYSTARCZY, żE KTOś SKOPIUJE TWOJą PRACę I ODDA JAKO SWOJą TO W MYśL USTAWY ZARóWNO ON JAK I TY MOMENTALNIE TRACICIE TYTUłY I PRAWO DO PONOWNEJ OBRONY. PROPONUJę śCIąGNąć PRACę BO CAłY TWÓJ WYSIłEK MOżE Iść NA MARNE. POZDRAWIAM

26.11.2007 (16:25)

niedługo mam konkurs mam nadzieje że dzienki temu chocirz trzecie miejsce bende miała ;-) to jest super



Serwis stosuje pliki cookies w celu świadczenia usług. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w urządzeniu końcowym. Możesz dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w Serwis stosuje pliki cookies w celu świadczenia usług. Więcej szczegółów w polityce prywatności.