profil

Morfologia bakterii

drukuj
satysfakcja 62 % 31 głosów

Treść
Obrazy
Wideo
Opinie

Do bakterii zaliczamy około 1500 gatunków.
BUDOWA Bakterie są najmniejszymi znanymi organizmami. Wielkość ich komórek waha się od 0,2 do 80 um, przeciętnie wynosi 1 um. Ko-mórka bakterii (rys. 1) zbudowana jest inaczej niż u pozostałych organizmów. Przede wszystkim brak u niej właściwego jądra, które zastępuje twór, zwany nukleoidem (występujący pojedynczo lub po dwa w komórce), złożony ze splątanej nici nukleinowej, zwanej genoforem, funkcjonalnie odpowiadającej chromosomowi, choć różniące się od niego chemicznie. Poza nukleoi-dem w cytoplazmie znajduje się dużo ziarenkowatych rybosomów oraz mezosomy - drobne twory, którym przypisuje się rolę centrów energetycznych. W cytoplazmie znajdują się również różne substancje zapasowe, jak: węglowodany (glikogen, amyloza), tłuszcze, białka i wolutyna (substancja bliżej nie zbadana, zawierająca fosfor). U bak-terii fotosyntetyzujących występują twory (ciałka barwnikowe) za-wierające chlorofil i spełniające rolę chloroplastów, lecz znacznie prościej od nich zbudowane.
Protoplast otoczony jest błoną cytoplazmatyczną (plazma-lemmą), którą od zewnątrz okrywa ściana komórkowa. Ma ona swoisty, skomplikowany skład chemiczny (węglowodanowo-tłuszczowo-peptydowy), inny niż u reszty organizmów. Poza nielicznymi wyjątkami brak w niej celulozy. Całą komórkę osłania ponadto różnej grubości otoczka śluzowa, która. ma dla organizmu znaczenie ochronne. Niektóre bakterie opatrzone są kurczliwymi rzęskami, dzięki którym organizm może poruszać się w środowisku płynnym. Na ścianie ko-mórkowej wielu bakterii znajdują się cieniutkie wyrostki, zwane fi-mbriami. Jak dotychczas, nie udało się jeszcze stwierdzić, jakie znaczenie mają fimbrie. Przypuszcza się, że w niektórych przypadkach mogą one odgrywać pewną rolę w procesie płciowym.
Postać komórki bakterii bywa różna (rys. 2). Najpospo1itsze bakterie właściwe mają komórki kuliste (ziarenkowiec), cylindryczne (pałeczka - nie wytwarzająca przetrwalników, czyli organów, służących do przetrwania warunków niekorzystnych dla organizmu; laseczka tworząca przet-rwalniki), spiralnie skręcone (przecinkowiec - o komórce stanowiącej tylko część skrętu spirali; śrubowiec -o komórce tworzącej więcej niż jeden skręt spirali). Bakterie w ogro-mnej większości są organizmami jednokomórkowymi. U niektórych gatunków komórki po podziale nie rozłączają się, lecz tworzą mniej lub bardziej trwałe układy. I tak komórki kuliste tworzą nieregu-larne skupienia (gronkowiec), łączą się po dwie (dwoinka), formują łańcuszki (paciorkowiec) -lub różnej postaci pakiety (pakietowiec). Komórki cylindryczne mogą układać się w nici proste. Rozgałęzione nici spotykamy u promieniowców.


