Układ krwionośny człowieka jest układem zamkniętym, co oznacza, że krew krąży w systemie naczyń krwionośnych, a serce jest pompą, która wymusza nieustanny obieg krwi. Naczynia to żyły, tętnice oraz naczynia włosowate. Krew wypływa z serca tętnicami, a wraca do serca żyłami. Im dalej od serca, tym ciśnienie krwi jest mniejsze, a w żyłach nawet bliskie zeru.
Układ krwionośny składa się z:
- Serca – pompy ssąco-tłoczącej,
- Naczyń krwionośnych:
- tętnic,
- żył,
- sieci naczyń włosowatych.
Duży krwioobieg
Krew utlenowana (bogata w tlen) wypływa z lewej komory serca przez zastawkę aortalną do głównej tętnicy ciała, aorty. Aorta rozgałęzia się na tętnice mniejszego kalibru, dalej na tętniczki, a następnie krew przechodzi przez sieć naczyń włosowatych we wszystkich narządach ciała. Naczynia włosowate przechodzą w drobne żyłki, które łączą się w żyły większego kalibru oraz żyłę główną górną i dolną. Powracająca żyłami krew jest odtlenowana (uboga w tlen) i przechodzi do prawego przedsionka serca, po czym przez zastawkę trójdzielną wpływa do prawej komory. Później przez żyłę główną krew przedostaje się do narządów rozrodczych (w czasie erekcji do penisa).
Mały krwioobieg
Krew odtlenowana wypompowywana jest z prawej komory serca przez zastawkę tętnicy płucnej do tętnicy płucnej, która rozgałęzia się w płucach na sieć naczyń włosowatych oplatających pęcherzyki płucne. Tam dochodzi do wymiany gazowej. Utlenowana krew powraca żyłami płucnymi do lewego przedsionka serca, a następnie przez zastawkę dwudzielną (mitralną) krew wpływa do lewej komory serca.
Układ wrotny
Układ wrotny składa się z żyły wrotnej, która z kolei powstaje z żyły kreskowej dolnej i śledzionowej. Zadaniem tego układu jest zebranie substancji odżywczych i przekazanie ich do wątroby.
Układ limfatyczny
Układ limfatyczny, inaczej układ chłonny, to otwarty system naczyń i przewodów, w których płynie jeden z płynów ustrojowych – limfa, powstająca ze śródmiąższowego przesączu znajdującego się w tkankach. Układ naczyń chłonnych jest połączony z układem krążenia krwi. Oprócz naczyń chłonnych, w skład układu limfatycznego wchodzą także narządy i tkanki limfatyczne. Najważniejszymi funkcjami układu chłonnego są obrona przed zakażeniami oraz cyrkulacja płynów ustrojowych.
Budowa
Układ limfatyczny zbudowany jest ze ślepo zakończonych naczyń limfatycznych oraz z tkanki limfatycznej, z której zbudowane są węzły chłonne, grudki chłonne i grasica. Do jego składników należą także śledziona, migdałki i szpik kostny. W układzie tym płynie żółtawy płyn ustrojowy – limfa, która jest cieczą o składzie zbliżonym do osocza, zawierającą dużą liczbę limfocytów. Limfa z dużych naczyń limfatycznych wlewa się do układu krążenia.
Zadania i funkcjonowanie układu chłonnego
- Odpornościowa – w węzłach limfatycznych powstają niektóre białe krwinki,
- Neutralizująca – zwalczanie ciał oraz substancji obcych i szkodliwych dla organizmu,
- Odprowadzająca – odprowadzenie limfy z powrotem do krwi.
Krążąca po organizmie limfa zbiera substancje toksyczne i odprowadza je do węzłów chłonnych, skąd są transportowane do nerek i usuwane z organizmu. To, czy układ limfatyczny dobrze funkcjonuje, zależy w dużej mierze od sprawności i elastyczności tkanki łącznej. Jeśli jest zbyt miękka i przepuszczalna, toksyny zamiast wędrować do węzłów chłonnych, wnikają w inne tkanki, np. gromadzą się w komórkach tłuszczowych. Tak więc sprawny układ limfatyczny pomaga w usuwaniu toksyn z komórek tłuszczowych, a więc pośrednio zapobiega powiększaniu się cellulitu.
Rozpoczynają go zbierające płyn tkankowy włosowate naczynia limfatyczne. Łączą się one w coraz większe naczynia chłonne, przechodzące następnie w główny przewód piersiowy, łączący się z kolei z układem krwionośnym. Dzięki temu limfa dostaje się do układu krwionośnego i dochodzi do ciągłej wymiany substancji między nią a krwią. Do układu limfatycznego zalicza się także węzły chłonne, np. w pachwinach kończyn. Funkcje układu limfatycznego związane są m.in. z wytwarzaniem tzw. przeciwciał, które, łącząc się np. z bakteriami, ułatwiają ich niszczenie przez krwinki białe.