profil

satysfakcja 62 % 31 głosów

Morfologia bakterii

drukuj
Treść
Obrazy
Wideo
Opinie

Do bakterii zaliczamy około 1500 gatunków.
BUDOWA Bakterie są najmniejszymi znanymi organizmami. Wielkość ich komórek waha się od 0,2 do 80 um, przeciętnie wynosi 1 um. Ko-mórka bakterii (rys. 1) zbudowana jest inaczej niż u pozostałych organizmów. Przede wszystkim brak u niej właściwego jądra, które zastępuje twór, zwany nukleoidem (występujący pojedynczo lub po dwa w komórce), złożony ze splątanej nici nukleinowej, zwanej genoforem, funkcjonalnie odpowiadającej chromosomowi, choć różniące się od niego chemicznie. Poza nukleoi-dem w cytoplazmie znajduje się dużo ziarenkowatych rybosomów oraz mezosomy - drobne twory, którym przypisuje się rolę centrów energetycznych. W cytoplazmie znajdują się również różne substancje zapasowe, jak: węglowodany (glikogen, amyloza), tłuszcze, białka i wolutyna (substancja bliżej nie zbadana, zawierająca fosfor). U bak-terii fotosyntetyzujących występują twory (ciałka barwnikowe) za-wierające chlorofil i spełniające rolę chloroplastów, lecz znacznie prościej od nich zbudowane.
Protoplast otoczony jest błoną cytoplazmatyczną (plazma-lemmą), którą od zewnątrz okrywa ściana komórkowa. Ma ona swoisty, skomplikowany skład chemiczny (węglowodanowo-tłuszczowo-peptydowy), inny niż u reszty organizmów. Poza nielicznymi wyjątkami brak w niej celulozy. Całą komórkę osłania ponadto różnej grubości otoczka śluzowa, która. ma dla organizmu znaczenie ochronne. Niektóre bakterie opatrzone są kurczliwymi rzęskami, dzięki którym organizm może poruszać się w środowisku płynnym. Na ścianie ko-mórkowej wielu bakterii znajdują się cieniutkie wyrostki, zwane fi-mbriami. Jak dotychczas, nie udało się jeszcze stwierdzić, jakie znaczenie mają fimbrie. Przypuszcza się, że w niektórych przypadkach mogą one odgrywać pewną rolę w procesie płciowym.
Postać komórki bakterii bywa różna (rys. 2). Najpospo1itsze bakterie właściwe mają komórki kuliste (ziarenkowiec), cylindryczne (pałeczka - nie wytwarzająca przetrwalników, czyli organów, służących do przetrwania warunków niekorzystnych dla organizmu; laseczka tworząca przet-rwalniki), spiralnie skręcone (przecinkowiec - o komórce stanowiącej tylko część skrętu spirali; śrubowiec -o komórce tworzącej więcej niż jeden skręt spirali). Bakterie w ogro-mnej większości są organizmami jednokomórkowymi. U niektórych gatunków komórki po podziale nie rozłączają się, lecz tworzą mniej lub bardziej trwałe układy. I tak komórki kuliste tworzą nieregu-larne skupienia (gronkowiec), łączą się po dwie (dwoinka), formują łańcuszki (paciorkowiec) -lub różnej postaci pakiety (pakietowiec). Komórki cylindryczne mogą układać się w nici proste. Rozgałęzione nici spotykamy u promieniowców.