Sposób życia. Ogromna większość bakterii odżywia się materią organiczną. Taki sposób odżywiania się nazywamy cudzożywnością lub heterotrofią. Organizmy cudzożywne, które pobierają pokarm z martwych organizmów lub ich szczątków zwiemy roztoczami lub saprofitami. Zaś te, które atakują żywe organizmy i odżywiają się substancjami pobieranymi z ich ciała, określamy mianem pasożytów. Samożywność, czyli autotrofia, polega natomiast na wytwarzaniu materii organicznej z pobieranych z zewnątrz związków nieorganicznych (dwutlenek węgla, woda, sole mineralne) i jest właściwością prawie wyłącznie roślin zielonych. Wśród bakterii tylko nieliczne gatunki są autotrofami. Jedne z nich (bakterie purpurowe i zielone) zawierają chlorofil i, podobnie jak rośliny zielone, przeprowadzają proces fotosyntezy, wykorzystując do tego energię świetlną. Inne nie mają chlorofilu, lecz mogą asymilować dwutlenek węgla, uzyskując potrzebną do tego procesu energię z utleniania różnych związków nieorganicznych (np. siarkowodoru, soli amonowych, azotynów, związ-ków żelazawych) lub pierwiastków (np. siarki, wodoru). I tak np. rozpowszechnione w glebie bakterie nitryfikacyjne utleniają amoniak i sole amonowe na azotyny, z kolei te związki na azotany. Proces asymilacji dwutlenku węgla, oparty na wykorzystaniu energii wiązań chemicznych bez udziału chlorofilu i energii świetlnej, nosi nazwę chemosyntezy i zachodzi tylko u pew-nych bakterii i niektórych sinic.
Podobnie jak wszystkie inne organizmy, bakterie oddychają tj. utleniają związki organiczne, uzyskując stąd energię potrzebną do różnych procesów życiowych. W tym celu jedne z nich pobierają tlen z otoczenia i w związku z tym mogą żyć tylko w środowisku tleno-wym. Nazywamy je tlenowcami lub aerobami. Inne natomiast po-trafią żyć w środowisku beztlenowym, gdyż potrzebną im do życia, energię uzyskują z utleniania związków organicznych bez pobierania tlenu z zewnątrz. Nazywamy je beztlenowcami lub anaerobami.
Taki sposób beztlenowego oddychania, podczas którego powstają różne produkty uboczne, nosi nazwę fermentacji. W zależności od powsta-jących w czasie tego procesu związków wyróżniamy fermentację mlekową (powstaje kwas mlekowy), masłową (kwas masłowy), alkoholową (alkohol) itp.
Nieliczne gatunki bakterii mają zdolność asymilacji azotu atmosfe-rycznego (między innymi: beztlenowiec i tlenowiec. Azot jest pierwiastkiem niezbęd-nym do budowy ciała roślin i zwierząt (wchodzi w skład białek), jednak, mimo że występuje bardzo obficie w powietrzu (ok. 78%), w stanie wolnym jest dla nich niedostępny; Dlatego możliwość asymilacji wolnego azotu przez niektóre bakterie jest dla nich bardżd cenną właściwością, gdyż uniezależnia je od obecności związków azotowych w podłożu. ,
Tylko część bakterii ma zdolność ruchu. Poruszają się one za pomocą rzęsek, a tylko nieliczne pełzają po podłożu. Bakterie nie mają organelli zmysłowych, ale reagują na bodźce chemiczne i fizyczne.

Rozmnażają się wegetatywnie przez podział komórki, ale nie w drodze mitozy, jak komórki innych organizmów, lecz w sposób uproszczony. W warunkach korzystnych dla rozwoju podziały komórek mogą następować co 20-30 minut, co w krótkim czasie mogłoby do-prowadzić do powstania milionów potomstwa jednej komórki. Zwykle jednak nie dochodzi do tak gwałtownego rozwoju, gdyż przeciwdziała temu wyczerpanie się substancji pokarmowych w podłożu i nagro-madzenie szkodliwych dla życia bakterii produktów przemiany materii. W ostatnich czasach odkryto u niektórych bakterii proces płcio-wy. Polega on na stykaniu się komórek różnych pod względem płciowym (tzw. koniugacja) i przekazywaniu materiału genetycznego w postaci części nukleoidu.
W warunkach niekorzystnych dla życia wiele gatunków wykształca przetrwalniki, zwane również endosporami, okryte bardzo grubą ścianą komórkową i powstające pojedynczo lub po dwa we wnętrzu komórki. Są one bardzo odporne na szkodliwe działanie różnych czynni-ków, jak niska lub bardzo wysoka temperatura, promienie ultrafiole-towe, chemiczne środki dezynfekcyjne itp.

