profil

Działalność wiatru

drukuj
satysfakcja 67 % 77 głosów

Treść
Obrazy
Wideo
Komentarze

Działalność wiatru









Pod wpływem działalności wiatru tworzą się specificzne formy budujące rzeźbę eoliczną. Obszarami, gdzie działalność wiatru się najsilniej zaznacza, są pustynie i nadmorskie plaże. Działalność watru może polegać na transportowaniu, niszczeniu i budowaniu.

Transport może odbywać się poprzez toczenie lub przesuwanie drobnych zia-ren, porywanie materiału bardzo drobnego przez wiatr i unoszenie go w powietrzu (suspencja) lub poprzez skakanie ziaren (saltacja). Z chwilą osłabnięcia siły wiatru następuje depozycja materiału. Działalność niszczącą jest wywiewanie drobnego materiału skalnego nazywane deflacją. Wskutek takiej działalności wiatru powstają zagłębienia, jak rynny czy niecki deflacyjne. Deflacja zachodzi do momentu, kiedy istnieje jeszcze materiał, który może być przenoszony przez wiatr, np. do momentu powstania bruku deflacyjnego, czyli warstwy żwiru lub gruboziarnistego piasku, któ-rego wiatr nie może już transportować. Przenoszone przez wiatr ziarenka piasku, uderzając o przeszkody mogą przekształcać ich powierzchnię. Jest to zjawisko kora-zji. W przypadku gdy powierzchnie są szlifowane, tworzą się wygłady eoliczne oraz żłobki i jamy korazyjne. Gdy materiał żłobi zagłębienia w skałach mało odpornych na niszczenie, mogą powstać bardzo duże bruzdy o długości nawet kilkunastu kilome-trów i głębokości do 200 metrów oddzielone od siebie wzgórzami nazywanymi jar-dangami. Innym przejawem działalności korazji są graniaki. Są to różnej wielkości okruchy skalne o dwóch lub wiecej powierzchniach oszlifowanych i wypolerowanych przez piasek transportowany wiatrem. Powierzchnie oszlifowane są oddzielone od siebie wyraźnymi krawędziami.

Materiał niesiony przez wiatr może tworzyć różnej wielkośći formy. Na skutek nagromadzenia materiału, głównie przez saltację, powstają riplemarki, inaczej zmarszczki eoliczne, tworząc szereg małych grzbiecików. Większymi formami po-wstającymi wskutek działalności wiatru są wydmy. Zbocze zwrócone w stronę wiatru jest łagodne, zaś zbocze zawietrzne strome. Po łagodnym zboczu ziarenka piasku są wleczone przez wiatr w górę wydmy, a po przekroczeniu szczytu spadają grawitacyj-nie w dół. Kształty wydm są bardzo zróżnicowane. Mogą się tworzyć wydmy o kie-runku równoległym do kierunku wiatru i są to wydmy podłużne lub prostopadłe do kierunku wiatru - wydmy poprzeczne. Wydmy podłużne spotykamy na pustyniach i w dolinach rzek, gdzie jest dużo piasku, natomiast wydmy poprzeczne częściej wystę-pują na wybrzeżach.

Wydmy mogą przyjmować również kształt sierpowaty. Mogą być to barchany, które występują między innymi na pustyni Kalahari, na Sacharze i na pustyniach centralnej Azji. Miejsca, gdzie piasku jest mniej, a więc końce wydmy, poruszają się szybciej. Odwrotnie skierowane w stosunku do kierunku wiatru są wy-dmy paraboliczne, których końce są przytrzymywane przez roślinność i dlatego środ-kowa część porusza się szybciej. Powstają w rejonie o dużej ilości piasku i dużej sile wiatru. Formą wyjściową dla wydmy parabolicznej może być barchan lub wydma po-przeczna. W rejonach, gdzie kierunki wiatrów są zmienne, powstają wydmy gwiaź-dziste. Wydmy doganiające jedna drugą mogą się łączyć ze sobą i dzielić. Duże ilo-ści piasków mogą doprowadzić do powstania wałów piaszczystych o długości do 800 km i szerokości 1 - 3 km w wysokości 50 - 450 m.

Prędkość poruszania się wydm jest różna: od kilku metrów w ciągu roku do kil-ku metrów dziennie. Wydmy nadmorskie poruszają się z prędkością 1 - 20 m/rok. Materiały pyłowe wywiane z obszarów pustynnych mogą być osadzone w dużej od-ległości od nich. W ten sposób tworzą się pokrywy lessowe. W Europie lessy po-wstały w czasie zlodowacenia bałtyckiego. Wiejące znad lądolodu wiatry wywiewały z jego przedpola pyły i osadzały je na terenie Niemiec, Polski, Ukrainy po Kazachstan. W Polsce występują na Wyżynie Lubelskiej, na przedpolu Karpat, na Przedgórzu Su-deckim. Współcześnie tworzą się one w Chinach i Mongolii, ponadto występują na preriach USA i pampasach Argentyny. Lessy są jednym z najlepszych materiałów, na których powstają bardzo urodzajne gleby.


Przydatna praca? Tak Nie
Wersja ściąga: działalność_wiatru.doc
Komentarze (2) Brak komentarzy
27.7.2006 (14:21)

szkoda rze nie ma tu konkretów np. max wysokość wydm na morzu polskim

27.7.2006 (14:19)

jakieś rysunki by się przydały...a tak to ok