Sposób życia. Ogromna większość bakterii odżywia się materią organiczną. Taki sposób odżywiania się nazywamy cudzożywnością lub heterotrofią. Organizmy cudzożywne, które pobierają pokarm z martwych organizmów lub ich szczątków zwiemy roztoczami lub saprofitami. Zaś te, które atakują żywe organizmy i odżywiają się substancjami pobieranymi z ich ciała, określamy mianem pasożytów. Samożywność, czyli autotrofia, polega natomiast na wytwarzaniu materii organicznej z pobieranych z zewnątrz związków nieorganicznych (dwutlenek węgla, woda, sole mineralne) i jest właściwością prawie wyłącznie roślin zielonych. Wśród bakterii tylko nieliczne gatunki są autotrofami. Jedne z nich (bakterie purpurowe i zielone) zawierają chlorofil i, podobnie jak rośliny zielone, przeprowadzają proces fotosyntezy, wykorzystując do tego energię świetlną. Inne nie mają chlorofilu, lecz mogą asymilować dwutlenek węgla, uzyskując potrzebną do tego procesu energię z utleniania różnych związków nieorganicznych (np. siarkowodoru, soli amonowych, azotynów, związ-ków żelazawych) lub pierwiastków (np. siarki, wodoru). I tak np. rozpowszechnione w glebie bakterie nitryfikacyjne utleniają amoniak i sole amonowe na azotyny, z kolei te związki na azotany. Proces asymilacji dwutlenku węgla, oparty na wykorzystaniu energii wiązań chemicznych bez udziału chlorofilu i energii świetlnej, nosi nazwę chemosyntezy i zachodzi tylko u pew-nych bakterii i niektórych sinic.
Podobnie jak wszystkie inne organizmy, bakterie oddychają tj. utleniają związki organiczne, uzyskując stąd energię potrzebną do różnych procesów życiowych. W tym celu jedne z nich pobierają tlen z otoczenia i w związku z tym mogą żyć tylko w środowisku tleno-wym. Nazywamy je tlenowcami lub aerobami. Inne natomiast po-trafią żyć w środowisku beztlenowym, gdyż potrzebną im do życia, energię uzyskują z utleniania związków organicznych bez pobierania tlenu z zewnątrz. Nazywamy je beztlenowcami lub anaerobami.
Taki sposób beztlenowego oddychania, podczas którego powstają różne produkty uboczne, nosi nazwę fermentacji. W zależności od powsta-jących w czasie tego procesu związków wyróżniamy fermentację mlekową (powstaje kwas mlekowy), masłową (kwas masłowy), alkoholową (alkohol) itp.
Nieliczne gatunki bakterii mają zdolność asymilacji azotu atmosfe-rycznego (między innymi: beztlenowiec i tlenowiec. Azot jest pierwiastkiem niezbęd-nym do budowy ciała roślin i zwierząt (wchodzi w skład białek), jednak, mimo że występuje bardzo obficie w powietrzu (ok. 78%), w stanie wolnym jest dla nich niedostępny; Dlatego możliwość asymilacji wolnego azotu przez niektóre bakterie jest dla nich bardżd cenną właściwością, gdyż uniezależnia je od obecności związków azotowych w podłożu. ,
Tylko część bakterii ma zdolność ruchu. Poruszają się one za pomocą rzęsek, a tylko nieliczne pełzają po podłożu. Bakterie nie mają organelli zmysłowych, ale reagują na bodźce chemiczne i fizyczne.

Rozmnażają się wegetatywnie przez podział komórki, ale nie w drodze mitozy, jak komórki innych organizmów, lecz w sposób uproszczony. W warunkach korzystnych dla rozwoju podziały komórek mogą następować co 20-30 minut, co w krótkim czasie mogłoby do-prowadzić do powstania milionów potomstwa jednej komórki. Zwykle jednak nie dochodzi do tak gwałtownego rozwoju, gdyż przeciwdziała temu wyczerpanie się substancji pokarmowych w podłożu i nagro-madzenie szkodliwych dla życia bakterii produktów przemiany materii. W ostatnich czasach odkryto u niektórych bakterii proces płcio-wy. Polega on na stykaniu się komórek różnych pod względem płciowym (tzw. koniugacja) i przekazywaniu materiału genetycznego w postaci części nukleoidu.
W warunkach niekorzystnych dla życia wiele gatunków wykształca przetrwalniki, zwane również endosporami, okryte bardzo grubą ścianą komórkową i powstające pojedynczo lub po dwa we wnętrzu komórki. Są one bardzo odporne na szkodliwe działanie różnych czynni-ków, jak niska lub bardzo wysoka temperatura, promienie ultrafiole-towe, chemiczne środki dezynfekcyjne itp.