Występowanie i rola w przyrodzie. Bez wielkiej przesady można powiedzieć, że bakterie występują wszędzie. Spotykamy je bowiem w całej biosferze - od gorących źródeł po lody podbiegunowe, od szczytów górskich po głębiny oceanów, w glebie i w wodzie, w martwych i żywych organizmach. Żywe bakterie, będące w aktywnym stanie, występują jednak tylko w środowisku płynnym lub półpłynnym, ale przy ich mikroskopijnych wymiarach wystarcza im bardzo mała ilość płynu. W powietrzu mogą występować przejściowo, przenoszone w grudkach pyłu, gdzie dość dobrze znoszą krótkotrwałą suszę. W śro-dowisku powietrznym najczęściej spotykamy przetrwalniki, które za pomocą prądów powietrza mogą być przenoszone na znaczne od-ległości.
To niezwykle szerokie rozprzestrzenienie bakterii możliwe jest dzięki bardzo -drobnym wymiarom tych organizmów, ich ogromnej sile rozrodczej, odporności na niekorzystne dla życia warunki otocze-nia i wielkiej różnorodności wymagań życiowych.
W dogodnych warunkach bakterie rozwijają się masowo, a szcze-gólnie obficie w miejscach, gdzie występuje dużo różnych substancji organicznych (ścieki, różne nieczystości, obornik, kompost, muły denne, dobrze nawożona gleba).
Bakterie odgrywają ogromną rolę w przyrodzie, rozkładając szczątki roślinne i zwierzęce, przeciwdziałając gromadzeniu się ich w coraz większej ilości. Na skutek działalności tych mikroorganizmów ulegają one rozkładowi na związki proste, jak amoniak, dwutlenek węgla i woda, które zostają włączone w ogólny obieg materii. Bakterie oddziałują nie tylko na materię organiczną, ale dokonują również szeregu przemian wśród związków nieorganicznych. Stanowią więc ważne ogniwo w pro-cesie krążenia pierwiastków w przyrodzie (głównie węgla, azotu, fosforu i siarki). Odgrywają istotną rolę w procesach glebotwórczych, co ma podstawowe znaczenie dla kształtowania się pokrywy roślinnej.. Sta-nowią integralną część biosfery i bez nich nie do pomyślenia byłoby kształtowanie się życia na naszej planecie w takiej formie, w jakiej ono dzisiaj występuje.
Wiele bakterii jako środowisko swego życia obrało ciało żywych organizmów. Obecność ich wcale nie jest obojętna dla organizmu gospodarza, zarówno w sensie negatywnym, jak i pozytywnym. Wy-raźną szkodę przynoszą mu pasożyty, odżywiające się jego kosztem i wydzielające przy tym różne toksyny (trucizny). Wskutek tego zaatakowany organizm choruje, a nawet ginie. Powszechnie znane są różne bakterie pasożytnicze powodujące choroby człowieka, zwie-rząt i roślin.
Istnieją pewne bakterie, które żyjąc w ciele gospodarza, odżywiają ..się wprawdzie jego kosztem, jednak przynoszą mu 'pewne. korzyści,
"które w bilansie ogólnym równoważą wyrządzane mu szkody, a nawet je przewyższają. Są to bakterie symbiotyczne. Przykładem tych stosunków może być symbioza roślin motylkowych z. bakteriami brodawkowymi (rys. 3) występującymi w korzeniach tych roślin (np. łubinu, koniczyny, grochu, seradeli itp.). Bakterie te mają zdolność asymilowania azotu atmosferycznego. Z gleby wni-kają przez włośniki do korzeni, gdzie początkowo pędzą pasożytniczy tryb życia, odżywiając się kosztem gospodarza. Powodują one lokalny rozrost tkanki korzenia i powstawanie. charakterystycznych brodawek. Po pewnym czasie bakterie wypełniające brodawkę zmieniają swą pos-tać z pałeczkowatej na rozgałęzioną i ulegają strawieniu przez gospo-darza, a zawarte' w nich substancje bogate w związki azotowe zostają przyswojone przez roślinę. Symbioza ta uniezależnia rośliny motylkowe od zasobów związków azotowych w podłożu, wskutek czego rośliny te mogą żyć na glebach ubogich w ten pierwiastek. Podobny charakter mają niektóre inne symbiozy roślinne.