Występowanie i rola w przyrodzie. Bez wielkiej przesady można powiedzieć, że bakterie występują wszędzie. Spotykamy je bowiem w całej biosferze - od gorących źródeł po lody podbiegunowe, od szczytów górskich po głębiny oceanów, w glebie i w wodzie, w martwych i żywych organizmach. Żywe bakterie, będące w aktywnym stanie, występują jednak tylko w środowisku płynnym lub półpłynnym, ale przy ich mikroskopijnych wymiarach wystarcza im bardzo mała ilość płynu. W powietrzu mogą występować przejściowo, przenoszone w grudkach pyłu, gdzie dość dobrze znoszą krótkotrwałą suszę. W śro-dowisku powietrznym najczęściej spotykamy przetrwalniki, które za pomocą prądów powietrza mogą być przenoszone na znaczne od-ległości.
To niezwykle szerokie rozprzestrzenienie bakterii możliwe jest dzięki bardzo -drobnym wymiarom tych organizmów, ich ogromnej sile rozrodczej, odporności na niekorzystne dla życia warunki otocze-nia i wielkiej różnorodności wymagań życiowych.
W dogodnych warunkach bakterie rozwijają się masowo, a szcze-gólnie obficie w miejscach, gdzie występuje dużo różnych substancji organicznych (ścieki, różne nieczystości, obornik, kompost, muły denne, dobrze nawożona gleba).
Bakterie odgrywają ogromną rolę w przyrodzie, rozkładając szczątki roślinne i zwierzęce, przeciwdziałając gromadzeniu się ich w coraz większej ilości. Na skutek działalności tych mikroorganizmów ulegają one rozkładowi na związki proste, jak amoniak, dwutlenek węgla i woda, które zostają włączone w ogólny obieg materii. Bakterie oddziałują nie tylko na materię organiczną, ale dokonują również szeregu przemian wśród związków nieorganicznych. Stanowią więc ważne ogniwo w pro-cesie krążenia pierwiastków w przyrodzie (głównie węgla, azotu, fosforu i siarki). Odgrywają istotną rolę w procesach glebotwórczych, co ma podstawowe znaczenie dla kształtowania się pokrywy roślinnej.. Sta-nowią integralną część biosfery i bez nich nie do pomyślenia byłoby kształtowanie się życia na naszej planecie w takiej formie, w jakiej ono dzisiaj występuje.
Wiele bakterii jako środowisko swego życia obrało ciało żywych organizmów. Obecność ich wcale nie jest obojętna dla organizmu gospodarza, zarówno w sensie negatywnym, jak i pozytywnym. Wy-raźną szkodę przynoszą mu pasożyty, odżywiające się jego kosztem i wydzielające przy tym różne toksyny (trucizny). Wskutek tego zaatakowany organizm choruje, a nawet ginie. Powszechnie znane są różne bakterie pasożytnicze powodujące choroby człowieka, zwie-rząt i roślin.
Istnieją pewne bakterie, które żyjąc w ciele gospodarza, odżywiają ..się wprawdzie jego kosztem, jednak przynoszą mu 'pewne. korzyści,
"które w bilansie ogólnym równoważą wyrządzane mu szkody, a nawet je przewyższają. Są to bakterie symbiotyczne. Przykładem tych stosunków może być symbioza roślin motylkowych z. bakteriami brodawkowymi (rys. 3) występującymi w korzeniach tych roślin (np. łubinu, koniczyny, grochu, seradeli itp.). Bakterie te mają zdolność asymilowania azotu atmosferycznego. Z gleby wni-kają przez włośniki do korzeni, gdzie początkowo pędzą pasożytniczy tryb życia, odżywiając się kosztem gospodarza. Powodują one lokalny rozrost tkanki korzenia i powstawanie. charakterystycznych brodawek. Po pewnym czasie bakterie wypełniające brodawkę zmieniają swą pos-tać z pałeczkowatej na rozgałęzioną i ulegają strawieniu przez gospo-darza, a zawarte' w nich substancje bogate w związki azotowe zostają przyswojone przez roślinę. Symbioza ta uniezależnia rośliny motylkowe od zasobów związków azotowych w podłożu, wskutek czego rośliny te mogą żyć na glebach ubogich w ten pierwiastek. Podobny charakter mają niektóre inne symbiozy roślinne.



Bakterie symbiotyczne występują również w ciele zwierząt. Zasied1ają one ich przewód pokarmowy, ułatwiając, a niekiedy w ogóle umożliwiając trawienie pokarmu. Spotykamy je w przewodzie pokar-mowym niektórych owadów, jak np. termitów, gdzie umożliwiają tra-wienie pokarmu roślinnego zawierającego celulozę. Żyją również w prze- wodzie pokarmowym ptaków i ssaków, odżywiających się pokarmem roślinnym. Bardzo bogatą florę bakteryjną zawiera żwacz zwierząt przeżuwających, dzięki której w ogóle możliwe jest trawienie pokarmu roślinnego. Nawet u zwierząt wszystkożernych i mięsożernych wy-stępuje w przewodzie pokarmowym swoista flora bakteryjna, w dużej mierze ułatwiająca proces trawienia. Poza włączeniem się mikroorga-nizmów w procesy trawienne, bakterie zamieszkujące przewód pokar-mowy spełniają jeszcze inną doniosłą rolę: są dla gospodarza źródłem różnych witamin (np. witaminy B, K). Dlatego stosowanie antybio-tyków powoduje wyjałowienie przewodu pokarmowego, a w konse-kwencji upośledzenie trawienia i niedobór witamin w organizmie.

- Znaczenie w życiu człowieka. Znaczenie bakterii dla człowieka związane jest z ich działalnością, tak pozytywną, jak i negatywną.
Bardzo niebezpiecznym wrogiem człowieka, a także zwierząt i roślin, są bakterie chorobotwórcze. Wprawdzie walka z nimi przez szczepienia ochronne, odpowiednie leczenie (antybiotyki), stosowa-nie środków dezynfekcyjnych i odpowiednią higienę przynosi coraz lepsze rezultaty, to jednak istnieje z ich strony stałe niebezpieczeństwo; stąd ciągłe pogotowie służby sanitarno-epidemiologicznej. Innym negatywnym dla człowieka przejawem działalności bakterii są powo-dowane przez nie procesy rozkładu, które przysparzają wiele strat gospodarce ludzkiej. Dotyczy to zarówno produktów żywnościowych, jak i wielu surowców i artykułów przemysłowych, jak drewno, włókno, papier itp. Specjalne zabiegi. zapobiegające tym procesom (np. mro-żenie, suszenie, wędzenie, pasteryzacja żywości, impregnacja drewna, papieru, włókien) umożliwiają długie przechowywanie produktów w stanie zdatnym do użytku.
Z drugiej strony wiele procesów wywoływanych przez bakterie wykorzystuje się w gospodarce człowieka. I tak np. niektóre fer-mentacje wykorzystuje się w celu otrzymania różnych kiszonek poprawiających smak i trwałość produktów spożywczych (kapusta, ogórki) i pasz; do produkcji octu, acetonu, alkoholu, kwasu mleko-wego i cytrynowego, w przemyśle serowarskim i mleczarskim; w pro-cesie roszenia lnu i konopi; do produkcji niektórych witamin (np. witaminy B12, C) i antybiotyków (np. streptomycyny). Ogromnie pożyteczny z gospodarczego punktu widzenia jest udział bakterii w pro-cesach glebotwórczych i fermentacji obornika. Duże zna-czenie dla rolnictwa mają bakterie symbiotyczne występujące w ko-rzeniach roślin motylkowych. Rośliny te otrzymują za pośrednictwem bakterii wiele związków bogatych w azot. Worane w glebę, jako tzw. nawóz zielony, rozkładają się, a zawarte w nich związki azotowe prze-chodzą do gleby, wzbogacając ją w ten cenny pierwiastek. Również bardzo ważnym procesem wzbogacającym glebę w azot jest przepro-wadzana przez niektóre bakterie glebowe nitryfikacja. Polega ona na utlenianiu amoniaku i powstawaniu łatwo przez rośliny przyswajal-nych azotanów.
Ogromną rolę odgrywają bakterie w oczyszczaniu wód i ście-ków, co przy dzisiejszym stanie zanieczyszczania rzek ma coraz większe znaczenie. Dla nauki wreszcie stanowią niezwykle interesujący obiekt różnych badań.