Bakterie symbiotyczne występują również w ciele zwierząt. Zasied1ają one ich przewód pokarmowy, ułatwiając, a niekiedy w ogóle umożliwiając trawienie pokarmu. Spotykamy je w przewodzie pokar-mowym niektórych owadów, jak np. termitów, gdzie umożliwiają tra-wienie pokarmu roślinnego zawierającego celulozę. Żyją również w prze- wodzie pokarmowym ptaków i ssaków, odżywiających się pokarmem roślinnym. Bardzo bogatą florę bakteryjną zawiera żwacz zwierząt przeżuwających, dzięki której w ogóle możliwe jest trawienie pokarmu roślinnego. Nawet u zwierząt wszystkożernych i mięsożernych wy-stępuje w przewodzie pokarmowym swoista flora bakteryjna, w dużej mierze ułatwiająca proces trawienia. Poza włączeniem się mikroorga-nizmów w procesy trawienne, bakterie zamieszkujące przewód pokar-mowy spełniają jeszcze inną doniosłą rolę: są dla gospodarza źródłem różnych witamin (np. witaminy B, K). Dlatego stosowanie antybio-tyków powoduje wyjałowienie przewodu pokarmowego, a w konse-kwencji upośledzenie trawienia i niedobór witamin w organizmie.

- Znaczenie w życiu człowieka. Znaczenie bakterii dla człowieka związane jest z ich działalnością, tak pozytywną, jak i negatywną.
Bardzo niebezpiecznym wrogiem człowieka, a także zwierząt i roślin, są bakterie chorobotwórcze. Wprawdzie walka z nimi przez szczepienia ochronne, odpowiednie leczenie (antybiotyki), stosowa-nie środków dezynfekcyjnych i odpowiednią higienę przynosi coraz lepsze rezultaty, to jednak istnieje z ich strony stałe niebezpieczeństwo; stąd ciągłe pogotowie służby sanitarno-epidemiologicznej. Innym negatywnym dla człowieka przejawem działalności bakterii są powo-dowane przez nie procesy rozkładu, które przysparzają wiele strat gospodarce ludzkiej. Dotyczy to zarówno produktów żywnościowych, jak i wielu surowców i artykułów przemysłowych, jak drewno, włókno, papier itp. Specjalne zabiegi. zapobiegające tym procesom (np. mro-żenie, suszenie, wędzenie, pasteryzacja żywości, impregnacja drewna, papieru, włókien) umożliwiają długie przechowywanie produktów w stanie zdatnym do użytku.
Z drugiej strony wiele procesów wywoływanych przez bakterie wykorzystuje się w gospodarce człowieka. I tak np. niektóre fer-mentacje wykorzystuje się w celu otrzymania różnych kiszonek poprawiających smak i trwałość produktów spożywczych (kapusta, ogórki) i pasz; do produkcji octu, acetonu, alkoholu, kwasu mleko-wego i cytrynowego, w przemyśle serowarskim i mleczarskim; w pro-cesie roszenia lnu i konopi; do produkcji niektórych witamin (np. witaminy B12, C) i antybiotyków (np. streptomycyny). Ogromnie pożyteczny z gospodarczego punktu widzenia jest udział bakterii w pro-cesach glebotwórczych i fermentacji obornika. Duże zna-czenie dla rolnictwa mają bakterie symbiotyczne występujące w ko-rzeniach roślin motylkowych. Rośliny te otrzymują za pośrednictwem bakterii wiele związków bogatych w azot. Worane w glebę, jako tzw. nawóz zielony, rozkładają się, a zawarte w nich związki azotowe prze-chodzą do gleby, wzbogacając ją w ten cenny pierwiastek. Również bardzo ważnym procesem wzbogacającym glebę w azot jest przepro-wadzana przez niektóre bakterie glebowe nitryfikacja. Polega ona na utlenianiu amoniaku i powstawaniu łatwo przez rośliny przyswajal-nych azotanów.
Ogromną rolę odgrywają bakterie w oczyszczaniu wód i ście-ków, co przy dzisiejszym stanie zanieczyszczania rzek ma coraz większe znaczenie. Dla nauki wreszcie stanowią niezwykle interesujący obiekt różnych badań.