Podział systematyczny bakterii. Klasyfikacja bakterii na pod-stawie tylko cech morfologicznych jest niewystarczająca. Dlatego stosuje się w wielu przypadkach szereg innych kryteriów, jak: właś-ciwości fizjologiczne, ekologia, zachowanie się w sztucznie prowadzo-nych kulturach i wreszcie różna barwliwość.
Powszechnie stosowaną metodą barwienia preparatów bakteryjnych jest metoda Grama. Bakterie, których preparaty przy użyciu tej metody pozostają trwale zabarwione, określa się jako gram-dodatnie, te nato-miast, których preparaty odbarwiają się w alkoholu, nazywamy gram-ujemnymi.
Bakterie dzielimy na 4 klasy:
 bakterie właściwe
 bakterie śluzowe
 krętki
 bakterie nitkowate

Bakterie, właściwe mają ciało otoczone dość sztywną ścianą. Zalicza się do nich najpospolitsze, powszechnie występujące gatunki, jak: gronkowiec złocisty (pasożyt wywołujący zakażenie ropne; dwoinka rzeżączki, powodująca jedną z dość częstych chorób wenerycznych; bakterie nit-ryfikacyjne; pałeczka okrężnicy; pałeczka zapalenia płuc; azotobakter, zdolny do wiązania azotu atmosferycznego; bakterie brodawkowe; laseczka sienna, powodująca zagrzewanie się wilgotnego siana; beztlenowe laseczki zdolne do asy-milacji azotu atmosferycznego; bakterie octowe; bakterie siarkowe; przecinkowiec cholery; fotosyntetyzujące bakterie purpurowe; bakterie przeprowadzające fermentację mlekową i tworzące kwas masłowy. Do oma-wianej klasy zalicza się również promieniowce, bakterie pałeczkowate lub mające postać rozgałęzionych nici, które mogą ulegać rozpadowi na drobne człony. Należy do nich, między innymi, prątek gruźlicy i prątek trą-du oraz wiele bakterii glebowych, z których otrzymujemy cenne antybiotyki, jak np. streptomycynę.
Bakterie śluzowe mają ciało giętkie, poruszają się ruchem pełza-jącym i tworzą dość duże ciała owocowe; występują w glebie.
Krętki o komórkach cienkich, giętkich, spiralnie skręconych, pozbawio-nych ściany komórkowej; żyją pasożytniczo lub jako saprofity w wodzie. Należy do nich, między innymi, krętek kiły wywołujący bardzo niebezpieczną chorobę weneryczną.
Bakterie nitkowate o kształcie nici złożonych z cylindrycznych lub krążkowatych komórek. Należą tu np. bakterie wodne pospolicie wystę-pujące w wodzie i tworzące kłaczkowate skupienia.

Wiek. Pochodzenie. Bakterie należą do najstarszych na Ziemi organizmów. Odkryte w prekambryjskich osadach ślady drobnoustrojów przypominające bakterie pozwalają ocenić wiek tych istot na ponad 2 miliardy lat.


Autor joalad
Przydatna praca? Tak Nie
Wersja ściąga: morfologia_bakterii.doc
Komentarze (1) Brak komentarzy zobacz wszystkie
7.10.2007 (16:55)

no taka sobie ale może być nie jest najgorsza

Typ pracy


Serwis stosuje pliki cookies w celu świadczenia usług. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w urządzeniu końcowym. Możesz dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w Serwis stosuje pliki cookies w celu świadczenia usług. Więcej szczegółów w polityce prywatności.