Podział systematyczny bakterii. Klasyfikacja bakterii na pod-stawie tylko cech morfologicznych jest niewystarczająca. Dlatego stosuje się w wielu przypadkach szereg innych kryteriów, jak: właś-ciwości fizjologiczne, ekologia, zachowanie się w sztucznie prowadzo-nych kulturach i wreszcie różna barwliwość.
Powszechnie stosowaną metodą barwienia preparatów bakteryjnych jest metoda Grama. Bakterie, których preparaty przy użyciu tej metody pozostają trwale zabarwione, określa się jako gram-dodatnie, te nato-miast, których preparaty odbarwiają się w alkoholu, nazywamy gram-ujemnymi.
Bakterie dzielimy na 4 klasy:
 bakterie właściwe
 bakterie śluzowe
 krętki
 bakterie nitkowate

Bakterie, właściwe mają ciało otoczone dość sztywną ścianą. Zalicza się do nich najpospolitsze, powszechnie występujące gatunki, jak: gronkowiec złocisty (pasożyt wywołujący zakażenie ropne; dwoinka rzeżączki, powodująca jedną z dość częstych chorób wenerycznych; bakterie nit-ryfikacyjne; pałeczka okrężnicy; pałeczka zapalenia płuc; azotobakter, zdolny do wiązania azotu atmosferycznego; bakterie brodawkowe; laseczka sienna, powodująca zagrzewanie się wilgotnego siana; beztlenowe laseczki zdolne do asy-milacji azotu atmosferycznego; bakterie octowe; bakterie siarkowe; przecinkowiec cholery; fotosyntetyzujące bakterie purpurowe; bakterie przeprowadzające fermentację mlekową i tworzące kwas masłowy. Do oma-wianej klasy zalicza się również promieniowce, bakterie pałeczkowate lub mające postać rozgałęzionych nici, które mogą ulegać rozpadowi na drobne człony. Należy do nich, między innymi, prątek gruźlicy i prątek trą-du oraz wiele bakterii glebowych, z których otrzymujemy cenne antybiotyki, jak np. streptomycynę.
Bakterie śluzowe mają ciało giętkie, poruszają się ruchem pełza-jącym i tworzą dość duże ciała owocowe; występują w glebie.
Krętki o komórkach cienkich, giętkich, spiralnie skręconych, pozbawio-nych ściany komórkowej; żyją pasożytniczo lub jako saprofity w wodzie. Należy do nich, między innymi, krętek kiły wywołujący bardzo niebezpieczną chorobę weneryczną.
Bakterie nitkowate o kształcie nici złożonych z cylindrycznych lub krążkowatych komórek. Należą tu np. bakterie wodne pospolicie wystę-pujące w wodzie i tworzące kłaczkowate skupienia.

Wiek. Pochodzenie. Bakterie należą do najstarszych na Ziemi organizmów. Odkryte w prekambryjskich osadach ślady drobnoustrojów przypominające bakterie pozwalają ocenić wiek tych istot na ponad 2 miliardy lat.


Przydatna praca? Tak Nie
Wersja ściąga: morfologia_bakterii.doc
Komentarze (1) Brak komentarzy zobacz wszystkie
7.10.2007 (16:55)

no taka sobie ale może być nie jest najgorsza

Typ pracy


KIKI144 rozwiązane zadania
punktów za rozwiązanie do 225 rozwiązań 0 z 2
Rozwiązuj

barrom19900 rozwiązanych zadań
Biologia 10 pkt wczoraj o 20:13

paprotniki zarodnikowe rosliny naczyniowe

Rozwiązań 0 z 2
punktów za rozwiązanie do 8 rozwiązań 0 z 2
Rozwiązuj

Kita5350 rozwiązanych zadań
punktów za rozwiązanie do 8 rozwiązań 0 z 2
Rozwiązuj

stys1230 rozwiązanych zadań
punktów za rozwiązanie do 150 rozwiązań 0 z 2
Rozwiązuj

stys1230 rozwiązanych zadań
punktów za rozwiązanie do 8 rozwiązań 0 z 2
Rozwiązuj

Masz problem z zadaniem?

Tu znajdziesz pomoc!
Wyjaśnimy Ci krok po kroku jak
rozwiązać zadanie.

Zaloguj się lub załóż konto

Serwis stosuje pliki cookies w celu świadczenia usług. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w urządzeniu końcowym. Możesz dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w Serwis stosuje pliki cookies w celu świadczenia usług. Więcej szczegółów w polityce prywatności.